Weekboek formatie

Kaag legt zichzelf een voorbeeldfunctie op, maar dat blijkt een zware last

Sigrid Kaag (D66) en Geert Wilders (PVV) tijdens het debat in de Tweede Kamer over het eindverslag van informateur Mariëtte Hamer.  Beeld ANP
Sigrid Kaag (D66) en Geert Wilders (PVV) tijdens het debat in de Tweede Kamer over het eindverslag van informateur Mariëtte Hamer.Beeld ANP

Sigrid Kaag kan de windstilte die nu rond de formatie is ingetreden goed gebruiken om bij te komen van de mediastorm rond haar persoon.

De D66-leider heeft met terugwerkende kracht ‘spijt’ van de documentaire die de VPRO van haar maakte. De lovende recensies – ‘oprecht, open en intrigerend portret’ aldus Trouw – bij de uitzending in januari ten spijt, de zaak schaadt ook de journalistiek.

Kritiek op een te kleffe band tussen pers en politiek is van alle tijden, maar nooit zonder enige grond. Wie kent de documentaire over Jesse Klaver uit het vorige formatiejaar 2017 nog? BNNVara zond deze film uiteindelijk nooit uit, na kritiek dat de regisseur te nauw bevriend was met zijn hoofdpersoon. Hij was daarna wel in bioscopen te zien.

In de toeslagenaffaire kregen de media van Pieter Omtzigt in het algemeen het verwijt van een te innige band met politici. Dat gaat ten koste van aandacht voor echte problemen, en schaadt de tegenmacht, aldus Omtzigt.

Een zware last op de schouders

Kaag won de verkiezingen met een campagne die draaide om haar persoon. Net als destijds haar verre voorganger Hans van Mierlo, die met zijn jongensachtige uiterlijk en losse stijl symbool stond voor de politieke vernieuwing in de jaren zestig. Dit type nieuw leiderschap bestaat bij de gratie van contrast met het oude en legt een zware last op de schouders van een politicus. En daarmee op een partij. Nieuw leiderschap klinkt verfrissend, maar kan ook afleiden van de inhoud zelf. Ook al is de politicus de drager van zijn of haar idealen.

Nu ligt de e-mailwisseling over de gewraakte Kaag-documentaire Van Beiroet tot Binnenhof op straat. Opnieuw via GeenStijl, die eerder zorgde voor een storm in de formatie met de gelekte persoonlijke notities van Omtzigt. Ditmaal kreeg de website het materiaal via een Wob-procedure van een lezer.

Openheid boven alles. Achter de schermen bleken Buitenlandse Zaken en D66 een handje geholpen door de VPRO, druk bezig geweest met beeldvorming. Dat schaadt alle partijen, de nevenschade is een nog heviger hetze tegen Kaag op sociale media.

Zelfopgelegde voorbeeldfunctie

Het lastige is dat het nieuwe leiderschap dat Kaag predikt óók meer openheid inhoudt. Het oude kabinet-Rutte struikelde mede over dit gebrek aan openheid, Rutte zelf werd met zijn falende geheugen en de ‘Rutte-doctrine’ de verpersoonlijking van deze oude bestuurscultuur. Het verhoogt de druk op de inhoud die de formatieteams deze weken moeten produceren. Er is haast te veel dat anders en beter moet. En dan moet het ook nog transparant. Nieuw leiderschap blijkt hard werken in de modder van het Binnenhof.

Kaag is zich van deze zelfopgelegde voorbeeldfunctie bewust. Deze week kwam ze met een open brief, waarin ze onder meer excuus maakte voor haar te zeer op de persoon gerichte aanval op Geert Wilders in een debat over Syrië. De brief was ook een pleidooi voor de kunst van het luisteren. De essentie van politiek, volgens Kaag. Dat luisteren gaat misschien wel het best in stilte.

Lees ook:

Dit viertal zet voor Rutte en Kaag de nieuwe kabinetsplannen in de grondverf

De luiken gaan op slot bij de formatie. Mark Rutte en Sigrid Kaag willen in stilte aan de bak, bijgestaan door hun teams. Wie zijn deze mensen die de komende weken de aanzet tot een regeerakkoord schrijven?

Ging de VPRO te ver met afspraken over Kaag-documentaire? ‘Het mag wel wat transparanter’

Ging de VPRO te ver in de afspraken over de documentaire met Sigrid Kaag of waren die noodzakelijk om de film te kunnen maken? ‘Het mag in ieder geval wel wat transparanter’, zegt Frits van Exter, voorzitter van De Raad voor Journalistiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden