AnalyseFormatie

Na afwijzing van links doemt minderheidskabinet op van VVD en D66 (en misschien CDA)

Lilianne Ploumen en Jesse Klaver verlaten het Binnenhof na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer over de kabinetsformatie.  Beeld ANP
Lilianne Ploumen en Jesse Klaver verlaten het Binnenhof na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer over de kabinetsformatie.Beeld ANP

VVD, CDA en D66 hebben dinsdag de twee voor de hand liggende varianten voor een meerderheidskabinet definitief van tafel geveegd. Een minderheidskabinet komt nu in beeld.

Vijfenhalve maand na de verkiezingen is het hoge woord er eindelijk uit: VVD en CDA willen niet met twee linkse partijen tegelijk onderhandelen over een nieuw kabinet. Dinsdagochtend zijn GroenLinks en PvdA nog niet van hun teleurstelling bekomen, als D66 definitief nee zegt tegen doorregeren met de ChristenUnie. Daarmee zijn twee logische opties voor een meerderheidskabinet van tafel. Een minderheidskabinet – hoe instabiel ook – is nu de meest voor de hand liggende optie.

Eerst moet informateur Mariëtte Hamer verslag uitbrengen aan de Tweede Kamer, die haar dit voorjaar opdroeg een meerderheidskabinet te onderzoeken. Dan volgt zo snel mogelijk een debat. Dat is pas volgende week, omdat demissionair minister en D66-leider Sigrid Kaag deze week nog naar het buitenland moet.

Hoe kan het dat een formatie die nog niet eens begonnen was, die moest en zou gaan over de inhoud, roemloos strandt op politieke en persoonlijke blokkades? Met deze frustratie zullen de partijen in Den Haag, en daarmee ook de kiezer de komende tijd verder moeten. Want nieuwe verkiezingen op korte termijn bieden geen soelaas – hoe hard de oppositie op rechts (vooral de PVV) daarom ook roept.

Tot elkaar veroordeeld

De zes partijen die bereid zijn tot regeringsverantwoordelijkheid, blijven hoe dan ook tot elkaar veroordeeld. Zij zouden na een nieuwe stembusgang nog minder zetels kunnen halen, een scenario dat vooral het CDA vreest. Het klimaat, de vastgelopen woningmarkt, de groeiende ongelijkheid en de problemen in de zorg zijn ook niet gebaat bij nog meer vertragingen.

D66-leider Kaag legt nu nadrukkelijk de bal bij VVD-leider Mark Rutte. Vijf maanden na de verkiezingen is het vooral D66 dat de verkiezingswinst moeilijk weet te verzilveren. Kaag had het liefst een zo progressief mogelijk kabinet. Maar Rutte wees – met CDA’er Wopke Hoekstra als ruggensteun – het linkse blok van PvdA en GroenLinks dinsdag definitief af. Kennelijk hield zowel hij als Hoekstra al die tijd hoop dat PvdA en GroenLinks elkaar alsnog los zouden laten. Het hoofdargument van Rutte: met twee linkse partijen zou zo’n brede coalitie instabiel worden. Vergeten lijkt de de wens voor een breed draagvlak in de politiek, om de grote problemen van deze tijd aan te pakken.

Voor links is het moeilijk te verkroppen dat VVD en CDA in één adem dinsdag de optie van een minderheidskabinet in de Stadhouderskamer op tafel wierpen. Daarvoor zou steun van links nodig zijn. Het leidt tot groot onbegrip bij PvdA en GroenLinks. Zij zien niet in waarom er zo’n kabinet met voor links aantrekkelijke voorstellen zou komen, terwijl VVD en CDA vooraf niet met hen willen onderhandelen.

Verre van stabiel

Voor D66 is het geen uitgemaakte zaak dat het CDA mag aansluiten bij een minderheidskabinet, al wil de VVD dat graag. Kaag heeft in de zomer alleen met Rutte aan een opzet tot een regeerakkoord gewerkt. Het CDA van Hoekstra is bovendien verre van stabiel. De partij wacht op 10 en 11 september een zwaar congres, waarin de teleurstellende campagne en de omgang met Kamerlid Pieter Omtzigt op de agenda staan. Omtzigts terugkeer, de week erna, zorgt ongetwijfeld voor nieuw rumoer.

Demissionair premier Rutte heeft in het verleden laten zien dat hij lastige politieke knopen kan ontwarren. Maar zijn krediet in de Kamer is door schandalen zwaar aangetast. De zoveelste demissionaire ministerswissel – dinsdag vertrok Cora van Nieuwenhuizen naar de energielobby – haalt alle glans van de belofte van een nieuwe bestuurscultuur. En voor een minderheidskabinet zal Rutte (en ook Kaag) veel moeten praten en onderhandelen. Paradoxaal genoeg vooral met de drie partijen die ze deze week de toegang tot de onderhandelingstafel ontzegden.

Lees ook:

Het lobbyverbod geldt niet voor Cora van Nieuwenhuizen, zegt haar ministerie

Om te voorkomen dat oud-bewindspersonen contacten en kennis gaan inzetten voor een nieuwe baan, werd in 2017 een lobbyverbod ingesteld. Maar dat geldt niet voor oud-minister Cora van Nieuwenhuizen, stelt het ministerie van infrastructuur en waterstaat.

Teleurstelling en frustratie overheersen een formatie die nog altijd niet eens is begonnen

Eindelijk is er duidelijkheid over de blokkades in de formatie. Maar die duidelijkheid zorgt voor zware teleurstelling en frustratie bij PvdA en GroenLinks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden