Toeslagenaffaire

Kabinet stelt besluit over mogelijke val nog even uit

Premier Mark Rutte bij aankomst op het Binnenhof voor een extra ministerraad over de toeslagenaffaire. De ministers spreken over het vernietigende rapport van de parlementaire commissie die onderzoek deed naar de affaire.Beeld ANP

De politieke spanning in de coalitie loopt op. Kan het kabinet Rutte aanblijven na de toeslagenaffaire? Niemand sluit aftreden meer uit, ook de VVD niet. Een besluit hierover wordt vrijdag verwacht.

Het is een week waarin de crises samenkomen. Direct nadat Mark Rutte dinsdagavond tijdens een persconferentie alarm sloeg over de gevaarlijke Britse variant van het coronavirus, spoedde de premier zich terug naar zijn ministerie. Daar wachtte de rest van het kabinet hem op voor beraad over die andere hachelijke kwestie: de afwikkeling van de toeslagenaffaire.

Op tafel ligt inmiddels nadrukkelijk de toekomst van het kabinet. Rutte heeft aan coalitiegenoten CDA, D66 en Christenunie gevraagd om deze week duidelijk te maken of zij door willen. Zijn eigen VVD vindt dat dit goed kan, al sluit de partij niet meer uit dat het kabinet uiteindelijk valt. De vraag is of Rutte het lot van zijn kabinet laat afhangen van het oordeel van de Tweede Kamer. De komende dagen worden daarvoor cruciaal. Voor vrijdag zal hierover achter de schermen veel in het kabinet én met de coalitiefracties worden gesproken.

VVD-fractievoorzitter Dijkhoff vindt aftreden in deze coronatijd onwenselijk en vooral een symbolisch gebaar, zo liet hij eerder al weten. Maar dat ligt voor zijn coalitiegenoten anders. Die houden de kaarten nog tegen de borst, waarmee de twijfel over de toekomst van dit kabinet toeneemt. Alle partijen nemen de conclusies van de parlementaire commissie-Van Dam over de toeslagenaffaire uiterst serieus. Er is tienduizenden ouders ongekend onrecht aangedaan, de beginselen van de rechtsstaat zijn daarbij geschonden en hiervoor zijn kabinet, Kamer en rechtspraak verantwoordelijk.

Deze conclusies zijn inhoudelijk binnen het kabinet diepgaand en meerdere keren besproken. Nu komt de vraag welke conclusie hieruit moet worden getrokken. Tot gisteren was hierover nog niet of nauwelijks in het kabinet gepraat. Daarbuiten des te meer. Zo riep een groep gedupeerden dinsdag in Trouw het kabinet op om op te stappen. 

Dinsdag overlegde het kabinet tot middernacht over de gevolgen van het rapport-Van Dam. Rutte verwacht dat er komende vrijdag een inhoudelijke reactie ligt. “We zijn het vergaand eens”. Die dag zal er ook een besluit moeten vallen over de politieke consequenties, daar is volgens de premier formeel nog niet over gesproken.

Rutte wil liefst dat de regering als één team aanblijft of opstapt. Voor een scenario waarin alleen minister Wiebes vertrekt, voelt hij niet. CDA-minister Hoekstra zegt dat ‘alle opties’ openliggen. “We moeten alle varianten, ook de ingewikkelde, willen en durven bespreken”, zei hij tegen RTL. De knoop is voor het CDA lastig. Hoekstra is nog niet eens formeel lijsttrekker van het CDA, maar duidelijk is dat de christen-democraten hem voluit steunen. Tegelijkertijd willen ze ook recht doen aan het noeste werk van hun eigen CDA-Kamerleden Pieter Omtzigt en Chris van Dam, de voorzitter van deze parlementaire commissie.

D66 heeft vorig jaar al een offer gebracht met het aftreden van staatssecretaris Menno Snel op het toeslagendossier. De nieuwe lijsttrekker, minister van buitenlandse handel Sigrid Kaag, zou naar verluidt voor de ultieme consequentie van aftreden zijn. Maar uiteindelijk maken de democraten vooral de politieke analyse of ze meer van aftreden of van aanblijven profiteren. Zover zijn ze bij de ChristenUnie niet. Deze coalitiepartij zegt eerst de inhoudelijke reactie van het kabinet te willen horen. Komt het kabinet met genoeg maatregelen om herhaling te voorkomen, welke stappen in de ambtelijke organisatie worden er gezet en wordt de schade bij de gedupeerde ouders snel en effectief hersteld?

Rutte wil hoe dan ook het scenario voorkomen dat de toekomst van het kabinet pas tijdens het Kamerdebat wordt beslecht. Want het kan zomaar zo zijn dat de voltallige oppositie de aangekondigde motie van wantrouwen volgende week steunt. In dat geval is de schade voor Rutte groter dan wanneer hijzelf tijdig de regie pakt en deze week al de stekker uit het kabinet trekt.

Opvallend genoeg liep de premier gisteren tijdens de corona-persconferentie vooruit op een eventuele val: “Ook als een kabinet demissionair is, moet het mentaal missionair zijn om de coronacrisis te bestrijden.” 

NB: In een eerdere versie stond abusievelijk vermeld dat Sigrid Kaag vice-premier is. Dat is niet het geval, en is aangepast.

Lees ook:

Raad van State onderzoekt eigen uitspraken na toeslagenaffaire: ‘Het had anders gekund’

De Raad van State gaat onderzoek doen naar zijn eigen uitspraken van de afgelopen jaren, om te zien of er naast de toeslagenaffaire mogelijk meer terreinen zijn waar de burger disproportioneel last heeft gehad van strenge wetgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden