Oekraïne

Kievs smeekbeden ten spijt, Den Haag blijft sceptisch over EU-kandidatuur

De Italiaanse premier Draghi (tweede van links), de Roemeense president Iohannis (derde van links), de Franse president Macron (vierde van links) en de Duitse bondskanselier Scholz (uiterst rechts) bezochten donderdag Irpin, een voorstad van Kiev.  Beeld AFP
De Italiaanse premier Draghi (tweede van links), de Roemeense president Iohannis (derde van links), de Franse president Macron (vierde van links) en de Duitse bondskanselier Scholz (uiterst rechts) bezochten donderdag Irpin, een voorstad van Kiev.Beeld AFP

De Europese Commissie komt vrijdag met een advies over een voorzichtige eerste stap in een lang toetredingstraject van Oekraïne. EU-leiders hakken volgende week knoop door. Nederland is sceptisch.

Christoph Schmidt

Terwijl de Oekraïners vechten voor hun leven en hun land, worstelen EU-leiders met woorden en hun betekenis. ‘Kandidaat-EU-lid’ is het meest beladen woord in die worsteling en dat slaat op Oekraïne.

De Europese Commissie presenteert vrijdag haar advies over de toekenning van die status. Iedereen verwacht een positief oordeel van de commissie, die zich immers als ‘geopolitiek’ presenteert. De aandacht gaat vooral uit naar de eventuele voorwaarden waarmee Brussel dat advies omkleedt.

Veel beslissender is de EU-top van eind volgende week. Daar moeten de 27 regeringsleiders een unaniem besluit nemen over het commissie-advies. Dat iedereen enthousiast instemt met de kandidaat-status, is uitgesloten, ook al zeggen velen dat dit slechts een symbolische eerste stap zou zijn in de marathon naar een eventueel lidmaatschap.

Er moet een positief signaal komen

Waar alle landen het wel over eens lijken te zijn, is dat er een positief signaal moet komen. Daar begint het geworstel met de woorden. Vage begrippen als ‘lidmaatschapsperspectief’ duiken op, als compromis waar niemand tegen kan zijn – behalve hoogstwaarschijnlijk het land waar het om gaat.

Zowel premier Mark Rutte als minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken heeft gezegd het oordeel van de Europese Commissie te willen afwachten voordat ze de Nederlandse inzet op de Europese top bepalen.

Toch overheerst in Den Haag de scepsis. “Nederland zegt: het moet geen automatisme zijn – omdat het oorlog is, wordt het dus kandidaat-lidmaatschap”, aldus Rutte vorige week vrijdag. Ook Hoekstra hield de boot af in een interview met NRC: “Het weigeren van een vriend in nood is per definitie ingewikkeld”.

De Oekraïense president Volodimir Zelenski kan zijn radeloosheid over een dergelijke opstelling doorgaans moeilijk verbergen. Tegenover Nieuwsuur zei Zelenski eind vorige maand dat hij Rutte heeft gesmeekt open kaart te spelen. “Als je vindt dat er in de EU geen plek voor ons is, dan moet je dat duidelijk zeggen.”

Donderdag kreeg hij een Europees supertrio op bezoek in Kiev: de Duitse bondskanselier Olaf Scholz, de Franse president Emmanuel Macron en de Italiaanse premier Mario Draghi. Een kleine doorbraak, zeker voor Berlijn, was dat zij zich gedrieën met hun volle gewicht achter de ‘onmiddellijke’ EU-kandidatuur voor Oekraïne schaarden. Maar ook zij kunnen Zelenski geen zekerheid bieden over de uitkomst van de EU-top, omdat ze moeilijk namens de 24 andere landen kunnen spreken.

De coalitiepartijen zijn verdeeld

In de Tweede Kamer is nu geen meerderheid voor de Oekraïense EU-kandidatuur. Een motie van D66’er Sjoerd Sjoerdsma vóór toekenning daarvan haalde het begin april bij lange na niet. De coalitiepartijen zijn verdeeld. VVD en CDA stemden tegen, D66 en ChristenUnie voor.

Mogelijk verandert het CDA nog van standpunt. In een commissiedebat sprak CDA’er Mustafa Amhaouch deze week van een ‘positieve grondhouding’ en het bieden van een ‘duidelijk perspectief’ aan Oekraïne. Maar zelfs met het CDA erbij is er geen meerderheid. De grootste twee oppositiepartijen, PVV en SP, zijn faliekant tegen.

De grootste regeringspartij VVD ziet de kandidatuur nu niet zitten. “We moeten ervoor waken dat het toekennen van het kandidaat-lidmaatschap enkel symboliek is zonder de problemen op te lossen waar het land mee kampt”, aldus VVD-Kamerlid Roelien Kamminga.

Nederland is binnen de EU weliswaar het meest uitgesproken, maar staat niet alleen. Onder meer Denemarken en Portugal, en mogelijk ook België en Oostenrijk, laten hun voet vooralsnog dichter boven de rem zweven dan boven het gaspedaal.

Lees ook:
Letse premier: EU-status voor Oekraïne ook in Nederlands belang

De EU-top moet volgende week de knoop doorhakken over het toekennen van de kandidaat-status van Oekraïne. Nederland is het minst enthousiast. Onterecht, vindt de Letse premier Karins.

Zelenski hoort eind juni of zijn land EU-kandidaat is

Oekraïense president Zelenski hoopt kandidaat-lid van de EU te worden. De Europese lidstaten vergaderen er in juni over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden