Gewiste sms'jes

Mag de regering appjes geheimhouden? Absoluut niet, zeggen archief-experts

Minister-president Mark Rutte ontving vorige maand een motie van wantrouwen nadat hij vrijwel alle sms’jes op zijn oude telefoon bleek te wissen. Beeld ANP
Minister-president Mark Rutte ontving vorige maand een motie van wantrouwen nadat hij vrijwel alle sms’jes op zijn oude telefoon bleek te wissen.Beeld ANP

Het kabinet maakt zich op voor een nieuwe botsing met de Tweede Kamer, nu het weigert chatberichten nog openbaar te maken.

Esther Lammers

Het kabinet weigert onderlinge sms’jes en Whatsapp-berichten van bewindspersonen nog langer te openbaren. De reden daarvoor is dat de eenheid van kabinetsbeleid daarmee in gevaar zou komen. Als met een beroep op de Wet Open Overheid om openbaarmaking wordt verzocht, zal het kabinet dat niet honoreren. Volgens hoogleraren staatsrecht is dit onwettig en onrechtmatig.

De Tweede Kamer is zeer verbaasd over de opstelling van het kabinet. “Het is heel ernstig dat elke staatsrechtgeleerde tegen ons zegt dat het kabinet zich niet aan de wet houdt”, zei SP-Kamerlid Renske Leijten gisteren tijdens een hoorzitting met deskundigen. Onafhankelijk Kamerlid Pieter Omtzigt viel “bijna van zijn stoel” en GroenLinks-leider Jesse Klaver werd “niet vrolijk” van de onzorgvuldige en onwettige wijze waarop de overheid informatie archiveert.

De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed onderzoekt of het ministerie van Algemene Zaken chatberichten bewaart zoals de Archiefwet dat voorschrijft. Het gaat bij de hele overheid niet goed, aldus hoofdinspecteur Olaf Andersen. Topambtenaar Jacqueline Rutjens, verantwoordelijk voor de digitale informatiehuishouding van de overheid, benadrukte: “Het is pijnlijk hoe slecht de informatiehuishouding is.”

Gewiste sms’jes van Rutte

De verbazing is groot, omdat premier Mark Rutte vorige maand nog een motie van wantrouwen hierover overleefde. De Volkskrant had onthuld dat hijzelf vrijwel alle sms’jes op zijn oude telefoon bleek te wissen. Volgens Rutte had hij zich aan alle wetten gehouden, maar volgens de deskundigen gisteren schond hij daarmee zowel de Archiefwet als de (voormalige) Wet Openbaarheid van Bestuur. Rutte overleefde het debat, omdat hij de beschikbare bestuurlijke sms’jes alsnog openbaarde. In reactie daarop heeft het kabinet besloten voortaan alle chatberichten onder de geheimhoudingsplicht van de ministerraad te laten vallen.

Dat is niet toegestaan, stellen de deskundigen. “Simpel gezegd komt het erop neer dat bestuurders en ambtenaren niet naar eigen goeddunken kunnen omgaan met documenten die onder de Archiefwet vallen”, aldus hoogleraar Archiefwetenschap Charles Jeurgens. “Alle chatberichten van bewindslieden vallen onder archiefbescheiden. Die mogen alleen worden vernietigd als er een selectielijst bestaat van wat wel en niet moet worden bewaard. Die lijst is er niet.”

Het kabinet “ridiculiseert” de WOO en keert “de waarden van de wet om”, constateerde de Leidse hoogleraar staatsrecht Wim Voermans geërgerd. “In de WOO zit helemaal geen weigeringsgrond om chatberichten openbaar te maken omdat die het kabinetsbeleid kunnen compromitteren.” De regel is dat alles wat in de ministerraad ‘ter vergadering wordt besproken of geschiedt’ geheim moet blijven. “Daar vallen apps en sms’jes van bewindslieden niet onder.”

De deskundigen noemen de gebruikte ‘chatrichtlijn’ voor kabinetsleden ook onjuist, omdat daarin staat dat alleen chatberichten die gaan over ‘bestuurlijke besluitvorming’ bewaard zouden moeten worden. Volgens hoofdinspecteur overheidsinformatie Olaf Andersen staat dat niet zo in de Archiefwet.

Op de vraag van Kamerlid Omtzigt of deze richtlijn conform de wet is, antwoordde topambtenaar Jacqueline Rutjens dat die “in overleg met interne juristen” is opgesteld.

De landsadvocaat was ook uitgenodigd om tijdens de hoorzitting met Kamerleden zijn visie te geven. Na overleg met de premier liet hij weten dat hij niet op de uitnodiging kon ingaan, vanwege het risico van belangenverstrengeling.

Lees ook:

Inspectie onderzoekt Ruttes ministerie vanwege gewiste sms’jes

De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed gaat onderzoek doen naar archiefvorming bij het ministerie van Algemene Zaken, het departement van minister-president Mark Rutte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden