Mogen parlementariërs elkaar dreigend toespreken? De Kamer is verdeeld

Pepijn van Houwelingen (FvD) tijdens een commissiedebat in de Tweede Kamer over de Transgenderwet.  Beeld ANP
Pepijn van Houwelingen (FvD) tijdens een commissiedebat in de Tweede Kamer over de Transgenderwet.Beeld ANP

De Kamer is verdeeld over een voorstel van D66 en ChristenUnie om de eigen omgangsregels aan te scherpen. Mag een Kamerlid een ander Kamerlid dreigend toespreken?

Esther Lammers

De timing van het debat van vandaag kan niet beter. De Tweede Kamer buigt zich deze donderdag over een nieuw omgangsvoorstel van fractieleiders Gert Jan Segers (CU) en Jan Paternotte (D66) zodat Kamerleden die dreigende taal uitslaan sneller kunnen worden aangepakt. Juist afgelopen week bleek dat de politiek worstelt met de eigen gedragsregels.

Een week geleden verliet het voltallige kabinet als protest nog de vergaderzaal tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, nadat Thierry Baudet (Forum voor Democratie) suggereerde dat minister Sigrid Kaag een spion zou zijn. Afgelopen weekend zette Baudets partijgenoot, Pepijn van Houwelingen, een gefotoshopt plaatje op Twitter waarop ministers Ernst Kuipers en Karien van Gennip een nazivlag zouden hijsen.

Baudet werd uiteindelijk het woord ontnomen door de Kamervoorzitter. Tegen Van Houwelingen beraadt het kabinet zich op stappen, terwijl de D66-fractievoorzitter tegen hem een klacht bij de Kamer heeft ingediend omdat ‘het gezag of waardigheid van de kamer’ zou zijn aangetast. De boodschap van de coalitie is duidelijk: zij gaat ferm optreden tegen grensoverschrijdende uitingen.

Discussie over wat er in de Tweede Kamer wel en niet gezegd mag worden, bestaat al langer, maar de grenzen schuiven steeds verder op.

okt 1983: PvdA-kamerlid Marcel van Dam over premier Ruud Lubbers: “De minima hebben zich door Lubbers laten belubberen”.

okt 1997: SP-kamerlid Jan Marijnissen tegen kamervoorzitter Frans Weisglass die hem vroeg de interruptie kort te houden: “Effe dimmen!”

sept 2015: PVV-kamerlid Geert Wilders tegen de hele kamer: “Een meerderheid van het Nederlandse volk vindt dat we de grenzen moeten sluiten. Dat betekent dat het verschil tussen deze Kamer, dit nepparlement, en de mensen thuis levensgroot is.”

nov 2019 Denk-kamerlid Selcuk Öztürk tegen minister Ank Bijleveld over het bombardement op het Iraakse Hawija met zeventig burgerslachtoffers : “Deze minister ziet niet de ernst van deze moord.”

juni 2020 FvD-kamerlid Thierry Baudet over minister Carola Schouten: “Daar zit ze, de sluipmoordenaar van de agrarische sector”.

sept 2021 FvD-kamerlid Guideon van Meijeren over journalisten: “De mainstreammedia brengen aan de lopende band desinformatie en fakenieuws. Het is werkelijk schandalig. Daarmee zou ik een groot deel van de journalisten die werken voor de mainstreammedia, uitzonderingen daargelaten, ook wel willen omschrijven als tuig van de richel.”

nov 2021: FvD-kamerlid Pepijn van Houwelingen tegen D66-kamerlid Sjoerd Sjoerdsma over het coronabeleid: “Uw tijd komt nog wel, want er komen tribunalen.”

juli 2022 PVV-kamerlid Gidi Markuszower over asielzoekers: ‘We laten hyena’s ons land binnen die vandaag elkaar doodslaan en morgen ons.

sept 2022 FvD-kamerlid Thierry Baudet over het St. Anthonys College in Oxford waar ‘toevallig’ Sigrid Kaag ook studeerde: “Dat was een historisch instituut waar de Britse geheime dienst haar spionnen zocht. Het communisme en de deep state zijn daarmee verbonden”.

Niet voor het eerst

Het is niet voor het eerst dat de politiek zich buigt over de eigen verruwde omgangsvormen. Dat gebeurde ook na de entree van de LPF van wijlen Pim Fortuyn in de Kamer, en na de entree de PVV van Geert Wilders. Steeds luidde de conclusie dat de Kamervoorzitter moet optreden, en dat de Kamer ook zelf het Kamerlid tot de orde kan roepen.

Maar in de praktijk verandert er weinig. Sterker: de debatten worden harder van toon. Dat komt ook omdat de Kamer vindt dat in het huis van de democratie principieel iedereen alles moet kunnen zeggen, ook als het schuurt of kwetst. Partijen als de PVV en FvD gebruiken die vrijheid, een theatrale debatstijl hanterend, spelend met emoties.

Ook in 1934 probeerde de Kamer paal en perk stellen aan de ‘volkse’ woorden van de communistische en nationaal-socialistische partijen. Ze besloten toen een zogeheten ‘lijkenregister’ in te voeren, waardoor de voorzitter alle opruiende taal en scheldwoorden mocht schrappen uit de notulen van Kamerdebatten. De geschrapte woorden kwamen in dat register.

Het register bestond tot 2001. Toen werd het stilletjes geschrapt nadat de opkomende politicus, Pim Fortuyn, het ‘geforceerde en gematigde’ taalgebruik in de Tweede Kamer ‘hypocriet’ had genoemd. Fortuyn vond dat juist in het parlement, het vrije woord vóór alles ging.

Hoog goed

Sindsdien is het vrije woord een hoog goed in de Kamer. Maar de coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie spraken in de formatie af voortaan weer een streep te trekken bij grensoverschrijdende uitingen, omdat er een relatie is met het toenemend aantal bedreigingen van politici, bestuurders, wetenschappers en journalisten.

Het aanscherpen van de gedragsregels vloeit hieruit voort. Segers (CU) en Paternotte (D66) benadrukken dat ook zij ‘bijzonder veel waarde’ hechten aan het vrije woord. Zij willen alleen uitingen aanpakken die zijn “gericht op het aanjagen van zodanige ernstige vrees bij een ander, dat diegene ernstig wordt gehinderd in het uitoefenen van zijn ambt”.

De coalitie steunt hun voorstel, maar bij de rest van de Kamer overheerst scepsis. Wordt met dit voorstel het vrije woord niet aangetast? Verbetert het imago van de Kamer hierdoor? De rechterflank is ronduit negatief. Ook de SP vraagt zich af wie hier iets mee opschiet. De Kamervoorzitter kan nu al iemand schorsen of het woord ontnemen, zoals recent bij Baudet bleek. Daarvoor hoeft het reglement helemaal niet te worden veranderd.

Lees ook:

De Tweede Kamer komt in een nieuwe fase in de omgang met Forum

De tijd van negeren en wegkijken is voorbij.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden