ReportageSuriname

Kamerleden wagen zich nog niet aan uitspraken over excuses voor de slavernij

De Tweede Kamerdelegatie die Suriname bezoekt poseert met onder anderen voorzitter Armand Zunder (tweede van links) van de Nationale Reparatie Commissie na het overleg in Hotel Torarica. Beeld Ranu Abhelakh
De Tweede Kamerdelegatie die Suriname bezoekt poseert met onder anderen voorzitter Armand Zunder (tweede van links) van de Nationale Reparatie Commissie na het overleg in Hotel Torarica.Beeld Ranu Abhelakh

Nederlandse Kamerleden bezoeken Suriname, dat hoopt op excuses en herstelbetalingen voor de slavernij. ‘We praten niet over miljoenen, maar over miljarden’, zegt Armand Zunder van de Nationale Reparatie Commissie.

Iwan Brave

“Vanochtend moest ik goed denken welke dag het was en waar ik was”, zegt D66-Kamerlid Kiki Hagen zichtbaar vermoeid. Er is dan ook een vol programma uitgezet voor de Tweede Kamerdelegatie die sinds zaterdag in Suriname is. Zojuist is een presentatie gehouden door Armand Zunder, voorzitter van de Nationale Reparatie Commissie, in hotel Torarica in Paramaribo. Nog één onderdeel te gaan – een ontmoeting met historici – en daarna een afscheidsdiner met de Nederlandse ambassadeur Henk van der Zwan, die de hele dag als gids erbij was. Dinsdag reist de delegatie door naar Curaçao.

De delegatie bracht in Suriname een bezoek aan de ministers van buitenlandse zaken en onderwijs, de parlementsvoorzitter, de voorzitter van de commissie mensenrechten én president Santokhi in het presidentieel paleis, het vroegere ‘gouverneurshuis’ uit de koloniale tijd.

Terwijl alle andere delegatieleden naar hun hotelkamer gaan om zich op te frissen, staat Hagen als enige journalisten te woord. Afgesproken is dat zij als delegatiehoofd het woord voert. Toen Jesse Klaver van GroenLinks journalisten amicaal te woord stond, zei hij er nadrukkelijk bij: “Dit is off the record.” Excuses en herstelbetalingen voor de slavernij liggen dermate politiek gevoelig, dat iedereen ervoor waakt voor zijn beurt te praten of een partijstandpunt te uiten. Voor nu is er even sprake van één team, met als opdracht verslag uit te brengen aan de Tweede Kamer. Tot die tijd geen enkele conclusie, ook geen voorlopige. “We hebben in korte tijd heel veel indrukken opgedaan. Die hebben we allemaal nog niet kunnen verwerken, laat staan dat we conclusies kunnen trekken”, antwoordt Hagen op vragen in die richting.

‘Ik dien mijn plek te kennen in deze Surinaamse context’

Maar eerder op dag, na de ontmoeting met parlementsvoorzitter Marinus Bee en een aantal fractieleiders (die van de NDP van Desi Bouterse was afwezig), willen de media toch iets horen over de bevindingen van Don Ceder van de ChristenUnie en Sylvana Simons van BIJ1, vanwege hun Surinaamse afkomst. “Dit is ontzettend belangrijk als start van een wederzijdse inspanning om tot een voor alle partijen bevredigende uitkomst te komen”, zegt Simons. “Ik druk me bewust diplomatiek uit, want ik ben een Nederlandse parlementariër. Dat betekent dat ik mijn plek dien te kennen in deze Surinaamse context.”

Hoewel de Kamerdelegatie wilde onderzoeken hoe het slavernijverleden doorwerkt in het heden, zijn de Kamerleden niet het binnenland ingetrokken en is er geen achterstandswijk bezocht. “We hebben ze dat wel geadviseerd”, zegt Marinus Bee, voorzitter van het Surinaamse parlement. “Het zou goed zijn geweest om in gettobuurten te zien hoe de slavernij heeft gemaakt dat bepaalde groeperingen van onze samenleving op achterstand zitten.”

D66'er Hagen beaamt dat. “Maar we hebben ervoor gezorgd dat die verhalen ons wel hebben bereikt. We hebben veel gehoord en geleerd over de huidige staat van het land. Het is belangrijk om op deze manier erkenning en eerbied aan Suriname te brengen.”

Zaterdag werd het Fort Zeelandia bezocht, waar slaven werden gemarteld. Ook bracht de delegatie een bezoek aan het Verhalenmuseum en aan twee voormalige plantages waar het slavernijverleden nog tastbaar is. “Je zag dat de delegatie af en toe stil was en dat waren momenten van bezinning”, vertelt Hagen.

Armand Zunder van de Nationale Reparatie Commissie, delegatieleider Kiki Hagen (D66) en Alwin Ligorie van het Kennis Instituut voor Onderzoek naar Genocide en Herstel. Beeld Ranu Abhelakh
Armand Zunder van de Nationale Reparatie Commissie, delegatieleider Kiki Hagen (D66) en Alwin Ligorie van het Kennis Instituut voor Onderzoek naar Genocide en Herstel.Beeld Ranu Abhelakh

Stap in de goede richting

In september bezoekt premier Mark Rutte Suriname. Dat zal wellicht een ‘mooie gelegenheid’ zijn voor excuses, zei parlementsvoorzitter Bee in een eerder interview met Trouw.

“Dat zou vooruitlopen en speculeren zijn”, antwoordt Hagen op de vraag hierover. “We zijn hier nu als Kamerdelegatie, en Rutte komt straks als minister-president en onderdeel van het kabinet. Dat zijn andere rollen, het zou wellicht kunnen. Belangrijk is dat we in 2023 de afschaffing van de slavernij met elkaar herdenken en er goed bij stilstaan. We zijn ontzettend dankbaar dat mensen hier bereid zijn een open dialoog met ons te voeren. Dat is een stap in de goede richting.”

Dat vindt ook Zunder van de Nationale Reparatie Commissie. “We hebben de ernst van het vraagstuk voorgehouden en verteld welke misdaden hier zijn gepleegd”, zegt hij over zijn presentatie. “De verhoudingen waren destijds één blanke op tien Afrikaanse slaven. Dus moest je de mensen schrik aanjagen om ze te onderdrukken. We hebben ook duidelijk gemaakt dat we met reparaties niet praten over miljoenen, maar miljarden om dit land op de rails te zetten.”

Over mogelijke excuses van Rutte in september zegt Zunder resoluut: “Dat zou niet wijs zijn. Excuses moeten worden geaccepteerd en dat moeten we eerst organiseren. We moeten zelf de inhoud bepalen en waar ze worden aangeboden. En dat is hier in Suriname door de Nederlandse koning of de Nederlandse premier.”

Lees ook:

Excuses en herstelbetalingen voor slavernijverleden staan voor Suriname centraal bij bezoek Kamerleden

Voor de Surinaamse parlementsvoorzitter Marinus Bee is het duidelijk: de Tweede Kamerleden die een bezoek aan Suriname brengen, moeten het gesprek aangaan over excuses en herstelbetalingen. ‘Op de inheemsen is als oorspronkelijke bewoners genocide gepleegd.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden