Miljardenfonds

Kabinet wil met miljardeninvestering de graanschuren vullen en de economie versterken

Minister Wopke Hoekstra van financiën tussen zijn collega’s Mona Keizer, Sigrid Kaag en Ankie Broekers-Knol tijdens de jaarlijkse heidag van het kabinet. Beeld ANP

Het dak repareren als de zon schijnt, het is een cliché, maar politici gaan zelden het dak op. Toch broedt het kabinet nu op mogelijkheden de economie langdurig te versterken. Dat kan met behulp van een miljardenfonds.

De top van de coalitie heeft het idee voor zo’n fonds woensdagavond in grote lijnen besproken. De ministersploeg zou er dinsdag tijdens de traditionele heidag over bijgepraat zijn. 

Details ontbreken nog, die komen op Prinsjesdag als Rutte-III de begroting presenteert. Bronnen op het Binnenhof bevestigen wel het bestaan van het plan, dat donderdagochtend uitlekte via De Telegraaf.

Uit zo’n fonds kan het kabinet investeringen doen in infrastructuur in de breedste zin van het woord, zoals de publieke sector, onderwijs en nieuwe technologie. Zo moet de economie beter bestand zijn tegen toekomstige recessies. Of er enkele of tientallen miljarden euro mee gemoeid zijn, is nog niet besloten.

Jozef-economie en graanschuren

Het idee voor zo’n fonds circuleert al sinds de financiële crisis (die in 2008 inzette) achter de rug is, ook in Europa. Maar het kwam zelden tot actie. Coalitiepartner ChristenUnie noemde het bij de Algemene Financiële Beschouwingen in 2017 de ‘Jozef-economie’. Financieel woordvoerder Eppo Bruins riep toen de minister op zich als een goede onderkoning te gedragen. “Een Jozef-economie is een economie waarbij we wanneer het goed gaat zorgen dat er voldoende graan in onze graanschuren hebben, zodat wanneer het een keer wat slechter gaat, de bodem van die graanschuren niet zo snel in zicht is”, aldus Bruins destijds.

Het economisch tij voor het plan is goed. De rente staat historisch laag, Nederland krijgt zelfs geld toe bij het afsluiten van leningen op de kapitaalmarkten, de zogenaamde staatsobligaties. Dat komt omdat de rente negatief is. “Bijna niet te bevatten”, noemde minister Wopke Hoekstra van financiën (CDA) deze situatie in tv-programma Jinek in juli. “Je leent miljarden en krijgt er een paar miljoen bij.” Hij hintte toen al op de mogelijkheid hiermee iets te doen. Vanuit de markten is er al langer druk op landen als Nederland en Duitsland om te lenen en flink te investeren. Nederland is vanouds voorzichtig, vooral VVD en Hoekstra’s eigen CDA willen de staatsschuld niet te veel laten oplopen.

Gure wind uit het buitenland

Hoekstra zei ook begin deze week dat hij niet alleen naar de begroting van volgend jaar wil kijken, maar ook naar de langere termijn. Hij noemde de financiële positie van Nederland ‘behoorlijk solide’ met een voorspelde groei van 1,8 procent, al waarschuwde het Centraal Planbureau vorige week voor ‘gure wind vanuit het buitenland’. Volgens CPB-directeur Laura van Geest vormen de handelsoorlog tussen de VS en China, de naderende brexit en de drama’s in de Italiaanse politiek en schatkist een risico.

In eigen land naderen we volgens deze belangrijke adviseur van het kabinet een omslagpunt: de daling van de werkloosheid stagneert en voor volgend jaar is slechts 1,4 procent groei voorspeld. Ook in buurland Duitsland, een van onze belangrijkste handelspartners, waarschuwde de Bundesbank onlangs voor een recessie. Werkgevers riepen vorige week het kabinet op de economie structureel te versterken. “Niet somberen, maar nu investeren”, zei VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer.

Extra geld

Het kabinet hoopt de begroting voor 2020 deze week nog rond te hebben, om de stukken op tijd naar de Raad van State te sturen voor advies. Eigenlijk zouden de coalitiepartijen alleen nog maar spreken over de inkomstenkant en het bijbehorende belastingplan. Over de uitgaven zijn al dit voorjaar afspraken gemaakt.  Omdat het klimaatakkoord én het pensioenakkoord zo vlak voor de zomer zijn gesloten, zal er nu toch over extra uitgaven worden gepraat, naast de plannen voor het investeringsfonds. Op de agenda staan verder nadrukkelijk de verbetering van de koopkracht voor iedereen en de winstbelasting voor bedrijven. De verlaging van die belasting staat op losse schroeven sinds premier Rutte het bedrijfsleven een uitbrander gaf vanwege de achterblijvende groei van de lonen, ten opzichte van de salarissen aan de top.

Economen zien het fonds wel zitten

Van economische tegenspoed lijkt in ons land nu geen sprake, maar dat betekent niet dat de vooruitzichten rooskleurig zijn. De internationale politieke onzekerheden zorgen voor twijfels over de economische groei op lange termijn. En dan is er ook nog de dalende arbeidsproductiviteit waardoor bijvoorbeeld de zorg nog duurder wordt. “Maar met forse overheidsinvesteringen kun je de lange termijngroei wel weer aanjagen”, zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van de ING.

Daarbij komt de zeer lage rente wel goed uit. Die zorgt ervoor dat de overheid momenteel geen rente betaalt over een krediet, maar geld ontvangt. Lenen en tegelijkertijd een beetje geld verdienen. “Dat maakt dit fonds een goed idee”, zegt Blom. Ze refereert naar het miljardenfonds dat het kabinet in de planning zou hebben. Een krediet dat zal worden gebruikt voor investeringen in onder meer infrastructuur en wetenschappelijk onderzoek. Een solide plan volgens Blom. Want om economische groei te bewerkstelligen moet het fonds inzetten op investeringen en niet op consumptie. 

Bijvoorbeeld door investeringen die de arbeidsproductiviteit stimuleren. “Zoals infrastructuur waarmee mensen hun werk beter kunnen bereiken. Maar ook in onderwijs voor volwassenen en digitalisering, zoals de nieuwe 5G-standaard voor het mobiele netwerk”, zegt Blom.

Investeren in onderzoek

“Een perfect rationele beslissing”, noemt Luc Aben, hoofdeconoom van Van Lanschot, het miljardenfonds. Volgens hem is vooral de vergrijzing aanleiding om extra geld uit te geven aan het stimuleren van de arbeidsproductiviteit. “Denk aan research op allerlei gebieden. Investeren in onderzoek op universiteiten werpt uiteindelijk zijn vruchten af.”

Sandra Phlippen, hoofd Nederland bij het economisch bureau van ABN Amro, verwacht dat het geld op korte termijn niet zichtbaar zal zijn voor de consument. “Prinsjesdag wordt vaak beschouwd als moment om te schitteren met populaire koopkrachtverbeterende maatregelen, maar dat lijkt dit zeker niet te zijn.”

Volgens Phlippen zijn het vooral kunstmatige intelligentie en klimaatmaatregelen die vragen om overheidsinvesteringen. “Investeringen die klimaatschade voorkomen besparen in de toekomst veel geld.” Maar dat vergt geduld, zegt Phlippen. “Het rendement van die investeringen, vooral bij de energietransitie, zie je misschien pas over twintig tot vijftig jaar.”

Waar het geld in ieder geval niet aan moet worden gespendeerd is volgens Marieke Blom van ING moeilijk te zeggen. “Iedere investering is een risico. Maar als econoom kan ik zeggen dat met deze rente en economische vooruitzichten dit fonds een slim idee is.”

Lees ook: 

Gekreukte hemden en gympies in historisch oorlogshotel: Rutte III wacht ‘bak met werk’

Ze hebben er weer zin in. Die boodschap straalt de ministersploeg graag uit op zijn heidag, inmiddels een vaste traditie van de kabinetten Rutte. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden