Stikstof

Kabinet denkt aan uitkopen en onteigenen van boeren om uit de stikstofcrisis te komen

De afgelopen tijd werd er met regelmaat geprotesteerd tegen het stikstofbeleid van het kabinet.  Beeld ANP
De afgelopen tijd werd er met regelmaat geprotesteerd tegen het stikstofbeleid van het kabinet.Beeld ANP

Om de stikstofuitstoot te verminderen heeft het kabinet vergevorderde plannen om honderden boeren uit te kopen en mogelijk ook te onteigenen.

Om uit de stikstofcrisis te komen, moet harder worden ingegrepen in de veestapel. Dit kan miljarden kosten, wellicht worden agrariërs nabij beschermde natuurgebieden gedwongen te stoppen.

De ministeries van landbouw en financiën hebben het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) verschillende scenario’s laten doorrekenen, onthulde NRC Handelsblad maandag. In de eerste wordt voorgesteld om gericht de productierechten van boeren op te kopen. De kosten hiervoor schat het PBL op ongeveer 9 miljard euro. Het tweede scenario is ingrijpender en stelt voor om ook de grond van de boeren op te kopen, indien nodig worden ze ook onteigend. De grond zal dan omgevormd worden om er duurzame landbouw op te bedrijven of het worden bufferzones in de natuur. De kosten liggen dan rond de 17 miljard. Naast de kosten verschilt ook het doel tussen de twee plannen. Scenario één richt zich primair op stikstofreductie, het tweede ook op het creëren van meer natuur.

Het PBL waarschuwt wel voor de risico’s van het onteigenen van boerengrond. Het is duurder, omdat de boer tot 30 procent bovenop de marktwaarde kan claimen. En het duurt langer. Iemand gedwongen onteigenen kan jaren duren.

Uitspraak Raad van State

De stikstofcrisis ontstond in 2019, toen de Raad van State een streep zette door het Programma Aanpak Stikstof, de Pas. Daarmee werden vergunningen voor onder meer woningen en wegen ongeldig. Een structurele oplossing hiervoor is nog altijd niet gevonden. Het kabinet wil graag extra stikstofmaatregelen nemen, om zo grote bouw- en-infrastructuurprojecten te laten doorgaan. De landbouwsector geldt als grootste stikstofuitstoter in Nederland, dus daar valt de meeste stikstofwinst te behalen. Een vrijwillige uitkoopregeling voor varkensboeren had te weinig succes.

De stikstofwet, die in maart door de Eerste Kamer werd aangenomen, zorgt vooral voor stikstofreductie op lange termijn. Zo moet in 2025 40 procent van de ‘stikstofgevoelige natuur’ weer gezond zijn, en in 2035 74 procent. Bij het opstellen van de wet is berekend dat het tegengaan van stikstofuitstoot in de landbouw, bouw, verkeer en industrie een kleine twee miljard zou kosten. Hier valt ook het opkopen van boerengrond onder. Dit bedrag zal een stuk hoger uitvallen, zo blijkt nu dus.

Formatietafel

De plannen zullen naar verwachting niet door het demissionaire kabinet worden uitgevoerd, maar op de onderhandelingstafel in de kabinetsformatie belanden. Dit belooft nog een pittige discussie te worden, onteigening van boeren is een politiek beladen onderwerp. In het document op hoofdlijnen dat VVD en D66 opgesteld hebben, staat niks over stikstof. Wel schrijven de partijen dat ze onder meer de bouw van 14 grootschalige woningbouwgebieden mogelijk willen maken. Om dit te realiseren zal een vermindering van stikstofuitstoot hard nodig zijn.

Lees ook:

Als deze 25 boeren stoppen, lijkt de stikstofcrisis voorbij. Maar zo simpel is het niet

Om uit de stikstofcrisis te komen moeten grote vervuilers in de veehouderij gericht worden uitgekocht. Sommige produceren zestig keer meer stikstof dan de gemiddelde veehouder, blijkt uit onderzoek. De regering hoopt dat ze vrijwillig zullen stoppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden