Studievoorschot

Langzaam schuift dit leenstelsel richting de prullenbak

Jesse Klaver en Lodewijk Asscher: beiden willen inmiddels van dit leenstelsel af. Beeld ANP

Na GroenLinks keert ook de PvdA zich af van het leenstelsel voor studenten. Gaat onderwijspartij D66 vasthouden aan een systeem dat bedolven wordt onder kritiek?

De Draai die de PvdA maakt in de discussie over het leenstelsel voor studenten in het hoger onderwijs, mag gerust met hoofdletter worden geschreven. Het gebeurt niet vaak dat een partij zo radicaal van mening verandert over een eigen geesteskind.

De PvdA was in 2015, het jaar van de invoering, warm pleitbezorger van het studievoorschot. Het betekende het einde van de basisbeurs, studenten moesten voortaan geld lenen om het collegegeld te kunnen betalen. “De slager moet niet langer meebetalen aan de studie van de advocaat”, zei Lodewijk Asscher, destijds vicepremier in het kabinet-Rutte II. De toenmalige coalitiepartijen VVD en PvdA wisten het plan door het parlement te loodsen met steun van GroenLinks en D66.

Vier jaar later vindt de PvdA het huidige stelsel niet langer houdbaar. Het verhaal over de slager en de advocaat wordt inmiddels overschaduwd door problemen waar de huidige generatie studenten en net afgestudeerden mee kampt. “Vind ik nog wel een betaalbare woning? Vind ik nog een vaste baan? Een studieschuld is dan een grote belemmering”, zegt Asscher nu.

Dit voorjaar keerde GroenLinks, een andere steunpilaar onder het plan, zich al van het leenstelsel af. Toenmalig Kamerlid Zihni Özdil sprak in deze krant over een ‘asociaal systeem’. Vooral kwetsbare jongeren zouden minder snel gaan studeren vanwege ‘leenangst’ en ‘studiestress’. Volgens Özdil ‘wakkert dit stelsel de tweedeling in de samenleving aan’. Aanvankelijk voelde partijleider Jesse Klaver zich overvallen door de kritiek in de krant, maar twee dagen later zei ook hij: “Het is duidelijk dat dit stelsel niet goed werkt”.

Het huidige studievoorschot-systeem heeft nu nog de steun van twee partijen: VVD en D66 (samen 52 van de 150 Kamerzetels). Daarmee is het einde van dit leenstelsel nabij. Maar coalitiepartners CDA en ChristenUnie zullen voorlopig geen aanval inzetten. Ze houden zich aan het regeerakkoord, waarin staat dat het leenstelsel in ieder geval deze kabinetsperiode overeind blijft. Gert-Jan Segers, leider van de ChristenUnie: “We hebben deze discussie twee jaar geleden tijdens de formatie verloren. We zijn gebonden aan deze afspraak.”

D66 reageerde gistermorgen uiterst geprikkeld op het nieuwe standpunt van de PvdA. “De basisbeurs terug voor iedere student, dat begrijp ik niet van de PvdA. Dan gaan we weer een beurs geven aan kinderen van miljonairs”, aldus onderwijswoordvoerder Jan Paternotte. Partijgenoot Paul van Meenen noemde de actie van Özdil afgelopen mei ‘een roekeloze campagnestunt’ en een ‘ongelooflijk kletsverhaal’.

Het chagrijn is verklaarbaar. D66, de zelfbenoemde onderwijspartij, staat nu onder grote druk om ook terug te komen op dit leenstelsel, een systeem dat de democraten altijd hartstochtelijk hebben verdedigd. De Sociaal-Economische Raad (Ser) waarschuwde vorige week nog voor een tweedeling onder Nederlandse jongeren, niet in de laatste plaats vanwege het leenstelsel. Het zorgt voor onzekerheid, over werk, huis en gezin. “De gevolgen van het sociaal leenstelsel voor jongeren gaan verder dan het opbouwen van een studieschuld”, aldus de Ser.

D66-fractieleider Rob Jetten zegt dat hij openstaat voor eventuele wijzigingen van het stelsel. Ook onderwijsminister Ingrid van Engelshoven, partijgenoot van Jetten, is eventueel bereid tot aanpassingen, maar ze wacht eerst een evaluatie van het stelsel af.

De kans is klein dat het oude systeem (een basisbeurs voor iedereen) straks wordt heringevoerd. Het belangrijkste pleidooi van de PvdA is om de aanvullende beurs, bedoeld voor lage inkomens, beschikbaar te stellen voor een veel grotere groep. Op die manier hoeven ook de middeninkomens (tot drie keer modaal) niet meer te lenen voor een studie.

Asscher wil daarnaast enkele maatregelen die samenhingen met de invoering van het leenstelsel in 2015 behouden, zoals een ov-kaart voor mbo’ers en een hogere aanvullende beurs voor de laagste inkomens.

Het leenstelsel belooft een onderwerp voor de verkiezingscampagne en kabinetsformatie van 2021 te worden. Tenzij D66 en VVD al eerder overstag gaan.

Lees ook:

GroenLinks-Kamerlid Özdil trekt steun voor leenstelsel in: ‘Het is een verrot systeem’

GroenLinks hielp het leenstelsel voor studenten in 2015 aan een meerderheid. Nu moet het van tafel, zegt onderwijswoordvoerder Zihni Özdil van diezelfde partij in een interview met deze krant.

Het huidige leenstelsel verdient nog een kans

Het stelsel voor studieleningen is nog niet lang geleden ingevoerd, maar dreigt nu alweer steun te verliezen van de politiek. Toch verdient het nog een kans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden