null

InterviewKlaas Dijkhoff

Klaas Dijkhoff verlaat de politiek. ‘Ik heb geen enkele aanleiding te geloven dat mijn kinderen het slechter krijgen’

Beeld Werry Crone

Klaas Dijkhoff verlaat de politiek. Bij zijn afscheid schreef de VVD-fractievoorzitter het boek Alles komt goed. ‘Ik heb geen reden te denken dat mijn dochters het slechter krijgen dan ik.’

Voor Klaas Dijkhoff was het vorige week een rare laatste dag in de Tweede Kamer. Nou ja, laatste? Hij verwacht nog wel een coronadebat of twee voor de verkiezingen. Maar ­deze donderdag is er gebak thuisbezorgd bij iedereen van de fractie, de afscheidsborrel moet wachten op postcoronatijden. Dijkhoff zal als medeopsteller van het verkiezingsprogramma nog wel campagne voeren, maar daarna zegt hij de politiek vaarwel. Zijn afscheidspamflet, als je het zo wilt noemen, is het boek Alles komt goed. Hij schreef het samen met het Rotterdamse VVD-raadslid Tim Versnel.

Tegen wie zegt u dat, ‘alles komt goed’?

“Soms tegen mezelf, vaak tegen m’n kinderen. Ik heb het ook een paar keer in de Tweede Kamer gezegd, in mijn bijdragen. Deze tijd vraagt veel van ons, er is soms paniek, maar als je uitzoomt, is er genoeg reden om aan te nemen dat het goed komt. Al is dat voor de een makkelijker gezegd dan de ander. Het is ook bedoeld als tegenwicht tegen mensen die snel boos zijn, tegen de tegenemoties van het moment.

Hoe vaak moest u het afgelopen jaar, waarin alles in het teken stond van de strijd tegen het virus, tegen uzelf zeggen ‘het komt goed’?

“Tegen mezelf niet zo vaak. Tim en ik waren dit boek begonnen voor corona uitbrak en toen het in maart losbarstte, heeft het wel even stilgelegen. Iedereen leek z’n anker kwijt, er was veel verwarring. Ook voordat corona uitbrak, waren er wel momenten dat ik dacht: oei, komt dit wel goed? Bij de start van het kabinet met de PvdA, toen in de partij heftig verzet uitbrak tegen de in­komensafhankelijke zorgpremie. Of in het gedoogkabinet met Wilders. Er ging veel aandacht naar hoe het CDA dat beleefde, vanwege het beruchte congres, maar bij de VVD was het ook heftig. Dat je dacht: komt dit tussen mensen nog goed?”

Heeft u dat persoonlijk ook gehad?

“Toen niet, maar later heeft een goede vriend van mij zijn lidmaatschap van de partij opgezegd vanwege mijn standpunt over grondwetsartikel 23 (Dijkhoff stelde in 2019, met het oog op salafistisch onderwijs, een inperking van de vrijheid van onderwijs voor – red.). Politiek is emotioneel, en we hebben het uitgesproken. De vriendschap is er nog.”

U was lang de kroonprins van de VVD. Is er hard aan u getrokken om te blijven?

“Ja, en nog steeds. Door corona ben ik heel even gaan twijfelen, ik had anders mijn afscheid misschien eerder aangekondigd. Mark (Rutte – red.) maakt regelmatig opmerkingen. Als er iets aan de hand is, zegt hij: ‘Daarom kun je dus niet weg’. Inmiddels zegt hij het voor de grap.”

De VVD is tien jaar aan de macht, u zat tien jaar in de politiek. Wie jullie analyses van allerlei problemen leest, kan ook zeggen: waarom heeft u daar zelf niet eerder iets aan gedaan? De hoge lasten voor de middenklasse bijvoorbeeld, de doorgeschoten flexibilisering van de arbeidsmarkt, de grote macht van technologiebedrijven.

“Voor een deel is dat scheefgegroeid, terwijl het begon als gewenste verandering. Soms had ik andere keuzes willen maken. Bijvoorbeeld meer aandacht geven aan de uitvoering van regelgeving. De VVD is er altijd voor geweest dat de marktmeester wat betreft regels een stap terug deed, maar we hadden de handhaving en het toezicht strenger moeten houden. Een voorbeeld is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Soms lijken we te vergeten dat de eerste kabinetten-Rutte nog middenin de financiële crisis zaten. Die bezuinigingen waren niet uit luxe.”

Met voorstellen om bedrijven als AliExpress aan te pakken, die hier geen belasting betalen, haalt u Brussel bijna links in. Heeft de VVD de macht van deze grote concerns in de samenleving onderschat?

“De macht is de laatste jaren heel snel verschoven. Toen ik begon in de politiek had ­iemand het nog over ‘het Nederlandse internet’. Weinigen zagen de negatieve kanten van Facebook. Er was nog geen Netflix in Nederland, al had ik dat zelf wel geïnstalleerd via zo’n VPN-verbinding. Nu zie ik dat de grote technologiebedrijven veel kleinere bedrijven in Nederland in het nauw brengen, terwijl die voor de banen zorgen, en voor volle winkelstraten.”

Wordt u er een beetje socialist van? U pleit voor een speciale digitax voor deze bedrijven, die verdienen aan Nederlandse burgers.

“De reflex onder liberalen was lang dat we de burger moesten beschermen tegen de overheid, als grootste bedreiger van de individuele vrijheid. Als de grootste dreiging nu uit een andere hoek komt, namelijk van de grote tech-concerns, dan moet je wat aan hun macht doen. Daarbij is de overheid het instrument, voor wetgeving en regulering.”

Dat is toch een ander verhaal dan voorheen. Bij de VVD ging het altijd over een goed ­vestigingsklimaat en een zo laag mogelijke belastingdruk.

“Als liberaal reageer je meestal op belastingen die er al zijn. Kijk, ik vind nog steeds dat een ondernemer die hier een pand heeft, met werknemers en klanten, best minder zou mogen betalen, bijvoorbeeld aan precariobelasting. Maar Google, Amazon of AliExpress verdienen geld aan Nederlandse burgers, terwijl ze dat soort belastingen allemaal niet hebben, omdat hun hoofdkantoor elders staat. Dat is oneerlijk. Lang hebben we gevonden dat Nederland niet voorop moest lopen, omdat dat bedrijven zou afschrikken, maar daarin ben ik van mening veranderd. Je hoeft niet te wachten tot de hele wereld er aan toe is.”

null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Uzelf en de VVD zijn afgelopen jaar over een paar zaken anders gaan denken. Bijvoorbeeld over Zwarte Piet en het racistische van deze figuur. In Trouw zei u: ‘De tijd van ‘laat maar’ is voorbij’. In uw boek gaat u juist tekeer tegen ‘drammerige’ antiracisme-activisten. Heeft niet elke goede zaak een voorhoede nodig? De hazen van de marathon?

“Hazen zijn prima, die drijven het tempo omhoog, maar haken daarna ook af. Ik heb ook hazen gehad bij het ontwikkelen van mijn denken. Daarom erger ik me nog meer aan mensen die een probleem haast blijven koesteren, voor wie de strijd belangrijker is dan de oplossing.”

Doet u ze dan geen onrecht? Dat u, premier Rutte en de VVD uiteindelijk een ander geluid lieten horen over Zwarte piet is toch mede aan de Black Lives Matter-beweging te danken?

“Kijk, ik verwijt de meeste demonstranten helemaal niets. Alleen mensen die wrok koesteren en hun problemen blijven omarmen. Ik erger me als er mensen op het Catshuis uitgenodigd worden, dat ze dan roepen dat we de verkeerde hebben uitgenodigd.”

Was het niet die brede protestbeweging, ook vanuit de VS, die bij de VVD voor een bescheiden omslag zorgde? En niet de redelijke stemmen, die klonken al veel langer.

“In het allerpositiefste geval zou ik het ermee eens kunnen zijn dat een schokeffect nodig is geweest om verandering te brengen. Maar na zo’n schok moeten ze ermee kappen, als het doel is bereikt. Daar zit mijn irritatie.”

Maar wie stelt vast dat het gelukt is, dat een doel is bereikt? Als je uitzoomt: de grote emancipatiebewegingen begonnen niet altijd met iemand die vreedzaam voorin de bus ging zitten.

“Als ik in deze redenering meega moet ik dus aandacht hebben voor mensen die onbeschofte dingen roepen? Ik streef naar gezonde vormen van dialoog, niet naar een gesprek dat begint met het verwijt dat ik een racist ben. Achteraf kan het functioneel geweest zijn, maar dan moeten ze er vervolgens ook mee kappen en niet zoeken naar weer het volgende strijdpunt.”

En dit soort bewegingen ontwaart u ook in de klimaatdiscussie.

“Ja, en dat is een risico. Hoe politieker die strijd, hoe minder zicht op de oplossingen. Dan wordt het een identiteitsstrijd. Ik merkte dat als ik iets groens zeg, mensen daar meteen wat achter zoeken, omdat het niet klopt met hun beeld van de VVD’er Dijkhoff.

“Sommigen mensen ontneem je iets als je een strijd wil beslechten. En die vind je ook terug bij onze partij, hoor, wij hebben leden die er moeite mee hebben dat een collega geen vlees meer eet.”

Zoals u, u eet vegetarisch.

“Ja, maar ik noem me geen vegetariër.”

Is dat ook een identiteitsding dan? Jezelf niet zo willen noemen?

“Misschien, maar ik verzwijg het niet. Ik ben het levende bewijs dat je zonder vlees ook een heel bourgondische levensstijl kunt hebben, haha. Kijk, ik heb geen achterban die een warme trui aandoet voor het klimaat én omdat het een lifestyle is. Dan zou het makkelijk praten zijn. Bij de VVD hebben we mensen die nog net niet het klimaatprobleem ontkennen tot mensen die wel 300 euro extra per maand willen betalen voor het klimaat. Dan moet je zoeken naar draagvlak. Neem abortus. Als iemand meteen zegt ‘Jij bent liberaal dus je geeft niet om het ongeboren kind’, dan heb je een ander gesprek dan als je zegt ‘Ik heb daar persoonlijk moeite mee’. Moraliteit is niet alleen het domein van gelovigen.”

In uw boek schrijft u: ‘Het beste wat Jesse Klaver kan doen voor het klimaat is daarom: zijn mond houden’.

“Hij overtuigt mensen die al overtuigd zijn, en nauwelijks anderen. Ik vind het beter om bepaald gedrag te stimuleren, dan komt daarna misschien wel de overtuiging dat het goed is voor het klimaat. Of niet, misschien was die warmtepomp alleen aantrekkelijk voor hun portemonnee.”

Zijn er geen Klavers nodig om de VVD de groene kant op te duwen?

“Dat zou kunnen, wat betreft het agenderen van problemen. De tragiek is: als je het gevoel hebt gelijkt te krijgen, hoeft het niet op jouw manier te gaan. Het werkt pas breed als de markt overstag gaat, de overheid maakt bijvoorbeeld geen elektrische auto’s. En ja, als liberaal ben ik dan niet tegen subsidies, maar nooit te lang.”

U schrijft in het boek: ik wil geen schuldgevoel aangepraat krijgen, omdat de generatie na ons het beter moet krijgen. Dat laatste wilt u toch ook voor uw twee dochters?

“Ik heb geen enkele aanleiding te geloven dat mijn kinderen het slechter krijgen. Dat is altijd gevreesd en nog nooit gebeurd. De problemen van over dertig jaar lossen we niet op met oplossingen die we nu kennen. Net zoals we de problemen van vandaag niet aanpakken met oplossingen die al dertig jaar beschikbaar zijn. En dat betekent heus niet dat ik niets wil doen. Er zijn mensen die groener praten dan ze zelf doen, en ik praat misschien minder groen dan ik zelf doe. Ik geloof dat er nieuwe technologie komt, die we snel zullen omarmen. En dat bedrijven die de omslag niet weten te maken, zullen verzuipen. Kijk naar de Duitse auto-industrie, die gokte op diesel en wordt nu ingehaald door Chinese bedrijven. Daarom vind ik het ook zo stom om een technologie als kernenergie uit te sluiten. Los van dat er meer mensen overlijden bij het installeren van zonnepanelen dan bij het werken in een kerncentrale, snap ik het gewoon niet, als je kijkt naar de uitstoot. Goed, uiteindelijk heb je pessimisten nodig, maar ook rationele optimisten, die willen bewijzen dat de pessimisten ernaast zitten. We komen er niet door te gaan doemdenken.”

Bent u niet bang dat je straks licht gefrustreerd buiten de politiek staat, met dit verhaal?

“Ik denk het niet, anders kom ik op m’n knietjes terug. De politiek bepaalt niet alles, hè, vergeet dat niet. Dat ga je denken als je hier lang rondloopt, maar dat is niet zo.”

null Beeld

Klaas Dijkhoff en Tim Versnel, Alles komt goed. Prometheus, 232 blz., €20,00

Wie is Klaas Dijkhoff?

Klaas Dijkhoff (1981, Soltau, Duitsland) is VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer sinds 2017. Hij is VVD-lid sinds zijn 17de en kwam in 2010 voor het eerst in de Kamer. Volgde in 2015 Fred Teeven op als staatssecretaris voor migratie en asiel. Viel korte tijd in als minister van defensie na aftreden van Jeanine Hennis in 2017. Schreef in 2019 een liberaal manifest. Onder zijn leiding kwam het VVD-verkiezingsprogramma tot stand. Wil een eigen bedrijf oprichten na de verkiezingen.

Lees ook:

De ChristenUnie in de regering: brutaler dan gedacht, met onverwachte successen en pijnlijke compromissen

Regeren is de moeite waard, maar het voelt als een spijkerbed, zegt Gert-Jan Segers. Deelname van de ChristenUnie aan het kabinet-Rutte III werd een achtbaan met onverwachte successen en pijnlijke compromissen.

Bente Becker: ‘Het asielverhaal van de VVD is niet hard maar humaan, dat geloof ik oprecht’

Kamerlid Bente Becker, vierde op de VVD-kandidatenlijst voor de verkiezingen, is het gezicht van het harde asiel- en migratiebeleid van de VVD. Streng en rechtvaardig, vindt ze zelf. ‘Ik geloof niet dat je menselijker bent als je de grenzen openstelt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden