Kiezersonderzoek

Mark Rutte: de rechtse premier die door linkse kiezers wordt vertrouwd

Beeld Brechtje Rood

Hoe ziet Nederland Mark Rutte? Een rechtse premier die ondanks alles toch ‘de boel bij elkaar houdt’. Wat is zijn geheim? Nederlanders zien zijn vele fouten wel, maar ze vergeven het hem. En willen graag een biertje met hem drinken.

Wat is het geheim van de politicus Mark Rutte? Na tien jaar premierschap is hij vooral een meester gebleken in het verbinden van mensen en partijen. Een man die ‘de boel bij elkaar houdt’, een PvdA-term die opmerkelijk genoeg nu ook door linkse kiezers voor Rutte wordt gebruikt. Rutte kan mensen bij uitstek het gevoel geven dat er naar ze wordt geluisterd, vooral als ze in het Torentje of Catshuis mogen komen. Of je nu Henk Otten bent, de premier van Italië of een activist van de Black Lives Matterbeweging.

Nederland vindt Rutte een betrouwbare en gezaghebbende premier, blijkt uit het onderzoek van I&O Research in opdracht van Trouw. Een sobere man ook, wars van ijdelheid. Het is een representatieve steekproef, 2300 Nederlanders vulden afgelopen week een uitgebreide vragenlijst in waar­onder open vragen naar de verdiensten en de fouten van Rutte. De premier doet het goed, oordeelt een ruime meerderheid van 60 procent.

Beeld Sander Soewargana

De coronacrisis speelt daarin een grote rol, zo blijkt uit de cijfers. Het virus heeft van Rutte de afgelopen maanden een echte staatsman gemaakt. Zijn waarderingscijfers schoten omhoog, ondanks de kritiek uit de samenleving op de aanpak van het kabinet. Een effect waar anderen, zoals coronaminister Hugo de Jonge van het CDA, niet van weten te profiteren. De waardering voor Rutte leeft niet alleen bij kiezers van zijn eigen VVD. Zo grapte Jesse Klaver van GroenLinks bij het debat na Prinsjesdag: ‘Mijn kiezers zeggen me de laatste tijd wel erg vaak, die Rutte doet het zo slecht nog niet’.

Leiderschap

Een CDA-kiezer uit het onderzoek: “Dankzij corona heeft hij contact gemaakt met burgers, hen toegesproken, hoop gegeven, aangehoord en gerespecteerd. Hij is enorm in mijn aanzien gegroeid en heeft zich een ware en doortastende leider getoond.” Een SP-kiezer schrijft: “Hij was een liberale premier, maar werd staatsman door de coronacrisis”. Een GroenLinks-kiezer: “Ik ben het niet helemaal met de koers eens, maar hoe ze ons door de eerste golf geloodst hebben vind ik heel goed”. Zelfs bij een PVV-kiezer is er iets van bewondering te bespeuren: “Dat hij zo stug door blijft gaan… ondanks de enorme rotzooi en verdeeldheid crisis etc [sic] in het land en de wereld”.

Beeld Sander Soewargana

Mensen scharen zich in tijden van crisis vaker achter de leider, een effect dat de Amerikanen ‘rally round the flag’ noemen. Dat is volgens Peter Kanne van I&O Research hier ook – nog steeds – aan de hand. “Veel opiniemakers en media anticipeerden afgelopen maanden op het verlies van draagvlak voor Rutte en zijn coronabeleid. Dat zien we deze week voor het eerst enigszins gebeuren, maar het heeft nog nauwelijks weerslag op de cijfers voor Rutte en de VVD. Al heeft Rutte de volgende verkiezingen in maart natuurlijk nog niet gewonnen.” De premier maakte bovendien in tien jaar meerdere crises mee, zoals het neerhalen van MH17, de verdeeldheid in de Europese Unie en de financiële crisis. Niet eerder was het staatsmanseffect zo duidelijk zichtbaar, aldus Kanne.

In de coronacrisis komt voor Rutte veel samen: zijn verbindende stijl van leidinggeven, zijn jarenlange ervaring en positie tussen de partijen. Hij is stabiel en men ziet hem als gezaghebbend (43 procent), veel meer dan zijn coalitiegenoten, de nieuwe D66-leider Sigrid Kaag, Gert-Jan Segers van de ChristenUnie en coronaminister De Jonge (respectievelijk 14,13 en 12 procent).

Rutte neemt over het algemeen verantwoordelijkheid, zegt 48 procent, met op gepaste afstand Segers (31 procent), De Jonge (25) en Kaag (21). Slechts één op de tien schaamt zich voor Rutte als premier, of als hij het weer zou worden in maart, terwijl 69 procent zich zou schamen voor Thierry Baudet in het Torentje.

Visie

Dat wil niet zeggen dat Nederland zijn fouten niet ziet. Veel van Ruttes pluspunten hebben een keerzijde, zoals Cruijff al wist. Mark Rutte is niet heel consistent in zijn opvattingen, vinden Nederlanders. Op dit punt moet hij Segers, PVV-voorman Geert Wilders, SP-voorvrouw Lilian Marijnissen en Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren voor zich laten. Dit is een gevoelig punt, dat Rutte in zijn tien jaar premierschap heeft achtervolgd. Hij zou draaien in zijn standpunten, meegaan in populisme of juist met de linkse minderheid en – daar is-tie weer – geen visie hebben op waar het met het land naar toe moet.

Beeld Sander Soewargana

Gevraagd naar wie de beste visie voor het land heeft, moet hij inderdaad Gert-Jan Segers voor zich laten. Toch vindt nog altijd een derde van de Nederlanders dat Rutte een goede visie heeft voor waar het met het land naar toe moet, daarmee komt hij ruim achter Segers. Nummer drie is opvallend genoeg de pas onlangs tot partijleider verkozen Kaag. Diezelfde top drie van Segers, Rutte en Kaag herhaalt zich bij de vraag naar integriteit.

Kiezers zit vooral dwars dat Rutte beloftes aan hen niet waarmaakt. De voorbeelden die ze geven zijn talrijk en concreet: de duizend euro voor de werkende Nederlanders, geen geld meer naar de euro en Griekenland, het wel/niet afschaffen van de dividendbelasting, de 130 kilometer per uur op de snelweg. Zijn eigen VVD-kiezers mopperen: “Dat hij af en toe instabiel is in zijn beslissingen, zoals bij de belastingvoordelen voor multinationals”. Of: “De bijlage in het associatieverdrag met Oekraïne/ referendum negeren”. Een CDA-kiezer klaagt dat Rutte ‘te makkelijk problemen weglacht’ en ‘daardoor soms niet betrouwbaar overkomt’. “Meewaaien met de publieke opinie, eerst dit zeggen, later vol overtuiging het tegenovergestelde beweren”, aldus een kiezer van de SGP, de kleine christelijke partij die Ruttes kabinetten door dik en dun steunt.

Knuffelbruiloft

Rutte leunt soms te ver achterover, oordelen kiezers, en laat te veel aan de samenleving en individuen over. Dat wordt hem – naast zijn opstelling in de coronabestrijding – bijvoorbeeld kwalijk genomen in de discussie over racisme. Een VVD-kiezer: “Dat hij zich niet sterk maakt en uit tegen racisme, altijd pappen en nathouden in plaats van duidelijke taal dat we dit niet meer tolereren in deze eeuw”.

Kiezers nemen Rutte ook kwalijk dat hij te lang loyaal blijft aan ministers die fouten maken. Met stip op één in de voorbeelden staat minister Ferd Grapperhaus (CDA) met zijn knuffelbruiloft, maar ook voorbeelden van langer geleden van VVD-ministers figureren. Het lijkt de keerzijde van het huzarenstukje dat Rutte tien jaar lang kabinetten van zeer verschillende partijen en persoonlijkheden bij elkaar heeft weten te houden.

Is Rutte nu meer de premier van rechts dan van links? Of is hij juist linkser geworden in tien jaar tijd? Vooral kiezers van Forum voor Democratie, PVV en SGP beantwoorden die laatste vraag volmondig met ja. Ook de aanhang van zijn eigen partij ziet een bijstelling naar links. Over het algemeen zien kiezers van links tot rechts Rutte echter vooral als een rechtse premier. Hij heeft veel oog voor het bedrijfsleven en een sterke economie, en minder voor de zwakken en kwetsbaren in de samenleving, het milieu of het aanpakken van de opwarming van de aarde. “Hij ontziet stelselmatig de multinationals, terwijl we steeds meer daklozen hebben en de voedselbanken nog steeds uitbreiden”, noteert een PvdA-kiezer. De kritiek leeft ook onder aanhangers van zijn coalitiegenoten. “Hij stelt geen voorwaarden bij de steun aan bedrijven in het kader van klimaat en duurzaamheid”, aldus een D66-stemmer. Een CDA-kiezer: “Hij heeft publieke diensten zoals de zorg laten verslonzen.” “Het beleid voor woningbouw, verhuur en het zorgstelstel is te ver gecommercialiseerd”, aldus een ChristenUnie-kiezer.

Privéleven

Nederland is onder Rutte meer gepolari­seerd geraakt en minder solidair, vindt een ruime meerderheid. Ruim een derde van de Nederlanders voelt zich minder thuis in het land dan tien jaar geleden. Het mag de paradox van Rutte heten dat toch nog 37 procent vindt dat de premier genoeg oor heeft voor zowel de noden van linkse als van rechtse kiezers.

Hebben de Nederlanders de politicus Rutte in tien jaar tijd leren kennen als mens? Rutte is zelf zeer gesteld op zijn privacy. De gelegenheden waarop hij vertelde over zijn jeugd of zijn ouders zijn op de vingers van één hand te tellen, over zijn liefdesleven is niets bekend. In de coronatijd hoorde Nederland pas na dagen van het overlijden van zijn moeder in het verpleeghuis, overigens niet aan corona.

Desondanks zien de Nederlanders Rutte als een optimistische, gezellige man met humor, met wie ze graag eens een biertje zouden drinken (Lilian Marijnissen mag aanschuiven, Segers ook). Ruim een op de drie wil wel eens een avondje met hem op stap (daarna het liefst met Kaag, Asscher of Klaver). Wie kinderen heeft, vertrouwt die voor een avondje oppassen liever toe aan Marijnissen of Segers dan aan Rutte, Baudet komt bij negen op de tien de deur niet in. En dat geheimpje, ook dat is veilig bij Mark Rutte. Alleen net iets veiliger bij Gert-Jan Segers.

Bekijk hier het volledige I&O-onderzoek naar 10 jaar premier Rutte.

Lees ook:

Rutte is geen Merkel, en wil dat ook niet zijn

Een terugblik op 10 jaar premierschap, waarin hij samenwerken tot politieke norm verhief, in een wereld waar de confrontatiepolitiek in opmars is. Maar waar hij terugdeinsde voor moreel leiderschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden