AnalyseHoekstra versus Rutte

Kan het CDA, met Wopke Hoekstra aan het roer, de VVD van de troon stoten?

Kan Wopke Hoekstra premier Rutte wegvagen?  Beeld ANP
Kan Wopke Hoekstra premier Rutte wegvagen?Beeld ANP

Met Wopke Hoekstra als kopman neemt het CDA het straks in de verkiezingen op tegen de VVD. Kan hij de hegemonie van de premierspartij aantasten?

Met Wopke Hoekstra heeft het CDA eindelijk de leider die het toch al wilde hebben. Het CDA trok dit weekeinde alles uit de kast om te laten zien dat de rangen zich hebben gesloten achter de huidige minister van financiën. Terwijl het zaagsel van de omgehaalde troon van Hugo de Jonge nog vers rook, belde Pieter Omtzigt vrijdagavond laat zelf bij Hoekstra’s huisdeur aan om te verkondigen dat Hoekstra de man is om het CDA te leiden. “Zeker gezien de moeilijke omstandigheden waarin ons land nu verkeert”, aldus de voormalige uitdager en nummer twee achter de afgetreden De Jonge.

Hoekstra heeft vergeleken met De Jonge een aantal troefkaarten in handen om de neerwaartse trend bij het CDA te keren. Hem kleeft de kritiek op het coronabeleid nauwelijks aan. De Jonge zit al maanden in de crisisbestrijding en waar gehakt wordt, vallen spaanders. Het haperende testbeleid, de problemen bij de GGD’s, de vaccinatiebeloftes, De Jonge had het zwaar te verduren. Premier Rutte lijkt in de peilingen juist de staatsmanbonus te incasseren.

Hoekstra kan in de komende campagne Rutte kritisch bevragen op zijn corona-aanpak. Als schatkistbewaarder maakt Hoekstra deel uit van de sociaal-economische driehoek, met de ministers Wiebes (economische zaken, VVD) en Koolmees (sociale zaken, D66). Zij fungeerden de afgelopen tijd als tegenhanger van de medische adviseurs van het kabinet, en kwamen op voor de belangen van ondernemers en bedrijven in coronatijd. Voor Rutte kan dergelijke kritiek hard aankomen, aangezien de VVD traditioneel die rol van hoeder van het bedrijfsleven vervult. Zeker als de coronacijfers het kabinet zullen dwingen tot nog strengere maatregelen.

Strijd om de middenklasse

Hoekstra brak vorig jaar in de prestigieuze H.J. Schoo-lezing een lans voor de belangen van de middenklasse. Zaterdag pleitte hij opnieuw voor ‘perspectief voor onze middenklasse, miljoenen Nederlanders, hardwerkend, van goede wil, de ruggengraat van onze samenleving’, tijdens zijn persconferentie op het CDA-partijbureau. De middenklasse is precies de kiezersgroep die ook de VVD met haar nieuwe verkiezingsprogramma hoopt aan te spreken. Kiezers die hechten aan een financieel degelijk beleid, zoals van oudsher de achterban van VVD en CDA, zullen Hoekstra vertrouwen. Een minpunt is dat Hoekstra zelf weinig gemeen heeft met de middenklasse, met zijn achtergrond bij Shell en het grote adviesbureau McKinsey.

Een van de terreinen waarop Rutte zijn rol als staatsman met verve uitoefent, is Europa. De premier weet hoe de hazen lopen en pakt waar nodig de rol van criticus van de tanende begrotingsdiscipline in het zuiden van Europa. Hier biedt Hoekstra hem stevig partij. De minister kreeg in de zomer zware kritiek toen hij strenge voorwaarden wilde koppelen aan coronahulp voor landen als Italië en Spanje. Het maakte Hoekstra in Brussel niet bij iedereen geliefd, maar potentiële kiezers op de rechterflank zullen het prachtig vinden.

Hoekstra tijdens zijn presentatie als leider afgelopen zaterdag. Beeld EPA
Hoekstra tijdens zijn presentatie als leider afgelopen zaterdag.Beeld EPA

Corporale uitstraling

Een zwak punt van Hoekstra is zijn technocratische, wat corporale uitstraling. Waar Rotterdammer De Jonge school maakte door het land in te trekken met voor iedereen een warm praatje, zit Hoekstra de meeste dagen achter de cijfertjes. Hij is bovendien politiek verantwoordelijk voor de in de toeslagaffaire verguisde Belastingdienst, en zal op dit punt de steun van Omtzigt hard nodig hebben. Hoekstra geeft weliswaar regelmatig inkijkjes in zijn gezinsleven en kan aimabel overkomen, maar in zijn omgang met de ‘gewone Nederlander’ moet hij Rutte ver voor zich dulden. De premier praat net zo makkelijk met boze boeren, belazerde Zeeuwen, activisten of bezorgde kiezers als met tegenstanders uit de oppositie. Hoekstra mist deze ervaring en soepelheid in het harde politieke spel.

Voor de linkerflank van het CDA, toch al ver in de minderheid, is het profiel van Hoekstra minder aantrekkelijk. De minister is nog niet betrapt op grote interesse voor duurzaamheid en klimaat, en staat een hard immigratiebeleid voor. Wat mee kan spelen voor kiezers die twijfelen tussen ChristenUnie en CDA, is dat Hoekstra tot nu toe weinig affiniteit heeft getoond met het kerkelijk leven. “Ik zweef tussen geloof, ongeloof en twijfel, en wat rest is mysterie”, zei hij in 2019 in het Tien Geboden-interview met Trouw. En dat terwijl premier Rutte onlangs in de Protestantse lezing de rol van kerken in de coronacrisis prees. De premier praat steeds vaker openlijk over zijn geloof, dat in zijn eigen woorden ‘eerder toe- dan afneemt’.

Lees ook:

Voor veel CDA’ers was de ‘premierwaardige’ Hoekstra al jaren de droomkandidaat voor het lijsttrekkerschap

Voor veel CDA’ers was Wopke Hoekstra altijd al de droomkandidaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden