Miljoenennota

Minister Hoekstra bestrijdt de corona-mist met zijn eigen rookgordijn

Minister Wopke Hoekstra presenteert het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota. Beeld ANP

Met een historisch groot begrotingstekort diende minister Hoekstra van financiën de laatste begroting van dit kabinet in. De gevolgen van de coronapandemie trekken diepe sporen in de overheidsfinanciën. 

Het is sturen in de mist, zei minister van financiën Wopke Hoekstra over zijn laatste begroting van deze kabinetsperiode. Nu de economische vooruitzichten gedomineerd worden door de gevolgen van de coronapandemie, is het voor de schatkistbewaarder meer dan ooit lastig om ramingen te maken over de verwachte inkomsten en uitgaven voor het volgende jaar en de periode erna. 

Met een historisch grote economische krimp – de grootste sinds de Tweede Wereldoorlog – blijft er van de optimistische vooruitzichten van de afgelopen jaren weinig over. Toch is Hoekstra ‘voorzichtig optimistisch’, zei hij bij het aanbieden van de Miljoenennota. Het beeld is al iets minder somber dan een paar maanden geleden, toen een nog grotere krimp was voorspeld.

De mist van corona mag Hoekstra dan het zicht op de toekomst lastig maken, zelf maakt hij het er ook niet inzichtelijker op. De Raad van State, de belangrijkste adviseur van de regering, hekelt de manier waarop alle incidentele posten als gevolg van de noodsteun voor corona in de begroting zijn verwerkt. Het had voor de hand gelegen, aldus de Raad van State, al die maatregelen apart van de normale begroting te presenteren.

Hoekstra belemmert het zicht

In plaats daarvan zijn de uitgaven samengevoegd met eerder vastgestelde kaders voor de uitgaven. Dit belemmert ‘zowel het zicht op de uitgaven in verband met de bestrijding van de coronacrisis als het zicht op de reguliere uitgaven’. Het beeld wordt nog verergerd doordat Hoekstra er aan de inkomstenkant juist voor kiest veel steunmaatregelen niet in de normale begroting te verwerken. Dit omdat veel van die maatregelen tijdelijk zijn, zoals uitstel van betaling van belastingen en premies die hopelijk later alsnog in de schatkist vloeien.

De Raad van State oordeelt hard over de onderbouwing van de Miljoenennota. De meeste informatie daarover zit verstopt in bijlages en is vooral technisch van aard. Daarmee geeft het kabinet geen inzicht in de politieke keuzes die zijn gemaakt, kan de Tweede Kamer die niet toetsen en is verantwoording achteraf ook lastiger. 

Al met al blijft minister Hoekstra zitten met een enorm gat op de begroting, dat nog lang zijn stempel zal drukken op de overheidsfinanciën. Het tekort komt uit op 7,2 procent van het bruto binnenlands product in 2020, en 5,1 procent in 2021. Maar ook in de jaren daarna komt de begroting voorlopig niet in evenwicht en blijft de overheidsschuld doorstijgen tot 66,8 procent van het bbp in 2025.

Zorgelijk voor een toekomstig kabinet is de analyse van het Centraal Planbureau over het zogeheten houdbaarheidstekort. Dat laat zien in hoeverre in de toekomst lastenverzwaringen nodig zijn om de huidige collectieve voorzieningen op peil te kunnen houden – een soort langjarig begrotingstekort. Dat staat op 3 procent van het bbp en dat geeft aan dat er op lange termijn nog forse bezuinigingen of belastingverhogingen nodig zijn.

‘Geen acute zorgen’

Volgens Hoekstra heeft de vorige crisis geleerd dat het al te snel willen herstellen van de overheidsfinanciën onnodige schade aan de economie toebrengt. Op termijn is dit wel nodig, maar gezien de bereidheid van beleggers om geld te blijven lenen aan Nederland (zelfs tegen negatieve rente) maakt Hoekstra zich ‘geen acute zorgen’.

De Raad van State is een stuk strikter. Ondanks de onzekerheden is het zaak voor de komende periode ‘een prudent, betrouwbaar en hanteerbaar begrotingsbeleid te formuleren’. Daarbij hoort ook een maximale schuld op de middellange termijn van 60 procent van het bbp, aldus de adviseur in weerwil van de oproep van veel economen om die grens los te laten.

Daar komt bij dat de Miljoenennota volledig uitgaat van het scenario waarin er geen tweede golf aan besmettingen zal plaatsvinden. Slechtere scenario’s (‘helaas niet volstrekt hypothetisch’, aldus de Raad van State) worden niet of nauwelijks uitgewerkt en doorgerekend. Daarmee zou het kabinet ook beter voorbereid zijn op mogelijk aanvullende maatregelen die het moet nemen als het virus wel weer grootschalig oplaait.

Lees ook: 

Wopke, Wiebes en Wouter laten het geld rollen, maar hoe ver kun je daarmee gaan?

Uit de miljoenennota wordt duidelijk dat het kabinet veel geld uitgeeft nu corona zijn sporen trekt in de economie. Prima, vinden economen, maar over het nieuwe investeringsfonds zijn zij kritisch. ‘Ga regeren.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden