Raad van State

Kamer moet assertiever worden en meer invloed krijgen op de begroting

Demissionair minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) presenteert op Prinsjesdag in het tijdelijk onderkomen van de Tweede Kamer het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota.  Beeld ANP
Demissionair minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) presenteert op Prinsjesdag in het tijdelijk onderkomen van de Tweede Kamer het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota.Beeld ANP

Een nieuw kabinet moet weer terug naar een ‘regulier’ begrotingsproces, schrijft demissionair minister Hoekstra in de Miljoenennota. Maar wat is regulier, nadat het kabinet zich jarenlang niet aan de eigen spelregels hield?

Waar demissionair minister Wopke Hoekstra van financiën ook voor een camera of achter een microfoon verschijnt deze Prinsjesdag, hij herhaalt telkens dezelfde zin. “Hier had ik een jaar geleden blind voor getekend.” Zowel de economische vooruitzichten als de stand van de overheidsfinanciën, zijn veel beter dan waar in het begin van de coronacrisis voor werd gevreesd, wil Hoekstra maar zeggen.

En inderdaad – de economie laat een spectaculair herstel zien, terwijl het gevreesde dal bij het uitbreken van de coronapandemie ook veel minder diep was dan eerder voorspeld. Het kabinet koos ervoor om, in de woorden van Hoekstra destijds, ‘de diepe zakken van de overheid’ in te zetten. Zo’n 80 miljard euro aan steunmaatregelen hield bedrijven overeind en personeel in dienst.

De tijd van crisismaatregelen is voorbij

Daarmee werden de bestaande begrotingskaders losgelaten, en dat was een juiste beslissing, oordelen zowel het Centraal Planbureau (CPB) als de Raad van State, die de regering adviseren en van commentaar voorzien voor de Miljoenennota. Maar nu de tijd van crisismaatregelen en grote ad hoc-uitgaven voorbij is, is het tijd weer terug te keren naar een ‘regulier begrotingsproces’, schrijft het kabinet.

Dat roept de vraag op wat ‘regulier’ precies is. De afgelopen jaren liet het kabinet-Rutte III juist de gangbare begrotingsnormen welbewust los. Inkomsten en uitgaven werden niet meer van tevoren vastgesteld, en evenmin strikt van elkaar gescheiden. Eenmalige meevallers werden net zo makkelijk weer aangewend voor tussentijdse uitgaven. Dit tot grote irritatie van de Raad van State, die twee jaar geleden al mopperde dat het kabinet zich niet aan zijn eigen spelregels houdt.

Over het weer naleven van die spelregels schrijft het kabinet niets in de Miljoenennota. Wel wordt erkend dat het nodig is om niet gedurende het jaar telkens nieuwe maatregelen aan te kondigen, maar op één moment te besluiten over de begroting.

Beter aansluiten bij de Europese Commissie

Traditiegetrouw vindt die besluitvorming plaats in het voorjaar, met de Voorjaarsnota, en wordt in de Miljoenennota met Prinsjesdag nog wat gesleuteld om de koopkrachtplaatjes wat bij te stellen. Maar de laatste jaren is de gewoonte ontstaan de begroting tussen voor- en najaar met vele miljarden bij te stellen. Zo trekt het kabinet dit jaar 7 miljard euro extra uit om klimaatverandering tegen te gaan, 1 miljard voor het stimuleren van woningbouw en nog eens bijna 1 miljard voor sociale advocatuur en bestrijding van zware criminaliteit.

Als het aan de Raad van State ligt, zou het kabinet dit soort besluiten moeten verplaatsen naar het voorjaar. Daarmee zou Nederland niet alleen aansluiten bij de gang van zaken in Europa – de Europese Commissie beoordeelt de begrotingen van lidstaten in het voorjaar – het zou tegelijkertijd de Tweede Kamer een veel duidelijkere en krachtigere rol geven in de totstandkoming van de begroting. Nu wordt de Miljoenennota in de zomer door de coalitiepartijen in elkaar gesleuteld. Als het kabinet in het voorjaar de besluiten moet presenteren, is de Tweede Kamer ‘tijdig aan de bal’, in de woorden van de Raad van State.

De regering neemt het niet zo nauw

Daarmee zou de Kamer tegelijk beter invulling kunnen geven aan zijn budgetrecht: het parlement bepaalt waaraan belastinggeld wordt uitgegeven. De regering neemt het daarmee niet zo nauw, bleek eerder bijvoorbeeld bij de toezegging eind vorig jaar om alle gedupeerden in de toeslagenaffaire 30.000 euro toe te kennen. Het parlement werd hiermee voor een voldongen feit geplaatst, oordeelde de Algemene Rekenkamer daarover, en daarmee werd het budgetrecht geschonden.

De Raad van State rekent het de regering aan dat het budgetrecht langzaam is uitgehold, maar roept ook de Kamer zelf op assertiever te worden. Te beginnen door bij het debat over de regeringsverklaring van het eerstvolgende kabinet óók het begrotingsbeleid en het budgetrecht van de Tweede Kamer te bespreken. Zodat Tweede Kamer én kabinet weer duidelijk is wat een ‘regulier’ begrotingsproces precies inhoudt.

Lees ook:

Het kabinet spot met zijn eigen begrotingsregels

Sinds 1994 scheidde de regering inkomsten en uitgaven strikt van elkaar. Volgens minister Hoekstra is het een weloverwogen keuze om met die traditie te breken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden