Psychisch welzijn

Kabinet wil prestatiedruk in de samenleving aanpakken: ‘Het kantelpunt is bereikt’

Maarten van Ooijen, Staatssecretaris van volksgezondheid, welzijn en sport. Beeld Phil Nijhuis
Maarten van Ooijen, Staatssecretaris van volksgezondheid, welzijn en sport.Beeld Phil Nijhuis

Mentale gezondheid moet meer aandacht krijgen, vindt het kabinet. Staatssecretaris Maarten van Ooijen wil discussie over prestatiedruk en het perfecte plaatje.

Wilma Kieskamp

De maatschappelijke druk om te presteren is een belangrijke oorzaak dat veel Nederlanders kampen met mentale gezondheidsproblemen. Dat stelt staatssecretaris Maarten van Ooijen van volksgezondheid. Samen met de ministers van onderwijs, sociale zaken en cultuur wil hij de discussie aanzwengelen over de prestatiegerichte samenleving.

“Elke dag de beste versie van jezelf zijn, dat was ooit misschien een emanciperend idee. Het heeft zeker ook geleid tot betere prestaties in de samenleving. Maar het is op. We zijn onderhand bezig elkaar gek te maken. Je kunt niet elke dag de beste versie van jezelf zijn. Ik ben het in elk geval niet”, zegt Van Ooijen.

Het kabinet wil de komende jaren “de mentale weerbaarheid vergroten” van zowel jongeren als volwassenen. Preventie van mentale klachten moet meer nadruk krijgen, stelt de ChristenUnie-staatssecretaris in een brief aan de Tweede Kamer, mede namens onder andere onderwijsministers Robbert Dijkgraaf en Dennis Wiersma en staatssecretaris Gunay Uslu van cultuur.

Werkgevers, scholen en maatschappelijke organisaties worden opgeroepen om “de factoren in de maatschappij die zorgen voor stress” te helpen verminderen. Sinds de coronapandemie is het belang nog groter geworden van een “veerkrachtige samenleving waar we naar elkaar omkijken en oog hebben voor de mentale gezondheid van onszelf én van elkaar”, aldus de bewindslieden. Nederland kan mentaal gezonder worden door bijvoorbeeld meer “acceptatie van imperfecties”.

Staatssecretaris Van Ooijen: ‘Bijna de helft van de jongeren kampt met psychische problemen’. Beeld Phil Nijhuis
Staatssecretaris Van Ooijen: ‘Bijna de helft van de jongeren kampt met psychische problemen’.Beeld Phil Nijhuis

“Schrikbarend”, noemt Van Ooijen de vele mentale gezondheidsproblemen in het land, die in de nasleep van de coronapandemie nog zijn toegenomen. “Bijna de helft van de jongeren kampt met psychische problemen. Eenzaamheid is voor de helft van de jongeren een probleem en voor 18 procent zelfs een zeer ernstig probleem. De mentale gezondheid staat onder druk. We moeten het gesprek openen: hoe gaan we Nederland weer mentaal gezond maken en houden?”

Meer professionele hulpverlening aanbieden is niet de oplossing, zegt de ChristenUnie-staatssecretaris. Er moet vooral veel meer ingezet worden op preventie en op het zoveel mogelijk voorkomen van ernstige mentale gezondheidsklachten. Het kabinet wil dat doen door het onderwerp uit de taboesfeer te halen en bespreekbaar te maken. Dat betekent volgens Van Ooijen dat er ook een ‘fundamenteler gesprek’ nodig is: wat zeggen al die stress, burn-out, eenzaamheid, depressieve gevoelens en ander psychisch leed over de samenleving waarin we leven?

Er zijn lange wachtlijsten in de ggz. Maar u zegt: het is ook een maatschappelijk probleem?

“Ja, we moeten het erover hebben. De lat ligt gigantisch hoog. De mindset is dat je moet presteren, iets bereiken. Altijd de beste willen zijn. Maar we hebben volgens mij een kantelpunt bereikt. Het gaat zo niet meer. Ik zie het om mee heen bij mijn eigen generatie (Van Ooijen is 32 jaar, red.). Alles eruit halen wat erin zit, cum laude moeten slagen om voorgesorteerd te staan voor een opleiding – het heeft ervoor gezorgd dat we een opgejaagde samenleving zijn geworden.”

Mensen moeten vaker ‘nee’ zeggen tegen de ratrace?

“We moeten het er vooral als samenleving over hebben: hoe kunnen we met onze eigen mentale gezondheid aan de slag? En vooral ook: hoe hebben we oog voor de mentale gezondheid van anderen om ons heen? Preventie van mentale klachten is nu nog te veel een zaak van het individu. Je moet het zelf oplossen als je een burn-out hebt of eenzaam bent. Dat is nog te veel de sfeer. Maar het medicijn zit vaak naast je. Dat is de vriend of vriendin, of de collega. Daar zit ook een oplossing.”

Een arm om de schouder krijgen is net zoveel waard als professionele hulp zoeken?

“Dit is zeker geen oproep om geen professionele hulp te zoeken. Die zorg moet beschikbaar zijn voor wie dat nodig heeft. Al is het wel een feit dat hulpverlening qua capaciteit helaas nooit toereikend zal zijn als de helft van alle jongeren zich daar meldt. Het is wel een oproep: práát met elkaar over mentale gezondheid. Het taboe moet eraf. Hoe kunnen we een oplossing zijn voor elkaar? Als buren, werkgever, school. Als we de samenleving anders inrichten, zien de cijfers over vijf of tien jaar er hopelijk heel anders uit. Maar ik besef: het gaat bijna om het heruitvinden van de samenleving.”

Actieplannen voor mentale gezondheid

Het kabinet komt onder andere met een publiekscampagne om het taboe op burn-outklachten te doorbreken. Ook komt er meer voorlichting over het bevorderen van mentale gezondheid, het voorkomen van klachten en het tijdig signaleren ervan.

Vooral scholen, universiteiten, gemeenten en maatschappelijke organisaties zijn actief met concrete projecten om mentale gezondheid te verbeteren. Na de coronacrisis trok het vorige kabinet ook al 100 miljoen euro uit om jongeren extra te ondersteunen. Veel scholen bieden inmiddels laagdrempelige hulp aan jongeren om te praten over psychische problemen of leggen minder nadruk op cijfers en toetsen.

Lees ook:

Hoge eisen en welvaart drijven jongeren tot werkstress

Wie net de arbeidsmarkt binnenstapt, kan flink wat stress ervaren. Flexcontracten, thuiswerken en perfectionisme verhogen de druk. ‘Als het niet lukt, is het mijn eigen schuld.’ Althans zo voelt het.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden