Specialistische zorg

Kwetsbaren in het gedrang door financiële problemen bij gemeenten

Staking van jeugdzorgwerkers in september 2019. Beeld ANP
Staking van jeugdzorgwerkers in september 2019.Beeld ANP

Gemeenten met geldproblemen zien zich gedwongen zorgbehoevenden van buiten de gemeentegrenzen te weigeren. Kwetsbaren krijgen daardoor niet altijd de zorg of begeleiding die ze nodig hebben.

Door financiële problemen bij gemeenten wordt het steeds moeilijker om specialistische zorg , zoals jeugdzorg of verslavingszorg, buiten de woonplaats te krijgen. Dat blijkt uit een enquête van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico, in samenwerking met onder meer EenVandaag en de Groene Amsterdammer. 151 gemeenten vulden de enquête in. Negen op de tien gemeenten geeft aan te weinig geld te hebben voor de jeugdzorg, opvang en bijstand. Veertig procent zegt door geldgebrek strenger te zijn bij het toekennen aan zorg aan mensen van buiten de gemeentegrenzen. Kwetsbare mensen die moeten worden opgevangen buiten de eigen woonplaats, dreigen daardoor steeds vaker buiten de boot te vallen.

Sinds de decentralisatie van 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg, de bijstand en de zorg aan langdurig zieken en ouderen. Om die zorg te kunnen betalen krijgen gemeenten een jaarlijkse vergoeding van het Rijk. Maar veel gemeenten geven aan dat die vergoeding niet genoeg is om de kosten te dekken. Met name gemeenten met grote zorginstellingen binnen hun grenzen, zoals jeugdzorginstellingen, of instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking, komen geld tekort, blijkt uit het onderzoek van Investico. Die instellingen trekken vaak hulpbehoevenden uit heel het land, maar een groot deel van de kosten moet worden betaald door de gemeente waar de instelling staat.

Specialistische verslavingskliniek

Zo vertelt wethouder Harmke Vlieg van de gemeente Assen dat de komst van een specialistische verslavingskliniek de gemeente onverwacht extra geld kostte. De zorg van de mensen, afkomstig uit onder meer Amsterdam en Rotterdam, wordt weliswaar grotendeels betaald door de zorgverzekering, de gemeente Assen is wel verantwoordelijk voor de bijstandsuitkeringen van de nieuwe inwoners.

Een vergelijkbaar probleem speelt in de jeugdzorg. Het verblijf van een kind in een instelling moet in principe worden betaald door de gemeente waar de ouders wonen. Maar zijn die ouders uit beeld, of staat het kind onder voogdij, dan is de gemeente waar de instelling staat verantwoordelijk. Om extra kosten te voorkomen, weigeren gemeenten soms zorgbehoevenden, blijkt uit de enquête.

Dat is problematisch, bijvoorbeeld voor slachtoffers van huiselijk geweld die op zoek zijn naar een nieuw onderkomen. Zij kunnen vaak niet worden geplaatst in de gemeente waar ze vandaan komen, omdat ze op de vlucht zijn voor een gewelddadige partner of ex. Maar medewerkers van de crisisopvang vertellen dat ze de grootste moeite hebben voor hen een veilig onderkomen te vinden in een andere gemeente. Die gemeente moet dan immers ook opdraaien voor eventuele extra kosten, voor bijvoorbeeld begeleiding of een uitkering.

Inkomsten misgelopen

Het probleem wordt verder vergroot doordat gemeenten door de coronacrisis inkomsten hebben misgelopen. Zo kwam er minder parkeergeld binnen, en inden veel gemeenten minder toeristenbelasting. Ondertussen zagen gemeenten juist de kosten van de bijstand en andere hulpverlening toenemen. Uit de enquête blijkt dat een kwart van de ondervraagde gemeenten vreest dat het moeilijker wordt om zorg te krijgen, als gevolg van de extra tekorten die door corona zijn ontstaan.

Het ministerie van volksgezondheid zegt in een reactie bekend te zijn met de problemen. Een voorgestelde wijziging van de jeugdwet moet ervoor zorgen dat gemeenten beter met elkaar gaan samenwerken waar het de jeugdzorg betreft. Bovendien wordt per 1 januari 2022 geregeld dat gemeenten met jeugdzorginstellingen minder vaak verantwoordelijk worden voor de verblijfskosten van kinderen en jongeren uit andere delen van het land.

Het ministerie benadrukt verder dat de financiële situatie van de gemeenten niets afdoet aan de zorgplicht van de gemeenten. De komende tijd gaat het kabinet in gesprek met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten om te spreken over structurele oplossingen voor de geldproblemen bij gemeenten.

Lees ook:

In Zeeland dreigt het einde van de ‘intensive care’ van de jeugdzorg

De dertien Zeeuwse gemeenten zeggen de samenwerking met Intervence op. Het lukt deze organisatie voor jeugdbescherming niet om tegen de gewenste kosten te werken. Cliënten maken zich zorgen over de overgang naar andere organisaties.

Belangrijke jeugdzorgorganisaties staan op omvallen, terwijl kleine aanbieders grote winst boeken

Terwijl nieuwe, kleine aanbieders het prima doen, staan vele van de belangrijkste jeugdzorgorganisaties op omvallen, blijkt uit onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden