VoorbeschouwingAfghanistandebat

Kabinet laat debacle in Afghanistan onderzoeken door onafhankelijke commissie

Afghaanse evacuees in een Amerikaans vliegtuig in Kaboel, 19 augustus. Beeld AFP
Afghaanse evacuees in een Amerikaans vliegtuig in Kaboel, 19 augustus.Beeld AFP

Op de avond voor het debat over de rampzalig verlopen evacuatie uit Afghanistan zegt het kabinet toe de operatie te onderzoeken. Daarvoor stelt het een onafhankelijke commissie aan.

In een dinsdagavond gepubliceerde Kamerbrief kondigt het kabinet aan een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de chaotisch verlopen evacuatie uit Afghanistan. Een externe commissie zal het onderzoek uit gaan voeren. De Tweede Kamer, die al voorstander was van zo'n onderzoek, wordt binnenkort geïnformeerd over het tijdspad en de aan te stellen commissie. Ook de militaire missie in Afghanistan wordt onderzocht.

De aankondiging komt een avond voor het pittige debat dat de drie verantwoordelijke bewindslieden te wachten staat. In dat debat was de Kamer al voornemens om een motie in te dienen die het kabinet dwingt tot het doen van onafhankelijk onderzoek naar de evacuatie. Die motie, van de hand van CDA’er Derk Boswijk, kon al rekenen op een meerderheid.

Motie van afkeuring hangt in de lucht

Maar nu het kabinet een vlucht vooruit heeft genomen, wil dat nog niet zeggen dat de angel uit het debat is. Er hangt de verantwoordelijke bewindslieden - minister Sigrid Kaag van buitenlandse zaken, minister Ank Bijleveld van defensie en staatssecretaris Ankie Broekers-Knol van justitie en veiligheid- nog een motie van afkeuring boven het hoofd.

Die motie had de SP in augustus al in willen dienen, maar de partij bracht die uiteindelijk toch niet in stemming. Of de motie woensdag wel wordt ingediend, hangt af van het zelfreflecterend vermogen van de drie bewindslieden, zegt SP’er Jasper van Dijk. “Ze moeten ruiterlijk erkennen: we hebben dit verkeerd gedaan.”

Diezelfde zelfreflectie willen ook andere Kamerleden van de drie bewindsvrouwen zien. Of de bewindsvrouwen ook een motie van wantrouwen wacht, is moeilijk te zeggen. Daar zijn geen signalen van, maar Kamerleden sluiten niks uit. CDA’er Derk Boswijk blijft liever weg van wat hij ‘een typisch Haags debat’ noemt. Veel liever heeft hij eerst alle feiten op tafel voor er - in zijn eigen woorden - koppen gaan rollen. “De Kamer moet zichzelf ook een spiegel voorhouden. Hoe hebben we in deze situatie kunnen komen, moeten we ons afvragen.”

23000 mails over mensen die gevaar lopen

Toch is er woensdag geen ontkomen aan dat ‘typische Haagse debat’ dat Boswijk schetst. In de Kamerbrief schrijven de drie bewindslieden zich in te willen spannen voor zo'n 70 Afghanen die niet op een van de laatste evacuatievluchten terechtkwamen, maar wel recht hebben op evacuatie. Tegelijkertijd geeft het kabinet aan dat het momenteel zo'n 23000 mails heeft ontvangen van of over mensen die net als deze groep van 70 Afghanen direct of indirect voor de Nederlandse krijgsmacht hebben gewerkt en nu gevaar lopen.

De bewindslieden geven aan dat er tussen deze mails mensen zitten die in minder schrijnende situaties verkeren. Omdat het aantal mails per dag blijft oplopen, heeft het ministerie van buitenlandse zaken besloten per vrijdag de speciaal hiervoor aangewezen mailbox op te heffen. Dat zal onder een deel van de Kamerleden tot discussie leiden, omdat sommige van hen twijfels hebben over de grootte van de achtergebleven groep Afghanen die recht heeft op evacuatie.

Ook blijkt uit de brief dat er nog altijd 459 Nederlanders vastzitten in Afghanistan. Bijna 800 Nederlanders zijn al geëvacueerd. Voor de Nederlandse paspoorthouders en de Afghanen die recht hebben op evacuatie geldt dat zij via sporadische vluchten vanaf de Afghaanse hoofdstad Kaboel in veiligheid kunnen worden gebracht, schrijven de bewindsvrouwen. Wie zich meldt bij een Nederlandse ambassade in een ander land, kan vanaf daar naar Nederland vliegen.

Demissionair premier Mark Rutte neemt morgen voor het eerst deel aan een debat over de Afghanistanevacuatie. Eerder al beklaagde PvdA’er Kati Piri zich erover dat andere premiers zich al veel eerder hadden uitgelaten over de situatie in Afghanistan, hun volk hadden toegesproken via persconferenties. Tot haar ergernis hield Rutte zich lange tijd op de vlakte.

Tijdens het debat op 18 augustus riep Piri zelfs op tot een schorsing als Rutte niet deelnam aan het debat. Uiteindelijk ging het debat toch verder zonder de minister-president. Pas toen de evacuatie op 25 augustus abrupt ten eind kwam, liet de premier zich erover uit in een kort persmoment.

Lees ook:

Al maanden werd gewaarschuwd voor een rampscenario in Afghanistan. Wanneer kwam Nederland in actie? Een reconstructie

Nederland evacueerde 2500 mensen uit Afghanistan. Maar de voorbereidingen voor die evacuaties verliepen rommelig. Ministeries werkten langs elkaar heen, en lang bleef onduidelijk wie wel en wie niet in aanmerking kwam voor evacuatie. Een reconstructie van de politieke besluitvorming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden