Linkse kiezers

‘Linkse kiezers worstelen met de vraag waar hun stem de meeste waarde heeft’

Lilian Marijnissen (links, SP) en Lilianne Ploumen (PVDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de toeslagenaffaire. Beeld ANP
Lilian Marijnissen (links, SP) en Lilianne Ploumen (PVDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de toeslagenaffaire.Beeld ANP

Uit het Kieskompas blijkt dat de twijfelende kiezer veelal op links zit. Daar vindt in de laatste week voor de verkiezingen de strijd om de zwevende stem plaats.

Met nog ruim een week campagne voor de boeg hebben linkse partijen meer moeite om kiezers aan zich te binden dan (centrum)rechtse partijen. Uit gegevens van Kieskompas blijkt dat de twijfelende kiezer op dit moment vooral op links te vinden is.

Inmiddels hebben meer dan een miljoen mensen de stemhulp ingevuld, van wie 94.000 ook relevante gegevens hebben achtergelaten, zoals stemgedrag, opleiding en leeftijd. Daardoor kunnen de onderzoekers van Kieskompas de resultaten representatief maken voor ‘de Nederlandse kiezer’.

Wat opvalt is dat de kiezers in het centrum en op rechts al veel meer zijn geland bij een partij. Bijna de helft van de mensen die in 2017 op de VVD stemde, heeft reeds besloten dat nu opnieuw te doen. Onder PVV-stemmers is dat percentage zelfs 55. Bij het CDA 49. De PvdA schommelt ook rond de 50, maar GroenLinks komt niet verder dan 41 procent, de SP 36.

Politicoloog André Krouwel, de bedenker van het Kieskompas, ziet dat het echte kiezersgevecht op links plaatsvindt. Dat komt onder andere omdat er aan die kant van het speelveld geen vanzelfsprekende grote partij is. Krouwel: “Kiezers worstelen met de vraag waar hun stem de meeste waarde heeft. Er zijn mensen die in 2017 zijn overgestapt naar GroenLinks om de partij de grootste op links te maken, en die vervolgens zagen dat Jesse Klaver de macht afwees. Daar knappen kiezers op af. Aan de PvdA kleeft nog steeds het bezuinigen met de VVD in het kabinet-Rutte II. De linkse kiezer is onzeker over wat te doen.”

Links heeft weinig aantrekkingskracht op rechtse kiezers

Het linkse blok heeft een gering groeipotentieel, zegt Krouwel. De meeste kiezers in die hoek die nog niet hebben besloten, overwegen wel op partijen in dezelfde ‘bubbel’ te stemmen (vooral GroenLinks en PvdA). Maar de aantrekkingskracht op rechtse kiezers blijft gering, zodat het onwaarschijnlijk is dat de twintig zetels die in 2017 verloren gingen, nu terug worden gewonnen op rechts.

Voor SP, GroenLinks en PvdA dreigt zo opnieuw een teleurstellend resultaat. Op dit moment bezetten zij samen 37 zetels in de Tweede Kamer. Het is maar de vraag of het de drie partijen lukt dit te evenaren, nota bene na vier jaar voluit oppositie voeren.

Terwijl het maatschappelijk debat wel naar links schoof

Extra wrang voor deze partijen, is dat het maatschappelijk debat de afgelopen jaren naar links schoof. Vrijwel alle partijen willen minder marktwerking, een hoger minimumloon en meer overheidssturing. De linkse partijen profiteren er nauwelijks van. Politicologen wijzen erop dat de kiezer in meerderheid links denkt over sociaaleconomische thema’s, maar vaak een stuk rechtser is als het aankomt op culturele onderwerpen, zoals integratie, asiel en migratie. Op die culturele voorkeur baseren zij vaak hun stem, en daarbij nemen ze het economische programma van de rechtse partijen voor lief.

Linkse samenwerking blijft opnieuw uit

Desondanks lonken de linkse partijen, vooral GroenLinks en SP, meer dan ooit naar regeringsmacht. GroenLinks-voorman Klaver deed onlangs een uitnodiging uit naar zijn collega’s van PvdA, SP en D66 om na de verkiezingen samen een coalitie te vormen. De reacties waren bepaald niet enthousiast. PvdA-lijsttrekker Ploumen houdt meerdere opties open, D66-collega Kaag wil zich voor de verkiezingen nergens op vast leggen en SP-leider Marijnissen zegt net zo prettig samen te werken met CDA en de ChristenUnie.

En dat terwijl vergaande samenwerking volgens peilers en politicologen links zou kunnen helpen om weer de wind in de zeilen te krijgen. Ook binnen de partijen klinkt dit geluid. Het afscheidnemende SP-Kamerlid Sadet Karabulut vindt dat haar partij juist wél voor een linkse samenwerking moet gaan. “We moeten progressieve krachten bundelen. Daar hoort Esther Ouwehand (PvdD) ook zeker bij. Als je als progressieve partijen al niet kunt samenwerken, hoe wil je dan voorkomen dat rechts of radicaal-rechts nog meer macht en invloed krijgt?”

Lees ook:

Op eigen kracht redt een linkse partij het niet meer

Ze konden vier jaar vrijuit oppositie voeren tegen een centrumrechts kabinet en toch dreigt er volgende week een zeer mager verkiezingsresultaat voor PvdA, GroenLinks en de SP. Is er nog toekomst voor links?

Wie snel een linkse fusie verwacht, komt bedrogen uit

De linkse oppositie dreigt tegen het complete belastingplan van het kabinet te stemmen als de korting op de winstbelasting niet van tafel gaat. Vergaande linkse samenwerking zit er voorlopig niet in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden