null Beeld

Plein 2Verkiezingen

Kaping, moord of pandemie, de verkiezingen gaan altijd door

Van uitstel van verkiezingen – zoals sommigen nu bepleiten – kwam het in Nederland nog nooit. Al liep de discussie een enkele keer hoog op.

De emoties zitten nog torenhoog, het Binnenhof is net bekomen van nachtelijke rellen, als premier Kok op dinsdag 7 mei 2002 de kopstukken van partij Lijst Pim Fortuyn naar het Torentje noodt voor overleg. Broer Marten Fortuyn en diens zoon zijn er ook bij. Er vallen harde woorden over het gebrek aan beveiliging voor de politicus Fortuyn, die de avond ervoor is vermoord op het Mediapark in Hilversum. Het is broer Marten die LPF’er Peter Langendam tot kalmte maant. Langendam zal de dagen voor de verkiezingen als de nieuwe partijvoorzitter olie op het vuur gooien met zijn uitspraak “de kogel kwam van links”.

Na afloop spreekt woordvoerder Mat Herben in de tuin van het Catshuis het verlossende woord: “Pim hield van democratie en van verkiezingen. Dus willen wij dat de verkiezingen doorgaan op 15 mei”.

De moord op Fortuyn in 2002 is de enige keer geweest dat uitstel van landelijke verkiezingen serieus is overwogen, weet bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak. De wens van de nabestaanden van Fortuyn en zijn partijleden gaf daarbij de doorslag. Minder makkelijk werd er op het Binnenhof gesproken over een ander argument, zo schreef Trouw in die dagen. De moord op Fortuyn had de kritiek op de gevestigde orde in Den Haag doen ontvlammen. Zou het dan niet ‘heel aanmatigend’ zijn om die kiezers te vertellen dat ze nog niet aan stemmen toe waren? “De kiezer is mans genoeg om te stemmen”, luidde de kop boven het artikel.

In 1977 was Nederland in de greep van de treinkaping door gewapende Zuid-Molukkers bij De Punt. Die duurde uiteindelijk meer dan twee weken, maar begon op 23 mei, twee dagen voor de landelijke verkiezingen. Premier Joop den Uyl wilde van geen wijken weten. “Enkele tientallen mensen mogen ons niet afbrengen van de weg van onze eigen parlementaire democratische orde waarin de verkiezingen thuishoren.”

Beluister ook de eerste aflevering van de verkiezingspodcast van Wijsneuzen over de vraag of de aanstaande verkiezingen eigenlijk niet beter kunnen worden uitgesteld via onderstaande speler en alle bekende kanalen als OmnySpotifyApple en Stitcher

Een nuchter antwoord van minister Ollongren

Er moet dus heel wat water door de Rijn stromen wil Nederland verkiezingen uitstellen. De pandemie is natuurlijk niet zomaar een gebeurtenis, daarom kwam vorig voorjaar de vraag meteen op. Leidt dit tot uitstel van de verkiezingen? Ondanks oproepen van burgemeesters en geklaag van Henk Krol, die zijn nieuwste partij nauwelijks kan registeren, luidt het antwoord nog steeds nee. “Je kan immers ook gewoon naar de supermarkt”, aldus minister Ollongren. Een nuchter antwoord, en we zouden daar nog de observatie aan toe kunnen voegen dat Nederlanders er ook niet voor terugschrikken om na een wandeling in lange rijen te staan voor warme take-away-chocolade of koffie-to-go.

Zeven op de acht Nederlanders is het met Ollongren eens, volgens een recente peiling van onderzoeksbureau I&O Research. Twee procent overweegt niet te stemmen als het coronavirus op 17 maart nog heerst.

Demissionair minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties) vertrekt na het overleg van de Ministeriele Commissie Covid-19 over de aanpak van het coronavirus. Beeld ANP, Bart Maat
Demissionair minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties) vertrekt na het overleg van de Ministeriele Commissie Covid-19 over de aanpak van het coronavirus.Beeld ANP, Bart Maat

Een andere kwestie is de campagne. In 2002 en 1977 werd die stilgelegd, om begrijpelijke redenen. Dat is nu officieel niet het geval. Maar hoe eerlijk is een speelveld waarin partijen zijn aangewezen op dure online-campagnes, waar het kabinet eenzijdig heeft afgesproken dat ministers het goede voorbeeld moeten geven en niet langer live in talkshows mogen zitten? Daarmee hebben de coronabestrijders onder de politici een belangrijk voordeel. Al is het maar omdat voor andere thema’s veel minder aandacht is.

En dan zijn er nog de praktische hindernissen. De Eerste Kamer stemde dinsdag in met de mogelijkheid voor de 2,4 miljoen zeventigplussers om per post te stemmen. Om de drukte te spreiden gaat per gemeente minstens één stemlokaal al twee dagen van tevoren open. Zelfs aan het besmettingsgevaar via het bekende rode potlood is gedacht. Daar gaat na afloop een desinfectiedoekje over, of het mag mee naar huis als souvenir. De eerste megaorders van gemeenten bij de potlodenboer zijn al binnen.

Campagnes stilgelegd

1. Provinciale Verkiezingen in 2019 na tramaanslag Utrecht (FvD ging wel door)
2. Parlementaire verkiezingen in 2010 na vliegramp in Libië (Piratenpartij ging wel door)
3. Parlementaire verkiezingen in 1977 na treinkaping De Punt (CPN ging wel door)

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden