Jongerenafdelingen

Jongerenorganisaties op rechts én links zijn radicaler dan hun moederpartijen, en dat is geen toeval

Jongeren van SP-jongerenvereniging Rood in 2017.Beeld Marcel van den Bergh, Hollandse Hoogte

Twee politieke jongerenorganisaties op de flanken kampen met radicalisering. Neemt het democratisch besef bij jongeren af?

Antisemitische socialemediaberichten en communistische manifesten. Ineens duiken in politieke jongerenverenigingen ideologieën op uit donkere tijden van de vorige eeuw. Toeval, of is er meer aan de hand?

De racistische, fascistische en antisemitische berichten uit appgroepen van jongerenvereniging JFvD, leidden vorig weekend de scheuring van Forum voor Democratie in. De SS-lijfspreuk ‘Meine Ehre heisst Treue’ ging rond, het nationaal-socialisme werd ‘de beste economische formule ooit’ genoemd en Joden werden beschuldigd van het runnen van ‘internationale pedonetwerken’.

Ook bij de SP is het crisis naar aanleiding van controverse rond de jongerentak. De financiering van jongerenvereniging Rood is stopgezet, en dat blijft zo zolang de vorige week verkozen Olaf Kemerink voorzitter is. Hij is, met vijf anderen, geroyeerd omdat hij volgens het partijbestuur banden heeft met het Communistisch Platform. De SP staat geen dubbel lidmaatschap toe. Pas als hij terugtreedt, kan er weer een gesprek ontstaan met Rood, zegt partijvoorzitter Jannie Visscher. Kemerink, die bevestigt noch ontkent dat hij lid is van het CP, denkt voorlopig niet aan opstappen. “Ik heb een mandaat van de leden. Die moeten op mijn vertrek aandringen.” 75 procent van de Roodleden stemde zondag op het toen al geroyeerde lid.

Linkser en kritischer

Het was niet de directe aanleiding van de royementen, maar ook bij de SP speelde omstreden gedachtegoed een rol. Het CP schrijft in zijn manifest dat het voor een bewapende bevolking is, als tegenmacht voor het leger en: ‘Overal staan we aan de kant van de bevolking in de oorlogen, bovenal revolutionaire burgeroorlogen voor het socialisme’. In reactie op SP’ers die zeiden dat het CP voor burgeroorlogen is, reageerde het platform online dat dit in het theoretische geval is dat er een fascistische aanslag of een staatsgreep plaatsvindt.

De denkbeelden binnen het CP staan niet op zichzelf. Bij de SP zien ze sinds een paar jaar dat Rood, dat altijd gezamenlijk optrok met de moederpartij, een linksere en kritischere koers is gaan varen. Zo ziet Rood eventuele regeringsdeelname absoluut niet zitten. Ook een andere groepering die teruggrijpt op het communisme, het Marxistisch Forum, geniet steun onder SP-jongeren.

De vorige Rood-voorzitter, Arno van der Veen, bevestigt de kentering in de jongerenclub. “Wie in deze eeuw geboren is, leeft in een heel andere wereld dan eerdere generaties. Deze jongeren hebben bijvoorbeeld niet veel andere Amerikaanse presidenten meegemaakt dan Donald Trump. Dan ga je andere analyses maken en ontwikkel je vanzelf fundamentele kritiek op het kapitalisme.” Dit wil Rood altijd via parlementaire weg bereiken, benadrukt Van der Veen. Geweld is uit den boze. “Maar in onze discussies zoeken wij wel de grenzen van de parlementaire democratie op. Stel: links heeft de meerderheid in het parlement, Nederland is een socialistisch land. Als bedrijven dan dreigen weg te trekken, kan een beweging de straat op gaan om af te dwingen dat zij hier blijven. Werknemers zullen via collectieve actie altijd sterker zijn.”

JFvD-voorzitter Freek Jansen tijdens het congres van Forum voor Democratie.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Jongeren gaan sneller de straat op

Een oudgediende binnen de partij juicht het toe dat de jongeren ideologische discussies voeren. Het doet denken aan de debatten die hij zelf voerde in zijn jeugd. “Maar soms hoor je ideeën die voortkomen uit de gewapende strijd van die tijd. Van de Vietcong enzo. Dat moet je niet doen. Het is zo naïef te denken dat je daar iets mee opschiet.”

De huidige twintigers zijn geëngageerder dan vorige generaties, blijkt uit onderzoeken. En die betrokkenheid is zichtbaar. Jongeren gaan sneller en vaker de straat op. Bijvoorbeeld voor het klimaat of voor Black Lives Matter.

Tegelijkertijd blijkt uit recent wereldwijd onderzoek van het Centre for the Future of Democracy in Cambridge dat het vertrouwen in de democratie onder jongeren sinds de economische crisis van 2008 is gedaald. Ook ten opzichte van andere generaties toen die tussen de twintig en dertig waren. Oorzaken zijn polarisering en de toegenomen ongelijkheid. Jongeren hebben grotere moeite dan vorige generaties om een baan of een huis te vinden. Ook zien zij minder het belang van democratische waarden als het respecteren van meningsverschillen of het sluiten van compromissen.

‘Er is nu wel conjunctureel iets aan de hand’

Net als de onderzoekers zelf maakt hoogleraar internationale en politieke geschiedenis Beatrice de Graaf zich grote zorgen over deze ontwikkeling en wat zij noemt ‘radicalisering’ van jongerenafdelingen van politieke partijen. “Structureel gezien is het van alle tijden, het zijn altijd de jongeren die radicaliseren”, zei zij deze week op Radio 1, “maar er is nu wel conjunctureel iets aan de hand.”

Daarbij valt de kanttekening te maken dat de afname van het democratisch vertrouwen in West-Europa een stuk minder sterk is dan in bijvoorbeeld Amerika, Groot-Brittannië of Zuid-Europa. Nederland behoort nog altijd tot de landen met het grootste vertrouwen in de democratie. Ook bij verkiezingsopkomsten scoort Nederland hoog.

Daarnaast lukt het populisten om nieuwe groepen te interesseren voor de politiek. De JFvD telt zo’n vierduizend leden, waarvan het overgrote deel vermoedelijk niets heeft met het racisme van een kleine groep. Volgens oud-voorzitter Van der Veen was de aandacht onder leden voor een Roodvergadering niet eerder zo groot als afgelopen zondag, toen zijn opvolger Kemerink gekozen werd. De Graaf ziet ook dat het populistische partijen lukt om jongeren bij de democratie te betrekken: “Maar het is minder leuk als je ziet dat vanaf de flanken, van links en rechts, aan de democratie wordt gevreten.”

De naam van het anonieme SP-lid is bij de redactie bekend

Lees ook:

Waarom trokken Baudets partijgenoten niet veel eerder een grens?

Radicaal rechtse partijen slagen er meestal niet in de ‘bruine dampen’ buiten de deur te houden, zo blijkt uit de geschiedenis. Waarom trokken Baudets partijgenoten niet veel eerder een grens?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden