Politiek

Lilianne Ploumen laat met haar vertrek de PvdA stuurloos achter

Lilianne Ploumen. Beeld ANP
Lilianne Ploumen.Beeld ANP

Lilianne Ploumen vindt zichzelf ongeschikt als partijleider van de PvdA en verlaat de Tweede Kamer. Er liggen moeilijke dossiers voor haar opvolger klaar.

Niels Markus

Tussen 1968 en 2002 had de PvdA in totaal twee partijleiders, Joop den Uyl en Wim Kok. Sindsdien versleet ze er al vijf. Na ruim een jaar als lijsttrekker en fractievoorzitter, besloot Lilianne Ploumen (59) dinsdag de politiek per direct te verlaten.

In een toelichting schreef Ploumen dat zij de afgelopen tijd heeft nagedacht, en dat zij zich ongeschikt acht als partijleider. “Het antwoord is dat het leiderschap van de partij niet goed bij mij past en ik daarmee niet de ideale leider van onze partij ben.” Opmerkelijk is dat zij ook vertrekt als Kamerlid, naar eigen zeggen omdat zij haar opvolger niet in de weg wil zitten. De acht overgebleven PvdA-Kamerleden gaan zich de komende dagen beraden over wie de nieuwe fractievoorzitter moet worden.

Zo is Ploumen toch een tussenpaus gebleken, hoewel zij de ambitie had om de PvdA naar nieuwe successen te leiden. Begin vorig jaar moest zij enkele weken voor de Tweede Kamerverkiezingen Lodewijk Asscher opvolgen. Die was afgetreden vanwege zijn rol in de toeslagenaffaire.

Ploumen zegt dat zij zich de afgelopen tijd steeds meer is gaan realiseren dat zij het niet in zich heeft om de partij verder uit te bouwen. Onder haar leiding bleef de PvdA vorig jaar bij de Kamerverkiezingen gelijk op negen zetels. Bij de recente gemeenteraadsverkiezingen groeide de partij licht, als één van de weinige landelijke partijen.

‘Rol zat mij niet als gegoten’

Ploumen vindt haar eigen optreden in plenaire en verkiezingsdebatten niet sterk genoeg. “Je moet het allerbest zijn op die momenten. Die rol zat mij niet als gegoten. Dan moet ik eerlijk zijn, naar mezelf en naar de partij.” Dat zij het toch niet in zich had om PvdA-leider te zijn, merkte zij al werkenderwijs. In haar boek De deur naar de macht van eind 2020 beschrijft zij hoe ze als dochter van de melkboer opgroeide in Maastricht. Maar ook verhaalt zij dat ze niet bang is om ambities uit te spreken en om moeilijke taken op zich te nemen.

Zo werd zij tot veler verrassing in 2010 partijvoorzitter van de PvdA, terwijl zij zes mannelijke tegenstrevers had, onder wie partijveteraan Jan Pronk. In Rutte II was ze minister van ontwikkelingssamenwerking. Dinsdag zei ze trots te zijn op de steun die zij gaf aan abortusorganisaties in ontwikkelingslanden en de veranderingen in de kledingindustrie die ze mede afdwong.

Onderzoek Gijs van Dijk

Ploumen laat in de PvdA moeilijke dossiers achter voor haar opvolger. Er loopt nog een onderzoek naar oud-Kamerlid Gijs van Dijk, die eerder dit jaar na aandringen van Ploumen terugtrad vanwege meldingen over grensoverschrijdend gedrag. Er rezen de afgelopen tijd vragen in hoeverre Van Dijk zich binnen de partij seksueel misdroeg, of dat hij vooral ontrouw had gepleegd. Saillant: na het vertrek van Ploumen zal de Kiesraad Van Dijk als eerste benaderen met de vraag of hij haar zetel wil innemen. Mocht die dat willen, dan zal er in de PvdA-fractie geen plek voor hem zijn.

Ploumen zal bovenal herinnerd worden als de partijleider die meer dan al haar voorgangers tot een concrete samenwerking met GroenLinks kwam. Ploumen besloot om niet aan coalitieonderhandelingen deel te nemen zónder GroenLinks-leider Jesse Klaver. Toen de twee partijen vervolgens eendrachtig in de oppositie belandden, besloten de partijleiders intensief te blijven samenwerken. Ze schreven een oppositieakkoord, en de fracties overleggen geregeld.

Samenwerking GroenLinks

Binnen de PvdA ligt de intensieve samenwerking, en een mogelijke toekomstige fusie, gevoeliger dan bij GroenLinks. PvdA-Kamerlid Kati Piri pleitte onlangs voor een samengaan, maar een deel van de fractie voelt er niet voor. Ook binnen de achterban is een meerderheid voor een fusie, maar een aanzienlijke minderheid is zeer kritisch. Voor tegenstanders van al te intensieve samenwerking met de groenen geldt de recente verkiezingsoverwinning in Amsterdam als bewijs dat de PvdA in haar eentje ook nog bestaansrecht heeft. Ploumen zegt dat de discussie rond de linkse samenwerking niets te maken heeft met haar vertrek. “Er wordt binnen onze partij verschillend over de samenwerking gedacht. Maar ons gezamenlijke oppositieakkoord staat als een huis. Dat hangt ook niet op één persoon.”

Toch zal de opvolging van Ploumen ook in het licht van die samenwerking gezien worden. Ploumen en Klaver waren het afgelopen jaar onafscheidelijk, de vraag is of een nieuwe PvdA-fractievoorzitter net zo genegen is om met GroenLinks op te trekken. Recent onderscheidt Klaver zich bovendien als hét gezicht van links. Op PvdA-thema’s bovendien, zoals wonen en vermogensongelijkheid. Aan Ploumens opvolger de taak om daar wat tegenover te stellen, samenwerking of niet.

Wie moet Ploumen opvolgen?

Met het vertrek van Lilianne Ploumen moet de PvdA op zoek naar een nieuwe fractievoorzitter in de Tweede Kamer en naar een nieuwe partijleider. Die twee zijn niet noodzakelijkerwijs hetzelfde.

Vanaf woensdag zal de fractie gaan nadenken over een nieuwe voorzitter. Van de huidige Kamerleden lijken de ervaren parlementariërs Attje Kuiken en Henk Nijboer de meest voor de hand liggende kandidaten. Kuiken was van eind 2016 tot begin 2017 al eens fractievoorzitter, nadat Diederik Samsom was teruggetreden. De afgelopen maanden viel zij op als coronawoordvoerder. Nijboer is nu vice-fractievoorzitter. Hij voert het woord over financiën en over de gaswinning in Groningen.

Het is onbekend of zij ook ambities hebben om de partij te leiden en om als lijsttrekker de Tweede Kamerverkiezingen in te gaan, die uiterlijk in 2025 gehouden worden. Mogelijk mengt Kati Piri zich ook in die strijd. Zij kwam vorig jaar als Europarlementariër over naar Den Haag en viel op tijdens buitenlanddebatten. Tijdens een lezing sprak zij zich als eerste zittende Kamerlid onomwonden uit voor een fusie met GroenLinks.

Buiten Den Haag valt Marjolein Moorman op, die in Amsterdam de gemeenteraadsverkiezingen won. Zij heeft eerder gezegd geen Haagse ambities te hebben. En dan zijn er nog de partijmastodonten die altijd genoemd worden, maar die zich nooit kandidaat stellen: Eurocommissaris Frans Timmermans en de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb.

Lees ook:

Lilianne Ploumen: ‘Ik ben deel van de traditie van radicale rechtvaardigheid

In de aanloop naar de verkiezingen van 2021 praatte Trouw over geloof en politiek met lijsttrekkers van partijen in de Tweede Kamer, die openlijk uitkomen voor hun geloof. In de derde aflevering: Lilianne Ploumen, lijsttrekker van de PvdA, die zichzelf een huis- tuin- en keuken- katholiek noemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden