Kabinetsformatie

Links en klein rechts trekken handen bij voorbaat af van minderheidskabinet

Nederland, Den Haag, Tweede Kamer 7 september. 2021. Thorbeckezaal.   Beeld Werry Crone
Nederland, Den Haag, Tweede Kamer 7 september. 2021. Thorbeckezaal.Beeld Werry Crone

VVD-veteraan Johan Remkes mag van de Tweede Kamer aan de slag om een minderheidskabinet te kneden, waar links en klein rechts zich al van afkeren. Niemand in de Tweede Kamer wist dinsdagavond hoe het verder moet.

Ze is misschien wel de meest eenzame persoon in het nieuwe parlement, deze dinsdagavond. Mariëtte Hamer zit urenlang in vak K, klaar voor de vragen over haar eindverslag tijdens het debat over de formatie. Achter haar het nieuwe kunstwerk van Jos de Putter met de kleikluiten, dat deze avond vooral symbool staat voor het moddergooien dat zich voor de bühne afspeelt.

De fractievoorzitters hebben behalve een bedankje nauwelijks aandacht noch vragen voor Hamer. Ze zijn vooral met elkaar bezig, met de vraag of er tussen Sigrid Kaag en Mark Rutte nog vertrouwen is en waarom alles zo gruwelijk lang duurt. Lilianne Ploumen van de PvdA: “De formatie gaat trager dan een slak. Die heeft tenminste nog een richting.” Een sombere ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers: “Als we zo doorgaan zijn we straks getuige van de implosie van dit land”.

Als circusartiesten in de piste

Nauwelijks heeft VVD-leider Rutte de motie aangekondigd om Johan Remkes een minderheidskabinet te laten onderzoeken, of het brandt los. Het eerste uur melden de fractievoorzitters (minus Thierry Baudet, die zich laat vervangen) zich rond de interruptiemicrofoon als circusartiesten in de piste. De brullende leeuw, de woordgoochelaar, de lenige acrobaat, de clown en de balkunstenaar, ze zijn er allemaal en draaien hun rondje. Maar hun teksten en kritiek zijn sleets geworden en helpen het debat niet verder. ‘Groundhog Day’, verzucht nieuwkomer Laurens Dassen van Volt.

Fracties van GroenLinks en PvdA vergaderen voor het eerst gezamenlijk op deze eerste dag in de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer, in de Thorbeckezaal.  Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) willen de linkse samenwerking zo verder vormgeven. Tijdens het debat over de formatie voerden de fracties daarentegen als vanouds ieder apart het woord. Beeld Werry Crone
Fracties van GroenLinks en PvdA vergaderen voor het eerst gezamenlijk op deze eerste dag in de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer, in de Thorbeckezaal. Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) willen de linkse samenwerking zo verder vormgeven. Tijdens het debat over de formatie voerden de fracties daarentegen als vanouds ieder apart het woord.Beeld Werry Crone

Een handvol nieuwe brandstof voor de oppositie geeft Sigrid Kaag al maandagavond tijdens haar HJ Schoo-lezing. Naar eigen zeggen 44 minuten inhoud, en 1 minuut voor de sneren aan het adres van Rutte. Maar toch een minuut die Kaag zelf heeft bedacht en uitgesproken, in de wetenschap dat die woorden haar diepe teleurstelling over Rutte goed weergeven. Veelzeggend is haar ontwijkende antwoord op de herhaaldelijk gestelde vraag of ze Rutte nog wel vertrouwt. Ze zegt dat ze weinig mensen in haar leven echt vertrouwt: haar man, gezin en een kleine kring vrienden. En “in het beste vertrouwen kun je elkaar nog steeds teleurstellen”, stelt ze.

Politieke broedermoord

Voor Geert Wilders is het genoeg om tegen Rutte te spreken van politieke broedermoord ( “U kreeg zes messen in uw rug!”) en van de ‘chemie van een mortuarium’. Rutte kiest ervoor geen enkele reactie te geven op de lezing van Kaag. En ja, zegt hij tegen Caroline van der Plas van BBB, “ik vertrouw mevrouw Kaag nog, maar ik vertrouw ook Ploumen, Klaver, Hoekstra, Segers, en ook u”.

De balans aan het eind van de avond is dat zelfs de armoede-optie van Hamer, een minderheidskabinet, verder weg is geraakt nog voor Remkes is aangesteld. Hoofdrolspeelster Kaag houdt de optie van een meerderheidskabinet nadrukkelijk levend, wat even voor verwarring zorgt omdat D66 wél de motie steunt. Ook houdt Kaag de deur op een kier voor de mogelijkheid dat D66 toch niet meedoet aan een nieuw kabinet met de VVD.

De eventuele 'vrienden’ van zo'n minderheidskabinet trekken er in de loop van de avond de een na de ander de handen van af. Een nog altijd boze Ploumen en GroenLinks-leider Jesse Klaver hebben geen zin meer om constructief te zijn. Ze steunen de motie om Remkes te benoemen niet. De ChristenUnie heeft nog steeds moeite met de harde afwijzing die het de afgelopen weken ervoer. De ‘bouwstenen’ die de onderhandelingsteams van VVD en D66 in de zomer schreven, bevallen hem niet. “Ik heb in het stuk van VVD en D66 niet gelezen hoe we onze welvaart, inkomen, woningen voortaan eerlijker gaan verdelen”, schrijft hij begin deze week in zijn blog. Vanavond is hij nog somberder. “Dit is een dramatisch onvermogen tot samenwerken. We snakken naar een doorbraak. Dit land snakt naar een doorbraak.”

Hoekstra houdt zich opvallend afzijdig

Zijn collega Kees van der Staaij van de SGP probeert het eerst met humor. Tegen Kaag – die in haar lezing afgaf op de politiek van duizend kopjes koffie drinken – zegt hij: “Waarom zo negatief over koffie? Misschien moet u juist met de heer Segers eens een kopje drinken.” Maar ook Van der Staaij is helder over het type kabinet waaraan hij zijn steun zou willen verlenen. Dat is niet gebaseerd op de ‘bouwstenen’ van de liberale partijen. Zijn voorkeur heeft een doorstart van het huidige kabinet. Dat is ook de voorkeur van CDA-leider Wopke Hoekstra, die zich de hele avond opvallend afzijdig houdt, anderen niet interrumpeert en ook niet aangesproken wordt door andere fractievoorzitters.

Alsof de duvel ermee speelt hapert het geluid in de nieuwe Tweede Kamer als Hamer eindelijk het woord krijgt. Symbolisch voor de formatie, grapt ze. “Moet ik weer helemaal opnieuw beginnen.” De motie om Remkes aan te stellen als de nieuwe informateur haalt een meerderheid. Hij mag de komende weken een minderheidskabinet uit de harde klei trekken.

Lees ook:

Column Bart Zuidervaart

Het lijkt alsof Kaag beseft dat het verzilveren van de winst écht onmogelijk is geworden

De Tweede Kamer debatteert over de voortgang van de formatie. ‘Dit gaat nog trager dan een slak.’

In dit liveblog kunt u de hoogte- en dieptepunten van het debat nog eens nalezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden