Regeerakkoord

Met een enorme inhaalrace wil Rutte IV Europees klimaatkoploper worden

De kerncentrale in Borssele. Om de uitstoot van CO2 drastisch te reduceren wordt onder meer gekeken naar het gebruik van kernenergie. Beeld ANP
De kerncentrale in Borssele. Om de uitstoot van CO2 drastisch te reduceren wordt onder meer gekeken naar het gebruik van kernenergie.Beeld ANP

Rutte III noemde zichzelf ‘het groenste kabinet ooit’, maar haalde de meeste klimaatdoelen niet. Rutte IV wil ‘koploper in Europa’ zijn.

Niels Markus

De klimaat- en milieuambities van Rutte IV zijn fors hoger dan die van Rutte III. De klimaat- én stikstofdoelen gaan fors omhoog. Het vorige kabinet wilde nog 49 procent minder CO2-uitstoot in 2030 dan in 1990, het nieuwe streeft naar 60 procent. Om dit te bereiken komt er een klimaatfonds van 35 miljard, boven op al bestaande subsidieregelingen.

Op deze manier wil het kabinet, onder leiding van een minister voor klimaat en energie, er zeker van zijn dat het Europese doel van 55 procent gehaald wordt. Ook gaan er doelen gelden voor 2035 (70 procent) en 2040 (80 procent). De coalitie heeft de ambitie om ‘koploper in Europa’ te zijn.

Inhaalrace

Om dat te bereiken, wacht Rutte IV een enorme inhaalrace. Nederland zit nu nog in de Europese achterhoede. Bovendien is het vorige kabinet meermaals door de rechter teruggefloten, omdat ‘het groenste kabinet ooit’ de zelf gestelde klimaatdoelen niet haalde. Volgens medeonderhandelaar Pieter Grinwis (ChristenUnie) is er straks meer kans op succes, als Den Haag niet langer ‘ad hoc-beleid’ maakt. “Door dat fonds kun je meerjarige programma’s opstellen. Zodat bedrijven weten wanneer er hoeveel geld vrij komt. Dan durf je ook meer risico’s te nemen, en mensen op te leiden tot bijvoorbeeld isolateur.”

D66-leider Sigrid Kaag zei tijdens de presentatie van het akkoord dat de vier partijen ‘taboes slechten’. Zo wil het nieuwe kabinet voorbereidingen treffen om rekeningrijden per 2030 mogelijk te maken. Ook bestaat er voor de coalitie geen taboe op kernenergie. Kerncentrale Borssele blijft langer open. Bovendien wil het kabinet marktpartijen faciliteren voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales. Die wil het kabinet ook mede financieren.

Nog een gevoelig instrument wordt uitgebreid: er zijn plannen om meer uitgestoten CO2 ondergronds op te slaan. Over een ander heikel punt is nog niets besloten. Volgend jaar wil het kabinet beslissen over de opening van luchthaven Lelystad, om vluchten over te nemen van Schiphol. Rutte III stelde dit besluit al vijf keer uit.

Johan Vollenbroek, Mobilisation for the Environment (Mob)

“Wat Rutte IV hier op tafel legt is veel te weinig concreet. Er staan mooie woorden over het aanpakken van problemen met stikstof, waterkwaliteit en klimaat. Maar dat gaat niet gebeuren, want daarvoor is dit regeerakkoord veel te veel blabla.

“Ja, ik weet wel dat er nog veel moet worden uitgewerkt. Maar neem het pleidooi in het regeerakkoord voor kringlooplandbouw. Daar is de huidige minister, Carola Schouten, vier jaar lang mee bezig geweest en er kwam geen bal van terecht. Hoe moeten de boeren dat betalen? Het kan alleen als de consument hogere prijzen voor voeding gaat betalen en daar lees ik niks over in de plannen van het kabinet dat nu gaat aantreden.

“Waar ik ook ten onrechte niets over lees zijn de zoönosen. Terwijl we in een coronacrisis zitten. We hebben hier vogelgriep en varkenspest. Virologen in de hele wereld zien Nederland als een broedplaats van infectieziekten.

“De ontsporing van het stikstofdossier gaat onverminderd door. Het is goed dat de ambitie omhoog gaat: de uitstoot van stikstof moet in 2030 al zijn gehalveerd in plaats van in 2035. Maar dat zal onmogelijk blijken op basis van dit akkoord. Er komt meer stikstof in plaats van minder. Er wordt vandaag nog steeds gebouwd aan nieuwe stallen en daar moet een einde aan komen.”

Afspraken met de grootste uitstoters

Voor de tien à twintig grootste CO2-uitstoters, zoals Tata Steel en kunstmestfabrikant Yara, komen specifieke afspraken om te verduurzamen. Hierbij geldt wederkerigheid: de overheid stimuleert infrastructuur en innovatie, maar verwacht van deze bedrijven dat zij in Nederland blijven en zich hier inzetten voor een schonere leefomgeving.

Om de komende jaren verder te vergroenen moet er fors meer duurzame energie worden opgewekt uit zon, wind, aardwarmte, groen gas en aquathermie. De productie en import van waterstof wordt opgeschaald. Rutte IV zal wel moeten, omdat het geen gebruik meer wil maken van biomassa voor energieopwekking. Het klimaatakkoord uit 2019 leunt voor een belangrijk deel op dat stoken van houtsnippers. Een groot deel van het klimaatfonds gaat naar het snel paraat maken van de energie-infrastructuur voor de grote hoeveelheid extra stroom die wordt opgewerkt.

Nationaal Isolatieprogramma

Het nieuwe kabinet probeert ook maatregelen uit het klimaatakkoord te repareren waarvan de uitvoering begint vast te lopen. Zo worden de ambitieuze isolatieplannen bij lange na niet gehaald. Dit jaar hadden er al 100.000 à 200.000 woningen verduurzaamd moeten worden, maar de teller stokt rond de 2000.

Mede daarom komt er een Nationaal Isolatieprogramma, dat zeker tot 2030 moet lopen. De slechtst geïsoleerde huurwoningen worden het eerst aangepakt. Op basis van energielabels worden verhuurders gestimuleerd om huurwoningen zo snel mogelijk te isoleren. Op termijn gaat er een verhuurverbod gelden voor slecht geïsoleerde woningen.

Niet alleen voor klimaat trekt het kabinet fors de portemonnee. Ook voor het oplossen van de stikstofcrisis komt er een fonds, waarin tot 2030 25 miljard euro wordt gestort. Per gebied moet duidelijk worden wat er nodig is om het teveel aan stikstof terug te brengen en de natuur te verbeteren. Ook de stikstofdoelstelling gaat omhoog. Rutte IV neemt de doelstelling van de commissie-Remkes over, die opriep om de stikstofuitstoot in 2030 met de helft terug te brengen.

De afgelopen maanden werd al duidelijk dat met name ‘boerenpartij’ CDA welwillender staat tegenover ingrepen in de landbouw. Maar de christendemocraten bleven erbij dat boeren niet gedwongen uitgekocht mogen worden. Toch zal niet elke boer op de oude manier kunnen blijven boeren. In sommige gebieden is de natuur er zo slecht aan toe dat ‘vrijwilligheid niet langer vrijblijvendheid betekent’. Daarom kan de coalitie boeren verplichten om hun bedrijf minder intensief te maken, om te schakelen op een andere vorm van landbouw of te innoveren. Ook kunnen boerenbedrijven gedwongen verplaatst worden. Het kabinet wil dit zoveel mogelijk in samenspraak met de boeren doen.

Aniek Moonen (24), voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging

“Wij zijn positief verrast door de klimaatplannen van het kabinet. De ambities gaan omhoog, het 1,5 gradendoel van het Parijs-akkoord staat centraal. Dat zijn enorme beloften. Twee van onze speerpunten zien we ook terug. Er komt een generatietoets, zodat plannen in lijn zijn met een leefbare toekomst. Ook wil het kabinet een adviesraad invoeren, een soort klimaatautoriteit waarvoor wij geijverd hebben.

“Veel plannen moeten nog wel verder uitgewerkt worden. En vooral: snel en goed uitgevoerd. Het kabinet heeft vertrouwen terug te winnen. Want eerdere klimaatbeloften werden onder Rutte niet nageleefd. Toch is de klimaatparagraaf nu zo stevig dat het positief stemt. Een fonds van 35 miljard euro voor het klimaat is stevig. Nu moeten de bewindslieden wel zorgen dat iedereen daarvan kan profiteren, niet alleen de industrie.

“Bij de ambitie om kerncentrales te bouwen hebben we als jongeren gemengde gevoelens. Kernenergie kan een bijdrage leveren aan CO2-arme stroom. Maar voordat we eraan beginnen moet er een oplossing liggen voor het nucleaire afval. Dat er een minister van klimaat & energie komt kan mooi zijn. Het risico is wel dat het lostrekken van klimaat ervoor zorgt dat andere ministeries er minder op gaan letten in hun beleid.”

Correctie:

In een eerdere versie stond dat er 25 miljoen euro wordt gestort in een stikstoffonds. Dat moet 25 miljard zijn. Het is hierboven aangepast.

Lees ook:

Het nieuwe regeerakkoord is een oefening in bescheidenheid, met torenhoge ambities

Als het coalitieakkoord één woord ademt, dan is het bescheidenheid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden