AnalyseBuitenlandbeleid

Met Joe Biden is het makkelijker dansen, maar Europa zal zichzelf moeten leiden

Leden en oud-leden van het eerste zwarte damesdispuut van het land, Alpha Kappa Alpha, dansen in Philadelphia omdat hun oud-lid Kamala Harris de nieuwe vice-president wordt. Beeld AP
Leden en oud-leden van het eerste zwarte damesdispuut van het land, Alpha Kappa Alpha, dansen in Philadelphia omdat hun oud-lid Kamala Harris de nieuwe vice-president wordt.Beeld AP

Met Joe Biden komt er een president in het Witte Huis die meer waarde hecht aan bondgenootschappen. Maar de EU, en dus ook Nederland, moeten blijven werken aan eigen kracht.

“Soms moet je dansen met wie nu eenmaal op de dansvloer staat.” Met die pragmatische woorden schetste premier Rutte vorig jaar de verhouding met de Verenigde Staten van Donald Trump. De premier pleitte in de prestigieuze Churchill-lezing in Zürich voor een minder naïef, streetwise en machtiger Europa dat op eigen benen moet leren staan.

Die boodschap blijft nog onverminderd geldig, ook als straks Joe Biden en Kamala Harris de dansvloer betreden. De muziek mag misschien wat vrolijker klinken, ook Biden zal van Europese bondgenoten als Nederland meer inzet en investeringen eisen, met name in de Navo.

Het presidentschap van Biden betekent dus geen harde reset van de betrekkingen, zo zei oud-Navochef Jaap de Hoop Scheffer al tijdens de verkiezingsnacht. De oude transatlantische relatie, waarbij landen als Nederland veilig konden schuilen achter een brede Amerikaanse rug, keert nooit meer terug. Ook onder oud-president Barack Obama was die trend al zichtbaar. Trump zette dat beleid met drastische stappen voort, bijvoorbeeld door de terugtrekking van Navo-troepen uit Duitsland en uit Syrië.

Dat laatste veroorzaakte weer onmin met Navo-bondgenoot Turkije, dat zelfstandig Syrië binnentrok. Dat de Navo inmiddels ‘hersendood’ is, zoals de Franse president Emmanuel Macron vorig jaar verklaarde, is misschien te veel gezegd, moeizaam was het wel. Wil Europa dat verbeteren, dan hangt daar ook onder Biden een prijskaartje aan. Nederland voldoet net als veel landen nog lang niet aan de Navo-norm om twee procent van de economie te besteden aan defensie.

‘Militaire inhaalslag is niet hét antwoord’

Na jaren van bezuinigingen op defensie was die trend de laatste jaren wel al gekeerd. Volgens defensie-minister Ank Bijleveld (CDA) zijn nog meer miljarden nodig: het Nederlandse defensieapparaat is op dit moment niet in staat toekomstige (en sommige huidige) dreigingen het hoofd te bieden. Het CDA wil in zijn nieuwe verkiezingsprogramma in tien jaar de 2 procent-norm halen, de VVD houdt het op het Europees Navo-gemiddelde (volgens de Navo dit jaar ongeveer 1,85 procent). Bijna geen enkele partij is tegen verhoging van de uitgaven. Sommige vinden daarentegen zo’n militaire inhaalslag niet hét antwoord, als die al haalbaar is. Kamerlid Bram van Ojik, die de GroenLinksvisie op de relatie met de VS schreef, stelt dat Europa andere wegen moet zoeken om vrede en veiligheid te bewaren, zoals een betere onderlinge samenwerking en inzet op wapenbeheersing.

De veiligheid kan bovendien vergroot worden als Europa zich strategischer en economisch onafhankelijker opstelt. Trump leek er een sport van te maken Europese partners uit elkaar te spelen, zie bijvoorbeeld de handelsoorlog over staal of de perikelen rond de brexit waarbij Trump aan de Britse premier de worst van een gunstig handelsakkoord voorhield. Europa heeft in deze verdeeldheid mede zelf de hand gehad. Ook hier liggen de voorbeelden voor het oprapen, van de onmacht om een gezamenlijke (duurzaam) energiepolitiek te voeren, tot het gehannes over sancties tegen Wit-Rusland.

Bidens komst maakt Europese opgave niet lichter

Premier Rutte hamerde er in diezelfde Churchill-lezing ook al op: de EU heeft een krachtiger buitenlands beleid nodig om niet vermalen te worden op het wereldtoneel, desnoods door enkele spelregels - zoals vetorecht van lidstaten op dit gebied - aan te passen. Door de coronacrisis is deze analyse actueler dan ooit. Europa zal ook strategischer moeten opereren op economisch vlak, bijvoorbeeld bij de productie van medicijnen. Hoewel Biden Europa ziet als belangrijke bondgenoot, zal zijn komst in het Witte Huis deze Europese opgave niet lichter maken.

Lees ook:

Wat kunnen we verwachten van president Biden

De democraat Joe Biden wordt de 46ste president van de Verenigde Staten en maakt zich zich op voor een lastige regeerperiode. Lees hier wat hij zou kunnen veranderen en met welke krachten hij te maken krijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden