Pers en politiek

Joris Luyendijk: ‘Iedereen die niet zelf in de Haagse journalistiek werkt, ziet dat deze onderdeel van het probleem is’


ANP LEX VAN LIESHOUT Beeld ANP
ANP LEX VAN LIESHOUTBeeld ANP

Controleren journalisten de macht nog genoeg, of zijn ze de schoothondjes van de politiek? Volgens informateur Tjeenk Willink maken ze onderdeel uit van de besloten bestuurscultuur die Mark Rutte zegt te willen veranderen.

Het bleef bijna onopgemerkt. Tijdens een persconferentie over het belang van macht en tegenmacht in de politiek, zei Herman Tjeenk Willink op 30 april terloops tegen de aanwezige journalisten dat ook zij deel van het probleem vormden. “En mogelijk dus ook deel van de oplossing.”

Hij was lang niet de eerste dit dit punt maakt. “Er is een innige band tussen het kabinet en de pers”, zei CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt in januari. En in 2010 schreef Joris Luyendijk al een boek over deze band: Je hebt het niet van mij, maar.

Is de pers inderdaad te weinig een tegenmacht? En komt dat echt door een innige band?

Joris Luyendijk
Schrijver en antropoloog

“Iedereen die niet zelf in de Haagse journalistiek werkt, ziet dat deze onderdeel van het probleem is. Er gaat veel goed, zoals rond het toeslagenschandaal, maar pers en politiek zijn verstrengeld.

Journalisten en talkshow-redacties zijn afhankelijk van voorlichters. Dat leidt tot zelfcensuur en dealtjes: bepaalde vragen die niet worden gesteld, een Kamerlid dat iets lekt of verklaart in ruil voor media aandacht op een later moment.

Haagse journalistiek gaat nu veel over procedures, peilingen en poppetjes. Procedures moet je volgen – het is essentieel dat de Kamer volledig wordt geïnformeerd – maar poppetjes en peilingen moeten redacties niet automatisch groot maken.

Zelf vragen stellen en die gaan beantwoorden, daar ligt de sleutel voor journalisten: Wat gebeurt er echt aan de wachtlijsten in de zorg en voor sociale huurwoningen? Waarom zijn we als land nog altijd niet klimaatneutraal? Minder berichtgeving over de ups en downs van politici en partijen, en meer over machtsuitoefening.”

Bart Zuidervaart
Chef politieke redactie bij Trouw

“Ik loop nu een jaar of negen rond op het Binnenhof, en een enorm kleffe bedoening is het niet. Toch is wat Tjeenk Willink zegt iets om over na te denken.

Soms geven ministeries ons nieuws dat nog niet officieel bekend is, dat we mogen publiceren tegelijk met dat de Kamer wordt geïnformeerd. Je komt dan vroeg met iets interessants, maar kunt geen kritiek van de oppositie verwerken. Zuiver geredeneerd zou je dat niet moeten doen. Maar dan krijg je een achterstand op andere media.

Dat speelt ook rond coronapersconferenties. Standaard lekt het kabinet na het zondagse Catshuisberaad nieuws over maatregelen. Schrijf je het dan op, of wacht je tot dinsdagavond?

Zelf schreef ik na zo’n Catshuisberaad een artikel met de kop ‘Kabinet wil wel versoepelen, maar kan dat nog niet’. Een lezer vond dat ik te veel met het kabinet meedacht: Waarom niet ‘Kabinet kan versoepelen, maar wil niet’? Die lezer had een goed punt, ik had niet het nodige tegengas gegeven.”

Nel Ruigrok
Media-onderzoeker

“Ik denk dat media zeker een rol hebben in de besloten bestuurscultuur. Er is een sterke wisselwerking tussen politici en media. Politici timmeren alles dicht voordat ze een bericht naar buiten brengen. Ze sluiten de gelederen, want als journalisten iets van conflict bespeuren, wordt dat breed uitgemeten. En intern conflict is desastreus voor partijen.

Wij als consumenten zijn ook er debet aan. We klikken op vermaak, conflict en verontwaardiging. Dus ging het in 2013 over de Bulgarenfraude, zonder details over hoe groot het probleem was. Vervolgens komt in zo’n sfeer de wet achter de toeslagenaffaire tot stand, en is iedereen opeens muisstil. Omdat het verhaal te lastig is, of omdat journalisten er niet genoeg van weten.

Uiteindelijk hebben RTL en Trouw hun waakhondfunctie bij de toeslagenaffaire vervuld. Maar er wordt veel van de ene naar de andere hype gerend.

Lees ook:

Hoe het politieke debat verdween

Nu een tweede besmettingsgolf van het coronavirus Nederland treft, is het raadzaam om terug te blikken op het politieke debat tijdens de eerste golf. Met de parlementaire controle was het niet best gesteld, concludeert Lex Oomkes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden