Verkiezingsmethode

Kabinet wil kieswijze Eerste Kamer aanpassen, maar coalitiepartij ChristenUnie is nog niet overtuigd

Minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties (D66) komt aan op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Het kabinet wil voortaan om de drie jaar de helft van de Eerste Kamer vernieuwen. Voor kleine partijen kan dat nadelig uitpakken. En dus is het allerminst zeker dat coalitiepartij ChristenUnie met het voorstel in zal stemmen.

Tijdens het debat over de door het kabinet voorgestelde grondwetswijzigingen gooit Kamerlid Martin Bosma (PVV) woensdagochtend zijn charmes in de strijd. “U bent de hoop van het vaderland dezer dagen”,  zegt hij tegen zijn collega Stieneke van der Graaf van de ChristenUnie. “Wat zit uw haar goed vandaag. U bent een fantastische mevrouw.” En dan, in één adem door: “Ik neem aan dat u uw fractie adviseert om tegen dit voorstel te stemmen, zodat het feest niet doorgaat.”

Aan de orde is een voorstel van het kabinet om de wijze waarop Eerste Kamerleden worden verkozen aan te passen. Rutte en zijn ministers willen een verkiezingsmethode van voor 1983 in ere herstellen. Tot dat jaar werden Eerste Kamerleden niet verkozen voor een termijn van vier jaar, maar zes jaar. Elke drie jaar werden er verkiezingen gehouden, waarna de helft van de senatoren werd ververst.

Afstand van de dagelijkse politiek

Door terug te grijpen op die methode, hoopt het Kabinet de Eerste Kamer op grotere afstand van de dagelijkse politiek te zetten. De Eerste Kamer wordt gekozen door de leden van de Provinciale Staten. Omdat de verkiezingen van de provinciale vertegenwoordigers nu vaak halverwege de kabinetsperiode vallen, draaien die nu te veel om de vraag of de coalitie uiteindelijk in de Eerste Kamer haar meerderheid wel behoudt, zo legt minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) woensdag uit aan de Tweede kamer. 

Maar veel Kamerleden zijn er nog niet van overtuigd dat  het voorstel van Ollongren de beste manier is om onderscheid te maken tussen de politieke rol van de Tweede, en de reflecterende functie van de Eerste Kamer. Want er was veertig jaar geleden toch zeker een reden om het kiesstelsel aan te passen? “Als de minister mij een lift aanbiedt, dan weet ik niet of ik met haar meerijd”, zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak. “Ik ben bang dat als de wagen gladde banden begint te krijgen, zij een lekke band van veertig jaar geleden uit de kofferbak haalt.”

De plenaire zaal van de Eerste Kamer.Beeld ANP

Verschillende fracties, waaronder de PVV, wijzen er bovendien op dat de kiesdrempel in feite wordt verhoogd, doordat elke drie jaar slechts 37 of 38 zetels te verdelen zijn. Die zorg leeft ook bij coalitiepartij ChristenUnie, die, zoals PVV’er Bosma het fijntjes uitdrukt, “vrijwel zeker geslacht gaat worden qua aantal zetels in de Eerste Kamer.”

Minister Ollongren wijst er tijdens het debat op dat negatieve effecten van de Grondwetswijziging voor kleine partijen kunnen worden gecompenseerd door restzetels anders te verdelen. Regels hiervoor staan niet in de Grondwet, maar in de kieswet. Wijzigingen voor die kieswet heeft de minister echter nog niet ingediend, en dus is de ChristenUnie nog niet gerustgesteld.

Onzeker

Toch is het ook met steun van de ChristenUnie onzeker of de wens van het kabinet ooit werkelijkheid wordt. Omdat het een grondwetswijziging betreft moet er, ook als het voorstel het nu haalt, na de verkiezingen opnieuw worden gestemd. Dan is er zowel in de Eerste als in de Tweede Kamer een tweederdemeerderheid nodig. Voorlopig zijn alleen D66, VVD en het CDA voor. 

Overigens wil het kabinet de procedure voor de tweede lezing van grondwetswijzigingen ook aanpassen. Minister Ollongren stelt voor om de tweede stemming (nadat er verkiezingen zijn gehouden) niet apart te laten plaatsvinden in zowel de Eerste als de Tweede Kamer. In plaats daarvan moet de gehele Staten-Generaal gezamenlijk stemmen, in wat dan heet ‘de verenigde vergadering’.  Als twee derde van de in totaal 225 Kamerleden het met het voorstel eens is, is het definitief.

Voor die tweede grondwetswijziging lijkt meer steun te zijn. Dinsdag stemt de Tweede Kamer over beide wetsvoorstellen.

Lees ook: 

De Eerste Kamer staat nog niet te springen om zelf op de schop te gaan

De senaat staat nog niet te springen om de eigen verkiezing los te koppelen van die van de Provinciale Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden