Vooruitblik politiek jaar

Met deze goede voornemens komt Den Haag terug van het kerstreces

Beeld Werry Crone

Het kerstreces is voorbij, de ministerraad komt vandaag weer bijeen – het begin van een nieuw politiek jaar. Met de Kamerverkiezingen van 2021 in zicht staan coalitie­partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie voor hetzelfde dilemma: wie gaat de kar richting de overwinning trekken? De politici zitten vol goede voornemens.

De VVD: op zoek naar de nieuwe Rutte

Het is een van de moeilijkste beslissingen van een politicus: bepalen wanneer je vertrekt. VVD-leider en premier Mark Rutte liet rond de jaarwisseling in  interviews vallen dat hij nog eenmaal de kar wil trekken bij de verkiezingen – áls hij op dat moment zou moeten beslissen. Die laatste toevoeging is cruciaal, want het bijltje valt waarschijnlijk pas rond de ­zomer. Naar verluidt beslist de premier hier helemaal zelf over, maar de druk op Rutte is groot. Onder hem zijn de laatste jaren nogal wat kroonprinsen en- prinsessen weggevallen. Edith Schippers vertrok vrijwillig, ­Jeanine Hennis en Halbe Zijlstra pakten gedwongen hun biezen. Cora van Nieuwenhuizen heeft nog te weinig smoel en Klaas Dijkhoff liet afgelopen jaar zien nog niet in de schoenen van de op declaratiegebied onkreukbare Rutte te passen. Vooral de reiskostenkwestie kleeft Dijkhoff aan. Wel zoekt de fractievoorzitter ­nadrukkelijk mee naar nieuwe kroonjuwelen. Dat is meteen het tweede goede voornemen van de VVD. Dijkhoff is de auteur van het discussiestuk ‘Liberalisme dat werkt voor mensen’, algemeen gezien als een herbezinning op de koers en een afscheid van het al te neoliberale ­geluid.

Cora van Nieuwenhuizen (VVD): Vliegveld Lelystad openen. Zelf heeft ze er afgelopen jaar al alles aan gedaan, ze is nu overgeleverd aan de grillen van de Kamer. Stef Blok: Brandjes blussen op het wereldtoneel. En de Kamer overtuigen dat hij wel degelijk een visie op buitenlandbeleid en hart voor mensenrechten heeft.

De grote vraag voor dit jaar is wat er precies werkt voor de kiezers. De VVD dekt in de coalitie (met het CDA) met moeite de rechterflank, en ziet tot haar ongenoegen dat populistische partijen als Forum voor Democratie het gat op rechts hebben gevonden en gevuld. Rutte is bovendien de man die de klappen zal moeten ­opvangen, als het niet lukt om het hoofd te bieden aan alle problemen op het gebied van stikstof, klimaat, ­woningbouw en de veestapel.

Minister-president Mark Rutte en Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Kajsa Ollongren, minister van Binnenlandse Zaken, en Wopke Hoekstra, minister van Financien. Beeld ANP

Het CDA: een wissel zonder nevenschade

Een soepele wisseling van de wacht bij het CDA wordt een ingewikkelde klus. Die taak ligt op het bordje bij partijvoorzitter Rutger Ploum. Hij staat voor de keuze: komt er een lijsttrekkersverkiezing of doet hij een dringend beroep op kandidaten om zich terug te trekken, zodat er slechts één naam overblijft? Met andere woorden: hoe vinden de christendemocraten een nieuwe partij­leider zonder de andere geïnteresseerden te beschadigen?

Wopke Hoekstra (CDA): De toeslagenellende oplossen. Dit jaar belangrijker dan de schatkist of de begroting: gezinnen die door de Belastingdienst de vernieling in zijn gedraaid weer op de rails helpen. Hugo de Jonge: Mensen zoeken voor alle vacatures in de zorg. De oplopende personeelstekorten treffen vooral de ziekenhuizen, verpleeghuizen en thuiszorg.

Natuurlijk is het al even duidelijk dat de ministers Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge de belangrijkste kandidaten zijn. Ze hebben beiden hun vinger nog niet opgestoken en vertellen de buitenwacht dat ze rustig over de promotie nadenken – maar ze staan te trappelen. Ze barsten van ambitie. En er komt geen woord uit hun mond dat niet in de context staat van deze sollicitatie naar het leiderschap van het CDA. Een outsider is ex-vicefractievoorzitter en staatssecretaris Mona Keijzer.

Binnen het CDA wordt ondertussen stevig gediscussieerd over de koers. Als het huidige kabinet de rit uitzit, zijn er in maart volgend jaar verkiezingen. Komt het CDA tot een keus over gevoelige thema’s zoals de toekomst van de landbouw? In de ideale wereld is er in het najaar een verkiezings­programma en wordt daar een nieuwe partijleider bij gezocht.

D66: een definitieve leider (of twee)

Assertief wil D66 de komende maanden het eigen profiel blijven bewaken. Verwacht daarom meer stevige uitspraken zoals die van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot, met zijn oproep tot halvering van de veestapel.

Fractievoorzitter Rob Jetten heeft zichzelf beloofd dat D66 ver­­nieuwend en radicaal moet zijn. Zijn vrees om in de coalitie meegezogen te worden in ‘voorzichtige politiek’, zit diep. Dit voorjaar zal Kamerlid Pia Dijkstra zo goed als zeker met een initiatiefwet komen over voltooid leven. Voor D66  een belangrijk onderwerp.

De zoektocht naar een definitieve nieuwe leider komt de komende maanden in een cruciale fase. Rob Jetten lijkt voorlopig nog steeds goede kansen te hebben. Hij zit ontspannen in de race. Minister van buitenlandse handel Sigrid Kaag en vicepremier Kajsa Ollongren zijn geduchte tegenstrevers, maar de laatste is tijdelijk uitgeschakeld door ziekte. “One down, one to go”, zei Jetten in december met een vette knipoog. 

Kajsa Ollongren (D66): Beter worden. Liefst vijf ministers namen haar taken over. Ze heeft nog minstens een maand nodig om te herstellen van de complicaties van een bijholte-operatie.

Sigrid Kaag is zijn echte uitdager. Met een paar prikkelende lezingen lanceerde zij zichzelf, nog zonder dat er sprake is van een officiële kandidatuur.

Om in de gaten te houden: binnen D66 wordt al langer nagedacht over de combi Jetten-Kaag, die in een of andere vorm samen de kar richting de verkiezingen moet trekken. “Goeie teams kunnen ontzettend krachtig zijn”, zei Kaag daarover.

De ChristenUnie: rechtzo die gaat

Het voornemen van de kleinste regeringspartij is ongetwijfeld doorgaan op de ingeslagen weg.

De ChristenUnie slaagt er deze hele kabinetsperiode al in het eigen geluid goed te ­laten horen. Er kwam een kinderpardon, geld voor de sociale advocatuur, meer geld voor de strijd tegen mensenhandel en de schoolpleinen worden rookvrij.

Arie Slob (CU): Onvrede onder basisschoolleraren bezweren. De beloofde salarisverhoging is nog niet genoeg, het Malieveld kan opnieuw volstromen. Paul Blokhuis (CU)Stoppen met roken.  En dat gaat niet over hemzelf, maar over heel Nederland. Deze staatssecretaris ontpopt zich tot de lifestyle-goeroe van het kabinet. 

Spannend wordt dit jaar het goede voornemen van landbouwminister Carola Schouten. Als zij de stikstofcrisis en de verwachte sanering van de veestapel tot een goed einde weet te brengen, zonder dat de samenleving splijt, dan wordt 2020 een succes. En misschien zien we Schouten wel bovenaan de lijst voor de komende Tweede Kamerverkiezingen. Zelf zal ze die plek waarschijnlijk niet claimen. En anders is er opnieuw Gert-Jan Segers.

Lees ook: 

Dit jaar wacht de coalitie pas de echte krachtproef

Normaliter is het laatste jaar voor een kabinet het oogstjaar. Maar voor de zittende ministersploeg ligt dat anders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden