Dubbelrol

Kamerlid én staatssecretaris: kan dat wel?

Koning Willem-Alexander benoemt in mei op Paleis Huis ten Bosch Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD) tot demissionair staatssecretaris van economische zaken en klimaat. Beeld ANP
Koning Willem-Alexander benoemt in mei op Paleis Huis ten Bosch Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD) tot demissionair staatssecretaris van economische zaken en klimaat.Beeld ANP

Drie Kamerleden werden de afgelopen tijd benoemd tot demissionair staatsecretaris. De SP roept hen nu op af te zien van hun Kamerlidmaatschap.

Jan Kleinnijenhuis

Het kabinet is alweer zeven maanden demissionair, maar daar is in de praktijk niet altijd veel van te merken. Nog vorige week werden drie nieuwe bewindslieden beëdigd. Tom de Bruijn (D66) als demissionair minister van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, Dennis Wiersma (VVD) als demissionair staatssecretaris van sociale zaken en Steven van Weyenberg (D66) als demissionair staatssecretaris van infrastructuur en milieu.

Het zijn vooral die laatste twee benoemingen die de aandacht trekken. Want Wiersma en Van Weyenberg zijn naast hun nieuwe baan als demissionair staatssecretaris namelijk ook Kamerlid. Net als de in mei al benoemde demissionair staatssecretaris van klimaat Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD).

‘Burn-out cultuur’

De benoemingen volgden op een vroegtijdig vertrek van voormalig demissionair staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) en het uitvallen van demissionair minister van economische zaken en klimaat Bas van ’t Wout (VVD). Volgens de regering waren de benoemingen nodig om ervoor te zorgen dat de overige bewindslieden niet met een te grote portefeuille zouden achterblijven. Zo combineerde D66-leider Sigrid Kaag enige tijd het ministerschap van buitenlandse zaken met dat van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, naast haar huidige rol in de formatie. Nog maar kort geleden ging het in Den Haag veel over de ‘burn-out cultuur’ waarbij politici overwerkt dreigen te raken.

Maar de benoemingen van de drie nieuwe demissionair staatssecretarissen zijn inmiddels onderwerp van een staatsrechtelijke discussie. Want kunnen actieve Kamerleden wel benoemd worden tot het kabinet, al dan niet demissionair?

Een dubbelrol is soms toegestaan

Zowel de Grondwet als de Kieswet verbieden dit in principe, hoewel er uitzonderingen zijn. Als bewindslieden demissionair worden, vanwege aftreden of verkiezingen, kunnen zij wel als Kamerlid gekozen worden. In dat geval wordt de dubbelrol toegestaan – op dit moment zijn bijvoorbeeld demissionair premier Mark Rutte en ministers Wopke Hoekstra en Sigrid Kaag ook Kamerlid. Maar of het andersom ook mag – Kamerleden die benoemd worden tot demissionair bewindspersoon – daarover verschillen de meningen.

Demissionair premier Mark Rutte zei vrijdag in antwoord op Kamervragen dat de grondwettelijke uitzondering óók geldt voor demissionair bewindslieden die nog benoemd gaan worden. Volgens Rutte was het ontslag dat hij in januari aanbood vanwege de toeslagenaffaire ook namens nieuw aan te stellen bewindspersonen.

In strijd met de Grondwet

Zowel hoogleraar staatsrecht Wim Voermans als bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak vinden dat de benoemingen echter in strijd zijn met de Grondwet. Volgens beiden maakt de regering oneigenlijk gebruik van de uitzondering, en ligt het gevaar van precedentwerking op de loer: waarom zou een volgende regering niet ook Kamerleden in een kabinet benoemen als de regels kennelijk naar eigen inzicht uitgelegd kunnen worden?

SP-Kamerlid Renske Leijten roept de nieuw benoemde demissionair staatssecretarissen op zelf hun conclusie te trekken en hun Kamerlidmaatschap op te zeggen. Zij noemt het ‘niet voor niets’ dat het Kamerlidmaatschap niet met andere functies gecombineerd mag worden. Zij wijst erop dat de Tweede Kamer de regering juist moet controleren. “Want waar ga je zitten straks, met de algemene beschouwingen? In ‘vak-K’ of in de blauwe zetel? Steun je bij een verzoek om een debat nu je collega-Kamerleden of hou je een collega-bewindspersoon uit de wind? Het zijn geen keuzes die je moet willen maken”, aldus Leijten.

Lees ook:

Demissionaire kabinet krijgt drie nieuwe bewindslieden: De Bruijn, Wiersma en Van Weyenberg

Het demissionaire kabinet gaat in augustus drie nieuwe bewindslieden benoemen. Nooit eerder werden maar liefst vier bewindspersonen in een regering benoemd tijdens de demissionaire periode.

Bitter cynisme bedreigt de politiek

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers vreest dat er van de mooie beloftes over een nieuwe bestuurscultuur weinig terecht komt.‘Met nog meer ergernis over de politiek tot gevolg.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden