Eindrapport

Moskeeën staan onder buitenlandse invloed, maar wat kan de Kamer ertegen doen?

De Essalaammoskee in de Rotterdamse wijk Feijenoord.Beeld ANP

Onvrije landen oefenen rechtstreeks, via geldstromen, islamitische organisaties of salafistische predikers, invloed uit op Nederlandse moslims. Zo komen ondemocratische ideeën ‘in de hoofden en harten van moskeegangers’, concludeert een commissie van Tweede Kamerleden onder leiding van CDA’er Michel Rog. 

Vooral Golfstaten als Saudi-Arabië, Qatar, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten kopen invloed bij Nederlandse moskeeën. Dat kan in de vorm zijn van bestuurders, predikers, maar ook van religieus informeel onderwijs of literatuur. Daarmee ontstaat volgens de commissie een ‘parallelle samenleving’, een verschijnsel waar de geheime dienst AIVD eerder al voor waarschuwde.

Moslims die zich aan deze invloed willen onttrekken, krijgen te maken met bedreiging en intimidatie, ook via sociale media. Dat ondervonden ook enkele getuigen van de commissie, die afgelopen jaar vertelden hoe hun moskee was overgenomen door salafistische bestuurders. “Zij toonden veel moed. Deze mensen lieten ons het topje van de ijsberg zien”, aldus Kamerlid Rog bij de overhandiging van het rapport donderdagochtend aan Kamervoorzitter Arib. Het salafisme is een fundamentalistisch stroming binnen de islam.

Aan de andere kant stuitten de Kamerleden ook op weerstand. De rechter moest eraan te pas komen toen het bestuur van de Utrechtse Al-Fitrah-moskee bepaalde documenten niet wilde overhandigen. Imam Suhayb Salam noemde de verhoren ‘een poppenkast’. De commissie deed na de verhoren aangifte bij Justitie in de zaak Al-Fitrah, maar Rog wilde daarover geen details geven.

Islamitische organisaties verweten de Kamercommissie zich alleen op moskeeën te richten. Dat was overigens de onderzoeksopdracht van de Tweede Kamer in 2019, die hiervoor het tot dan toe slechts eenmaal gebruikte instrument van een ‘mini-onderzoek’ (de ondervragingscommisie) koos.

De commissie pretendeert niet dat haar onderzoek – dat desondanks een jaar duurde - volledig heeft kunnen zijn. Geen enkele overheidsinstantie heeft zicht op álle geldstromen uit het buitenland, is één van de conclusies. De gevonden voorbeelden van beïnvloeding zijn niet nieuw, aangezien veel misstanden al uitgebreid de media haalden of in AIVD-rapportages staan. Maar zo bij elkaar gebracht, geeft het zeker “reden tot zorg”, aldus Rog. Want religieuze beïnvloeding betekent in veel gevallen ook politieke beïnvloeding.

In zo’n 5 procent van de 500 moskeeën in Nederland wordt volgens de commissie onvrij en ondemocratisch, salafistisch gedachtegoed verspreid. Zo heeft een stichting uit de Verenigde Arabische Emiraten het voor het zeggen in de grootste moskee van Nederland, de Essalammoskee in Rotterdam. In de Al-Fitrah krijgen kinderen tot 14 uur per week salafistisch onderwijs, dat met geld uit het buitenland wordt gefinancierd. De Haagse As-Soennah heeft vaak buitenlandse predikers te gast die fundamentalistische boodschappen verkondigen.

Over de financiële banden van moskeeën met het buitenland bestaat onvoldoende transparantie, aldus de commissie. Alleen van de 148 moskeeën van Diyanet, het Turkse ‘ministerie van godsdienst’, is duidelijk dat ze vanuit Turkije betaald worden. Turkije doet dit in meer landen waar de Turkse gemeenschap groot is, om zo ook politiek invloed te houden. Het maakt daar geen geheim van.

De Kamer mag nu gaan bepalen wat ze met de aanbevelingen van de commissie zal doen. Die geeft slechts een lange lijst adviezen, rijp en groen, van steun aan de (gematigde) islamitische gemeenschap tot meer toezicht en grondwetswijzigingen.

Bij dit laatste zit ‘m de kneep in de aanpak van de ‘ongewenste beïnvloeding’. Tot nu toe is financiering uit het buitenland van religieuze instellingen misschien wel ongewenst, maar niet strafbaar. Dit zou ook in strijd zijn met de vrijheid van godsdienst. De Tweede Kamer deed na de verhoren in februari wel een poging tot een verbod, maar dit stuitte onder andere op vragen als ‘wat is een onvrij land?’. Daarvoor baseerde de commissie zich op de indeling van Freedom House, maar die is voor wetgeving minder geschikt, laat staan in de diplomatieke relatie.

Lees ook: 

Moskeebestuurders: Commissie scheert ons over één kam met radicale salafisten

Het verslag van de pocob-commisie wordt bezorgd ontvangen door moskeebestuurders. Ze zien zich over een kam geschoren met problematische islamitische figuren. “Dit zorgt voor verwijdering, en daar maak ik me zorgen om.

‘Buitenlandse financierders hebben greep op Nederlandse moskeeën’

Het verhoor van de bestuursvoorzitter en geestelijk leider van de Utrechtse Al-Fitrah-moskee woensdag, verliep stroef en vol geruzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden