Statuut

In het koninkrijk piept en kraakt het steeds harder

Dagelijks leven in Philipsburg op het eiland Sint Maarten', enkele maanden na de orkaan. Beeld ANP

De VVD wil af van de verantwoordelijkheid voor Aruba, Sint-Maarten en Curaçao. Andere partijen reageren verbolgen. Maar ook zij zijn ontevreden over de zelfstandige landen binnen het koninkrijk. Net als de staatssecretaris. 

Het piept, het kraakt en het schuurt binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Zo kan het niet langer, vindt André Bosman. Het is dinsdagmiddag wanneer de VVD’er in een Kamerdebat de ultieme conclusie trekt. Nederland moet wat hem betreft niet langer verantwoordelijk zijn voor problemen op Curaçao, Sint-Maarten en Aruba. Dat je de andere landen binnen het koninkrijk moet helpen, vindt Bosman ‘een beetje een koloniale gedachte’. “Die ben ik voorbij.”

Exact negen jaar geleden was het feest op het Brionplein in Willemstad, Curaçao. Willem-Alexander en Máxima, toen nog kroonprins en prinses, waren er speciaal voor overgevlogen uit Nederland. Zij zagen hoe op die dag, 10 oktober 2010, de vlag van de Nederlandse Antillen werd gestreken. Het land hield op te bestaan. Het betekende de geboorte van Curaçao en Sint-Maarten als zelfstandige landen binnen het koninkrijk, een status die Aruba al heeft sinds 1986. Het betekende ook dat Nederland zich alleen in het uiterste geval nog mag bemoeien met de eilanden. Aan beide zijden van de Atlantische Oceaan bestond hoop op een mooiere toekomst voor het koninkrijk.

Van die hoop is weinig meer over. De afgelopen negen jaar botste Nederland herhaaldelijk met Aruba en vooral Sint-Maarten en Curaçao. Het kabinet greep diverse keren in op de eilanden vanwege corruptie of wanbestuur. Het piepen, kraken en schuren is in de loop der jaren niet verminderd. Integendeel.

Toenemende corruptie

Staatssecretaris Raymond Knops (koninkrijksrelaties) zegt in het Kamerdebat dat hij zich over de drie landen ‘grote zorgen’ maakt, over ‘goed bestuur en over de toenemende corruptie en ondermijning’. Aruba en Curaçao worstelen met de overheidsfinanciën. Sint-Maarten is het grootste probleem. Dat eiland is nog altijd herstellende van orkaan Irma (2017). Nederland heeft 550 miljoen euro aan hulp toegezegd. De grote angst van Kamer én Knops is dat een deel hiervan bij verkeerde personen belandt. Knops: “Ik zal niet accepteren dat Nederlands belastinggeld verdwijnt in de zakken van individuen, van criminelen.”

Het is stevige taal van de staatssecretaris. Tegelijkertijd moet hij erkennen dat Sint-Maarten de status heeft van zelfstandig land, wat zijn toezicht beperkt. De Nederlandse zorgen worden aangewakkerd door de politieke crisis op het eiland. Het kabinet viel onlangs, de negende keer in tien jaar tijd. SP-Kamerlid Ronald van Raak: “Straks komt er een regering die niet met Nederland wil samenwerken, of een regering die nooit met Nederland heeft willen samenwerken.”  

Van Raak en Bosman pleiten al langer voor een hervorming van het koninkrijk. SP en VVD zien meer in een gemenebestconstructie, naar Brits voorbeeld, met onafhankelijke landen. De twee partijen denken dat de eilanden zelf hun zaakjes op orde zullen brengen zodra duidelijk wordt dat Nederland als vangnet verdwijnt.

Een alcoholverslaafde

VVD’er Bosman had al aangekondigd dat hij deze week ‘een steen in de vijver’ zou gooien. In het Kamerdebat oppert hij dat het Statuut uit 1954, dat de verhoudingen binnen het koninkrijk regelt, gerust de prullenbak in mag. In dat geval zouden de eilanden niet meer naar ‘Den Haag’ kunnen kijken voor het oplossen van problemen. Bosman: “Het is alsof je een alcoholverslaafde iedere keer weer een beetje alcohol geeft.” Deze opmerking valt totaal verkeerd bij CDA-collega Chris van Dam. “Ik zie de Koninkrijksverbanden als familieverbanden en van je familie ontdoe je je ook niet op een namiddag. Als wij mede-Koninkrijksgenoten vergelijken met alcoholverslaafden, ben ik even uitgepraat.”

Ook Knops ziet niets in het schrappen van het Statuut. Bovendien, zegt hij: “Het Statuut kan alleen worden opgeheven als alle landen van het Koninkrijk het hiermee eens zijn.” En vooralsnog houden de drie eilanden eraan vast. Het is wel de bedoeling dat er een werkgroep van de vier landen komt om de onderlinge verhoudingen te bespreken. Bosman: “Ik zet er een goede fles wijn op dat er geen gezamenlijke werkgroep gaat komen.”

Lees ook:

De politieke crisis op Sint-Maarten bedreigt de wederopbouw

De wederopbouw van Sint-Maarten dreigt te verzanden nu het Caribische eiland, toch al het zorgenkind binnen het koninkrijk, toneel is van een politieke crisis.

Sint-Maarten is nog steeds een zwaar verwond eiland

Orkaan Irma vernielde op 6 september 2017 een groot deel van het Caribische Sint-Maarten. Vooral de eenvoudige behuizing met golfplaten daken ging de lucht in, maar ook de toeristische infrastructuur kreeg rake klappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden