Notulen ministerraad

Kabinet was kritische Kamer zat in toeslagenaffaire

Demissionair premier Mark Rutte.  Beeld ANP
Demissionair premier Mark Rutte.Beeld ANP

Het kabinet kwam in toenemende mate tegenover de Tweede Kamer te staan in de toeslagenaffaire. In de politieke strijd raakten gedupeerde ouders uit beeld.

Terwijl de toeslagenaffaire in de loop van 2019 in volle omvang bekend werd, hield de ministerraad zich vooral bezig met beeldvorming in de media, het koest houden van kritische Kamerleden en het zo veel mogelijk beheersen van de groep die compensatie zou krijgen. De notulen van de ministerraad die maandag werden vrijgegeven, geven het beeld van een kabinet dat nauwelijks oog had voor de gevolgen voor de gedupeerde ouders, maar vooral bezig was de eigen bewindspersonen te beschermen.

Het kabinet besloot maandag unaniem de zeer geheime notulen vrij te geven, nadat RTL Nieuws daar vorige week over berichtte. Een ‘zeer uitzonderlijke stap’ vanwege een ‘unieke situatie’, zo schrijft de demissionair premier. Tegelijkertijd laat Rutte weten aangifte te doen vanwege ‘het delen van als staatsgeheim, zeer geheim, gerubriceerde stukken met een nieuwsmedium’.

Omtzigt, Leijten en Lodders

Het vrijgeven van de notulen was onvermijdelijk geworden na de publicatie van RTL. Voorafgaand had Rutte nog laten weten dat er ‘niets vreemds of onoorbaars’ gebeurd was in de ministerraad omtrent de toeslagenaffaire. Maar passages die stellen dat ‘er veel tijd en energie gestoken is in het sensibiliseren van de heer Omtzigt’, of de staatsrechtelijk dubieuze manier waarop het kabinet de Tweede Kamer toegang tot informatie heeft ontzegd, geven een ander beeld.

Naast de Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Renske Leijten (SP), werd in de ministerraad ook geklaagd over het optreden van voormalig Kamerlid Helma Lodders (VVD). Zij werd door Rutte persoonlijk te kennen gegeven dat zij vooral aan de ‘eenheid van de coalitie’ moest denken.

Vanaf het voorjaar van 2019, toen door publicaties van Trouw en RTL Nieuws de toeslagenaffaire onthuld werd, probeerde het kabinet de zaak klein te houden. Voor de Belastingdienst, maar ook daarbuiten. “Eventuele precedentwerking kan breder zijn dan alleen voor de Belastingdienst en het UWV en dient zo veel mogelijk te worden voorkomen”, stelde minister Wouter Koolmees (D66) in juni al in de ministerraad. Naar later bleek wist toenmalig staatssecretaris Menno Snel in augustus 2019 al dat er meer dan achtduizend ouders betrokken waren in zogeheten CAF-fraudezaken, waarvan vermoed kon worden dat zij onterecht behandeld waren. Dit werd pas op 15 november besproken in de ministerraad, en ondertussen liepen de invorderingen en huisuitzettingen bij gedupeerde ouders door.

Dubbelrol Ferd Grapperhaus

Snel voelde zich door Kamerleden opgejaagd, en kreeg bijval van het kabinet toen hij in november ronduit weigerde de Tweede Kamer de informatie te geven waar die om vroeg. Opvallend was de dubbelrol van minister van justitie Ferd Grapperhaus. Hij ‘sprak zijn zorgen uit’ over het niet niet voldoen aan een verzoek van de voltallige Tweede Kamer: “De vraag is of de staatssecretaris hiermee wegkomt”. Tegelijkertijd bood hij aan ‘om samen met minister Hoekstra mee te denken over een wijze’ waarop het kabinet kon doen voorkomen alsof de Tweede Kamer toch voldoende was ingelicht.

Het doel van het vrijgeven van de notulen was het herstel van vertrouwen, maar het is zeer de vraag of deze openbaarmaking daaraan bijdraagt. Donderdag debatteert de Tweede Kamer over de kwestie. In de begeleidende brief wringt het demissionaire kabinet zich in bochten om de gekozen handelwijze alsnog te rechtvaardigen. In een defensieve brief stelt de regering dat het ‘niet juist’ is dat de Tweede Kamer om politieke redenen niet goed is geïnformeerd. Dat terwijl de parlementaire ondervragingscommissie eind vorig jaar al concludeerde dat deze politieke sturing van informatie wél heeft plaatsgevonden.

Ook houdt het kabinet vast aan de ‘Rutte-doctrine’ die volgens het kabinet toen nog gold. In de woorden van het kabinet: “Het op dat moment, reeds lang geldende beleid om documenten die zijn opgesteld ten behoeve van intern beraad, in beginsel niet te verstrekken aan de Tweede Kamer”. Maar over het niet delen van feitelijke informatie met de Kamer, die al maanden bekend was bij in elk geval het ministerie van financiën, zwijgt het kabinet.

Lees ook:

Dit zijn de meest ‘brisante’ passages uit de notulen

Dat de letterlijke notulen van de ministerraad twee jaar na dato voor iedereen te lezen zijn, is uniek. Het kabinet noemt het een ‘zeer uitzonderlijke stap’, bedoeld om tijdens de coronacrisis en na de val van het kabinet vertrouwen terug te winnen.

Staatsgeheim, persoonlijk en mogelijk ‘brisant’: wat zijn p-notulen?

Maandagavond werden ze openbaar: de notulen van de ministerraad uit het jaar 2019, toen de ministers spraken over de toeslagenaffaire. Inclusief de persoonlijke notulen die ministers krijgen in een verzegelde envelop. Ongeveer dertig pagina’s met ‘brisante’ passages, volgens premier Rutte. Wat zijn p-notulen precies?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden