null Beeld
Beeld

WeekboekFormatie

Johan Remkes mag de Haagse politici eens even flink door elkaar rammelen

De nieuwe informateur Johan Remkes moet met zijn Groningse directheid de partijen in de formatie tot praten bewegen. En tot pijnlijke keuzes.

De redding moet nu uit Limburg komen. Vertrekkend informateur Mariëtte Hamer wilde zeker niet alle verantwoordelijkheid op de schouders van haar opvolger leggen, en ze vermeed het uit respect voor de Tweede Kamer alvast zijn naam te noemen, maar haar boodschap was helder: haar opvolger van VVD-huize Johan Remkes mag de partijen in Den Haag eens even flink door elkaar rammelen.

In Hamers eindverslag is elk woord op een goudschaaltje gewogen. Want ‘de lijntjes zijn broos’, de relaties beschadigd en voor je het weet zijn de ‘opties nul’ en loopt iedereen weer te folderen en te vlaggen. Toch zijn Hamers conclusies niet mals. Hadden Rutte, Kaag, Hoekstra, Segers, Klaver en Ploumen de inhoud écht voorop gezet, zoals ze zelf zeiden te willen, dan hadden ze nu om de onderhandelingstafel gezeten. Met heel lange tanden, maar toch, stelt Hamer. De Tweede Kamer moet zich nog maar even goed achter de oren krabben of ze het de volgende keer weer zo wil aanpakken, schrijft ze tot slot, uiteraard diplomatieker dan het hierboven staat.

Een duwer en trekker

Remkes’ manier van werken past bij de fase die nu aanbreekt. Anders dan Hamer – polderaar en luisteraar – is de 70-jarige politieke puinruimer een duwer en trekker, een man die een kopstootje (ook in het café) verkiest boven geouwehoer. “Politieke met een hele kleine p”, bromde hij over de kritische geluiden in Limburg, waar sommigen meenden dat hij zijn nieuwe opdracht in Den Haag lastig kan combineren met zijn waarnemend gouverneurschap in het politiek onrustige Limburg.

Johan Remkes, waarnemend commissaris van de Koning in de provincie Limburg. Beeld ANP
Johan Remkes, waarnemend commissaris van de Koning in de provincie Limburg.Beeld ANP

Remkes’ ideeën over formeren zijn anders dan het de afgelopen vijf maanden ging. In 2018 nam hij ze op in een lijvig rapport, als voorzitter van de staatscommissie parlementair stelsel. Een kabinetsformatie is de zwakke schakel in het parlementair systeem, aldus de Groninger, vanwege de beslotenheid. De formatie wint aan kracht als de formateur wordt gekozen en het hele proces niet te lang mag duren, meent hij.

Een bloody shame

Remkes bepleitte destijds ook een ‘minder verkrampte en positieve benadering’ van de optie minderheidskabinet. Vooral deze opvatting zal hem de komende weken van pas komen. Met vooruitziende blik waarschuwde Remkes in 2018 ook al voor het te besloten coalitieoverleg van Rutte III, waarbij bewindspersonen en fractievoorzitters wekelijks de belangrijkste kwesties alvast onderhands afkaarten. Hij noemde het toen een bloody shame als Rutte III deze waarschuwingen niet serieus zou nemen.

Demissionair premier Rutte beloofde uiteindelijk pas ná het toeslagenschandaal het zo verguisde coalitieoverleg bij het groot vuil te zetten, als opmaatje naar een nieuwe bestuurscultuur.

Zal hij nu eerder luisteren? De hoop is dat de VVD-veteraan Remkes Rutte en de andere partijleiders snel weer aan de praat krijgt. Remkes heeft laten zien harde besluiten niet te schuwen, ook niet als die geliefde VVD-thema’s raken, zoals 130 kilometer per uur rijden op de snelweg. Met zijn adviescommissie voor de stikstofcrisis gaf hij het kabinet een harde les: de oplossing vereist pijnlijke en drastische keuzes, zoals een harde sanering van de veehouderij en strenge voorwaarden als de luchtvaart verder wil groeien.

De nieuwe informateur zal wat dat betreft ietwat meewarig naar de notitie hebben gekeken die D66 en VVD deze zomer produceerden. Mooie plannen, maar nog geen woord over de landbouw, of het stikstofprobleem.

Voor de kiezers (en de media) betekent de komst van Remkes meer openheid over het proces. Hij heeft een hekel aan de ‘black box’ waarin een formatie zich afspeelt. We zullen hem dus meer zien dan Hamer, al is het alleen maar omdat hij af en toe even naar buiten moet om een shaggie te roken.

Lees ook:

Hamer ziet minderheidskabinet: de ‘wie-met-wie-vraag’ zat de wens om te praten over de inhoud in de weg

Na maandenlang ‘informeren’ moet Hamer toch concluderen dat de wens om eerst te praten over de inhoud partijen niet nader tot elkaar heeft gebracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden