Personeelstekort

Met een nieuw geluid hoopt Defensie nieuw bloed aan te trekken

Staatssecretaris Christophe van der Maat (met sjaal) eerder deze maand in gesprek met beëdigde reservisten in Den Haag.  Beeld ANP
Staatssecretaris Christophe van der Maat (met sjaal) eerder deze maand in gesprek met beëdigde reservisten in Den Haag.Beeld ANP

Staatssecretaris Van der Maat (defensie) zet een nieuwe wervingscampagne in gang. Hij hoopt bovendien een spoedig cao-akkoord, met loonsverhogingen nog ‘voor de zomervakantie’.

Christoph Schmidt

Twee hartstochtelijk zoenende vrouwen, van wie één militair. Een man in een kleedkamer in een militair kloffie én een beenprothese. Veteranen die herinneringen uitwisselen in een Chinees restaurant. De nieuwe reclamespot waarmee Defensie personeel wil werven, staat ver af van de met glamour en avontuur overgoten lokfilmpjes uit het verleden.

Jong of oud, met een beperking of niet: de krijgsmacht, dat zijn wij allemaal – dat hád de slogan kunnen zijn. Een flink contrast met het vorige ‘Je moet het maar kunnen’. Die dwingende slogan legde de lat hoog.

“Het raakt mij wel”, zegt staatssecretaris Christophe van der Maat van defensie over het nieuwe filmpje. “Ik denk dat dit verhaal echt gaat werken en ook toekomstbestendig is.” De VVD-bewindsman gaf woensdag het startschot voor de campagne op het marine-etablissement in het centrum van Amsterdam.

Op dat terrein zijn ook de keurings- en wervingsfaciliteiten van Defensie gevestigd. Tijdens zijn werkbezoek wordt Van der Maat bij de ene na de andere afdeling getrakteerd op powerpoint-presentaties vol cijfers en afkortingen, maar elke keer onderbreekt hij die afdelingshoofden om te vragen naar de pijnpunten in hun pogingen om de personeelsproblemen bij Defensie op te lossen.

Achterstallig onderhoud

Want die problemen zijn enorm. Het aantal vacatures loopt in de duizenden ‘en dat worden er meer’, voorspelt de staatssecretaris. Al jarenlang is sprake van achterstallig onderhoud, afbladderende kazernes en arbeidsvoorwaarden die achterblijven bij andere sectoren. De oorlog in Oekraïne heeft de zorgen over de slechte paraatheid van de Nederlandse krijgsmacht verder vergroot.

Het kabinet-Rutte IV heeft vele miljarden nieuwe investeringen in Defensie beloofd. Maar wat moet je met al dat geld als er geen mensen zijn? Salarisverhogingen lijken de relatief makkelijkste maatregel om van Defensie een aantrekkelijker werkgever te maken.

Die komen er snel aan, zegt Van der Maat, al duren de huidige cao-onderhandelingen met de defensiebonden al een tijdje. “Ik heb er vertrouwen in dat er binnen enkele weken een onderhandelingsakkoord ligt. Onze inzet is dat het defensiepersoneel daarvan nog voor de zomervakantie iets terugziet op de loonstrook.”

Structuur

Grootste probleem is niet de hoogte van die beloning, maar de structuur eronder. Het loongebouw van Defensie is sinds 1917 niet veranderd. Lagere rangen, van soldaat tot en met sergeant, moeten jarenlang geduld hebben voordat ze vooruitkomen. Het serieus begeleiden van talenten begint pas bij militairen vanaf 38 jaar – voor de ontdekking van ‘wonderkinderen’ is het defensie-apparaat niet toegerust. “Vernieuwing van het loongebouw is nu hét gespreksonderwerp met de bonden”, zegt Van der Maat.

Een ander structureel probleem is dat het personeelsbeleid van de vier krijgsmachtonderdelen – landmacht, luchtmacht, marine, marechaussee – slecht op elkaar aansluit. Zo kan een landmachtofficier niet zomaar solliciteren op een aantrekkelijke vacature bij de marine, hoe geschikt die ook zou zijn voor die baan. Van der Maat: “Dit gaat over een kanteling van het loongebouw, zodat je eerder in je loopbaan meer verdient. Nog belangrijker is dat je sneller carrière kunt maken. Het moet ook normaler worden om tussen de krijgsmachtonderdelen te hoppen.”

Verder wil Defensie de jeugd doelgerichter benaderen, het liefst vóór het moment dat jongeren (vaak rond hun 17de) knopen doorhakken over hun nabije toekomst. “Het begint bij de veteraan die voor de klas staat”, zegt Van der Maat. “Dat 17de levensjaar is het moment dat je echt binnen moet komen bij die jonge gasten, en moet zeggen: ‘Denk nou goed na, de krijgsmacht is een ‘no regret’-stap voor je carrière’.”

De wervers in Amsterdam hebben ook een relatief nieuwe kweekvijver: de naar schatting 18.000 jongeren per jaar die een populair ‘tussenjaar’ inlassen, voor een wereldreis, vrijwilligerswerk of iets anders louterends. Die groep is het ‘laaghangende fruit’ voor Defensie, spiegelt Erik Noordam voor aan de staatssecretaris. Noordam is projectmanager van het Defensity College, het werkstudentprogramma dat een ‘duurzame verbinding tussen Defensie en academici’ beoogt te leggen.

Voor het absolute paardenmiddel, herinvoering van de opkomstplicht, voelt Van der Maat niets. “We gaan niet terug naar een dienstplicht. We zijn een krijgsmacht van professionals.”

Generatie D

Een standaard wervingscampagne van Defensie had altijd de boodschap ‘We hebben je nodig’. De nieuwe campagne beoogt hetzelfde resultaat (personeelstekorten oplossen) maar gooit het over een andere boeg. Centraal staat de ‘Generatie D’ (‘doeners, denkers, delers’), mensen van alle leeftijden ‘die hun nek uitsteken voor een ander, die zich hard maken om te beschermen wat ons dierbaar is’.

De bijbehorende beelden zijn met opzet niet exclusief militair van aard: die ‘Generatie D’ is verweven in de volle breedte van de maatschappij. De eindboodschap is wel dat jongeren die zich in die mentaliteit herkennen, welkom zijn bij Defensie.

Lees ook:

Is een ‘Zweedse dienstplicht’ wel een oplossing voor het Nederlandse leger?

Onder druk van de oorlog in Oekraïne gaan ook in Nederland weer stemmen op voor een dienstplicht. De staatssecretaris haalt daarbij inspiratie uit het Zweedse model. Maar het personeelstekort bij defensie is er niet zomaar mee opgelost, denken experts.

Vrijheid is niet gratis: Wat is er over van ons leger?

De oorlog in Oekraïne heeft defensie ook in Nederland weer bovenaan de politieke agenda gezet. Maar wat is er na jaren bezuinigen over van ons leger?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden