Voorjaarsnota

Inflatie, minder inkomsten en dreigende rentestijging: gaat het regeerakkoord op de schop?

De Eerste Kamer wil dat de AOW alsnog omhoog gaat en de korting op de jeugdzorg verdwijnt. Het kabinet moet hierover in de voorjaarsnota duidelijkheid verschaffen. Beeld Bart Friso
De Eerste Kamer wil dat de AOW alsnog omhoog gaat en de korting op de jeugdzorg verdwijnt. Het kabinet moet hierover in de voorjaarsnota duidelijkheid verschaffen.Beeld Bart Friso

De coalitie gaat deze week spannende onderhandelingen in over de begroting van volgend jaar. Wat blijft er nog over van het regeerakkoord door de extreem hoge inflatie, de tegenvallende inkomsten en de dreigende rentestijging?

Esther Lammers

VVD, D66, CDA en ChristenUnie staan voor de eerste moeilijke politieke keuzes. Het coalitieakkoord van Rutte IV blonk nog uit in een optelsom van alle politieke wensen. Pijnlijke keuzes konden worden vermeden omdat er geld genoeg was. Zo kwamen er miljardenfondsen om te investeren in het klimaat en de aanpak van de stikstofcrisis. De koopkracht zou ook nog voor vrijwel iedereen stijgen, en het minimumloon ging omhoog, terwijl de VVD wist te voorkomen dat de rekening hiervoor ook deels bij de vermogenden werd neergelegd.

Iedereen in de coalitie was tevreden over dit regeerakkoord, zelfs toen het Centraal Planbureau (CPB) uitrekende dat de partijen zichzelf iets te rijk hadden gerekend. Daardoor zou het moeilijker worden om nieuwe tegenslagen op te vangen. En die tegenslagen kwamen al snel. De koopkrachtdaling door de almaar stijgende energieprijzen, de oorlog in Oekraïne, en de Hoge Raad die in december de vermogensbelasting in box 3 als ‘onrechtmatig’ naar de prullenbak verwees.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Het is een ‘paradoxale’ situatie, volgens minister Kaag

Zo stapelden de tegenvallers zich op. Er is slechts één meevaller te melden: een iets lagere staatsschuld van 52,1 procent van het nationaal inkomen, omdat de economie afgelopen jaar veel sneller herstelde van de coronacrisis. Maar het kabinet moet op zoek naar een bedrag van 10 tot 15 miljard euro. Minister Sigrid Kaag van financiën noemde het in februari een ‘paradoxale’ situatie. Dit kabinet wilde juist fors investeren en structurele problemen aanpakken, maar moet nu eerst aan de slag met nieuwe, urgente problemen. Voor de koopkracht is dit jaar al 2,8 miljard euro extra uitgetrokken.

Welke keuzes het kabinet gaat maken, moet de komende weken duidelijk worden. Doet het kabinet nog meer aan de koopkracht voor lage en middeninkomens? Moeten de vermogenden nu wel gaan meebetalen? Het zijn keuzes, die ergens politiek pijn gaan doen. Daarom is ook besloten die toch weer samen met de fractievoorzitters van de coalitie te maken. Dat was een vaste gewoonte in de vorige kabinetten van Rutte, die werd afgezworen in het kader van de nieuwe bestuurscultuur. Maar ‘voor even’ wordt deze traditie nu alweer in ere hersteld, meldde premier Rutte afgelopen vrijdag.

Waar moet geld voor worden gevonden?

null Beeld

1. Koopkracht

Het kabinet kondigde in december al aan voor de lage en middeninkomens volgend jaar 3 miljard euro lastenverlichting te realiseren. Maar in april kregen de absolute minima toch 800 euro en werd de belasting op brandstof en energie voor iedereen wat verlaagd om de koopkrachtdaling ‘te dempen’. Als de inflatie nog lang zo hoog blijft, is het zelfs de vraag of 3 miljard extra voor de koopkracht wel voldoende is.

null Beeld

2. Vermogensbelasting

De Hoge Raad kwam in december met de langverwachte uitspraak dat belasting heffen op een fictief rendement in box 3 niet rechtmatig is. Daarmee werd in één klap 4,5 miljard euro aan inkomsten voor de staat weggeveegd. Bovendien moeten de spaarders ook nog worden gecompenseerd voor de belastingheffing die ze kregen over eerdere jaren. Deze uitspraak kan de staat tot 7 miljard euro compensatie kosten. De vraag is hoe de overheid nu tot een rechtmatige heffing op vermogen komt. Allerlei varianten passeerden al de revue, maar er is vooral haast geboden, omdat de staatskas deze inkomsten niet kan missen. Staatssecretaris Van Rij van financiën moet nu snel met een uitgewerkt voorstel komen.

null Beeld

3. Defensie

De oorlog in Oekraïne heeft duidelijk gemaakt hoe nadelig de jarenlange verwaarlozing van het defensieapparaat is geweest. In het coalitieakkoord was al 3 miljard per jaar extra uitgetrokken om meer personeel aan te trekken en achterstallig onderhoud aan het materieel te kunnen doen. Maar minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken riep al snel na het uitbreken van de oorlog dat het regeerakkoord moet worden herschreven. Hij bepleitte nog eens 3,4 miljard extra voor Defensie, zodat Nederland op de Navo-norm van 2 procent van het bruto nationaal product komt. Minister Kaag trapte fors op de rem, maar de discussie hierover is wel gestart. De Tweede Kamer wil echter vooralsnog hiervoor niet bezuinigen op andere uitgaven.

null Beeld

4. AOW en jeugdzorg

Een meerderheid in de Eerste Kamer heeft zich in twee moties gekeerd tegen de kabinetsplannen voor AOW en jeugdzorg. In de Senaat heeft deze coalitie geen meerderheid. De oppositie keerde zich tegen het coalitieplan om de AOW niet gelijktijdig mee te verhogen met het minimumloon, en de jeugdzorg te korten met 500 miljoen euro. Het kabinet zal in de voorjaarsnota iets moeten bedenken om alsnog steun van enkele oppositiepartijen in de Senaat te krijgen.

Lees ook:

Kabinet blijft erbij: geen extra koopkrachtmaatregelen

Kabinet heeft geen geld voor nog meer koopkrachtmaatregelen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden