Arrestatie Roman Protasevitsj

Kaag: Vermoeden dat Russische krijgsmacht op de hoogte was van arrestatie Protasevitsj

Het portret van de gearresteerde blogger Roman Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega tijdens een protest tegen zijn arrestatie.  Beeld EPA
Het portret van de gearresteerde blogger Roman Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega tijdens een protest tegen zijn arrestatie.Beeld EPA

Nederland zal zich ervoor inspannen dat de sancties tegen Belarus vooral het ‘regime en zijn kornuiten’ treft, aldus minister Kaag van buitenlandse zaken.

De Tweede Kamer schaarde zich dinsdag achter de scherpe veroordeling van de Europese Raad van de ongekende ‘luchtpiraterij’ en ‘staatsterreur’, waarbij de Wit-Russische autoriteiten een Ryanair-lijnvlucht op weg naar Vilnius dwongen te landen in Minsk om zo journalist en dissident Roman Protasevitsj te arresteren. Sigrid Kaag vervangt vanaf vandaag minister Stef Blok van buitenlandse zaken, die is opgeschoven naar economische zaken waar hij partijgenoot Van ’t Wout vervangt.

Nederland moet niet alleen de vrijlating van journalist Roman Protasevitsj en zijn vriendin eisen, maar ook die van 300 tot 400 politieke gevangenen, plus nieuwe en vrije verkiezingen, aldus Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66). VVD-Kamerlid Ruben Brekelman pleit voor nog steviger druk. Bijvoorbeeld in de olie- en gassector. Het CDA wil de Magnitsky-wet inzetten, waarmee mensenrechtenschenders wereldwijd strenge sancties opgelegd kunnen worden. Kamerlid Agnes Mulder: “Als dit hier in Europa kan gebeuren, kan het op andere plekken ook.” De SP noemt de arrestatie een ‘provocatie van de EU’, maar wil voorkomen dat economische sancties de bevolking hard raken.

Kaag belooft zich daarvoor in te spannen in vervolgoverleg, over de precieze aard van de sancties. “Die moeten afschrikwekkend zijn”, aldus Kaag. Tegen Wit-Russische autoriteiten waren al sancties in gang gezet vanwege de frauduleus verlopen verkiezingen en neergeslagen protesten van vorig jaar. Nu komen daar economische sancties bovenop.

Onafhankelijk onderzoek

Nederland wil net als de EU en de Navo dat er onafhankelijk onderzoek komt. Navo-chef Jens Stoltenberg veroordeelde de ‘staatskaping’ fel. Groot-Brittannië sloot zich bij de opstelling van de EU aan. Ook de Verenigde Staten overweegt sancties in nauwe samenwerking met de EU. De arrestatie zet de toch al gespannen Amerikaans-Russische relatie nog verder onder druk. De VS hebben sancties lopen tegen Rusland vanwege de inmenging in de Amerikaanse verkiezingen en de inval in Oekraïne. President Joe Biden en zijn Russische collega Vladimir Poetin ontmoeten elkaar op 16 juni in het Zwitserse Geneve.

Maandagnacht gaf de Wit-Russische staats-tv videobeelden vrij van Roman. De gearresteerde journalist en activist zegt dat hij ‘in redelijke gezondheid’ verkeert en dat zijn arrestatie volgens de wet is verlopen.  Beeld AP
Maandagnacht gaf de Wit-Russische staats-tv videobeelden vrij van Roman. De gearresteerde journalist en activist zegt dat hij ‘in redelijke gezondheid’ verkeert en dat zijn arrestatie volgens de wet is verlopen.Beeld AP

Op vragen van Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) naar Russische betrokkenheid bij de arrestatie zei Kaag dat er een “vermoeden bestaat dat de Russische krijgsmacht op de hoogte was van de actie”. Ze baseert dit vermoeden op de nauwe militaire samenwerking tussen beide landen. Beide landen werken ook op ander gebied samen. Het regime van dictator Loekasjenko is economisch volkomen afhankelijk van Moskou.

Of er ook echt betrokkenheid is geweest van Rusland − zo zouden er Russen aan boord zijn geweest die het vliegtuig samen met Protasevitsj verlieten in Minsk − kan Kaag formeel niet zeggen. Sjoerdsma: “Als er rook opstijgt in die regio, blijkt het vaak Russische rook te zijn.” Het Kremlin heeft betrokkenheid ontkend en zegt dat de mensen die van boord gingen Wit-Russen zouden zijn en één Griek. Het Ryanair-toestel kwam uit Griekenland.

Videobeelden

Maandagnacht gaf de Wit-Russische staats-tv videobeelden vrij van Protasevitsj. Daarin zegt hij dat hij ‘in redelijke gezondheid’ verkeert en dat zijn arrestatie ‘volgens de wet’ is verlopen. Hij bekent in de video ook een deel van de aantijgingen van het regime tegen hem. Volgens de gevluchte oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja is hij vrijwel zeker gemarteld. Romans vader Dzmitry (die ook gevlucht is uit Belarus) zei dat de neus van zijn zoon waarschijnlijk gebroken was, dat hij ‘niet als zichzelf’ praatte en ‘onder de make-up’ zat. Ook een woordvoerder van het VN-mensenrechtenkantoor vermoedt dat Protasevitsj verwondingen aan zijn gezicht heeft.

Ondertussen raakt Wit-Rusland verder geïsoleerd doordat vliegtuigmaatschappijen gehoor geven aan de oproep het Wit-Russische luchtruim te omzeilen. Normaal gaan er 400 vluchten per dag over Wit-Rusland waarvan 300 ‘passeervluchten’. De EU heeft als onderdeel van de sancties het luchtruim gesloten voor vluchten van de Wit-Russische maatschappij Belavia. Het Poolse LOT, Baltic Airlines en de Oekraïense maatschappijen vliegen niet meer naar en van Wit-Rusland. Onder meer Air France, KLM, Finnair, Lufthansa, Singapore Airlines, SAS en Austrian Airlines sloten zich daarbij aan.

Minsk heeft de ICAO, andere internationale vliegorganisaties en Europese en Amerikaanse vertegenwoordigers uitgenodigd als ze onderzoek willen doen.

Lees ook:

Zorgen om Wit-Russische activist Protasevitsj; ‘Hij kan op dit moment worden gemarteld’

Volgens de laatste berichten ligt de gearresteerde Wit-Russische activist en fotograaf Roman Protasevitsj in kritieke toestand in het ziekenhuis. De oppositie hamert opnieuw op economische sancties tegen Loekasjenko’s regime.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden