Formatie

In Den Haag is het gebutste vertrouwen tussen de partijen nog niet hersteld

Informateur Herman Tjeenk Willink (PvdA) ontving vrijdag Mark Rutte van de VVD.  Beeld ANP
Informateur Herman Tjeenk Willink (PvdA) ontving vrijdag Mark Rutte van de VVD.Beeld ANP

Dé twee kernbegrippen van de eerste werkweek van Herman Tjeenk Willink als informateur: ‘openheid’ en ‘bestuurscultuur’. Tjeenk Willink ontving vrijdag de leiders van de acht grootste fracties, en die pleitten allemaal voor meer transparantie en een betere bestuurscultuur.

Ondertussen is het onderlinge wantrouwen nog groot. Hoewel veel partijen samenwerken met de VVD onder Mark Rutte niet helemaal uitsluiten, geven weinig partijen de indruk dat zij zin hebben om te beginnen met onderhandelen.

D66-leider Sigrid Kaag blijft bij haar woorden van vorige week, dat zij was opgestapt als zij Mark Rutte was geweest. Rutte erkende in een debat over de formatie dat hij gelogen had: hij had wél met de vorige verkenners over de positie van Kamerlid Pieter Omtzigt gesproken. Kaag vindt het nodig dat politici “zich op een beschaafde manier tot elkaar kunnen verhouden, want dat is nodig voor de transformatie van Nederland”.

Oppositie staat op afstand

Met Tjeenk Willink wilde zij het vooral over de bestuurscultuur hebben, blijkt uit de brief die zij de informateur schreef. Kaag constateert dat het kabinet en de coalitiepartijen in de Kamer te veel naar elkaar toegegroeid zijn, waardoor de oppositie op grotere afstand van de coalitie staat. Ook legt het kabinet volgens haar vaak onvoldoende verantwoording af.

VVD-leider Rutte wilde na afloop van zijn gesprek bij de informateur niet veel kwijt aan de pers, om ‘het proces’ niet te verstoren. Wel zei hij een ‘indringend gesprek’ te hebben gevoerd over vertrouwen.

Tjeenk Willink zag zich eerder op de dag genoodzaakt om een extra bericht naar de pers te sturen. Verschillende media hadden volgens hem ten onrechte geconcludeerd dat hij vond dat “Rutte geen belemmering vormt voor de formatie”. Die stellige conclusie weerspreekt hij. Tjeenk Willink ziet het als zijn opdracht te onderzoeken “of en zo ja onder welke voorwaarden er voldoende vertrouwen tussen partijen bestaat of weer kan ontstaan”.

Links verbond

Veel partijen betrokken vrijdag weer hun standpunten van vóórdat de vorige verkenning plofte. Zo vindt CDA-leider Wopke Hoekstra – die zich niet over het onderlinge vertrouwen wilde uitlaten – nog altijd dat VVD en D66 aan zet zijn bij de vorming van een nieuwe coalitie, en dat dit nu niet geldt voor het CDA. Ook de PvdA en GroenLinks blijven van plan om elkaar vast te houden tijdens de formatie. Volgens PvdA-leider Lilianne Ploumen is het linkse verbond ‘alleen maar sterker geworden’.

Ploumen noch Jesse Klaver (GroenLinks) sluiten samenwerking met de VVD en Mark Rutte in een nieuw kabinet helemaal uit. Wel zei Klaver dat hij niet weet ‘op welke manier’ het vertrouwen in de premier hersteld kan worden. Voor de SP is een kabinet met Rutte ‘zo goed als uitgesloten’. “Na alles wat er gebeurd is”, vindt fractievoorzitter Lilian Marijnissen het ‘ongeloofwaardig’ om nog met Rutte om de tafel te gaan.

Lees ook:

Weekboek: De tien geboden van informateur Tjeenk Willink

Een bestuurscultuur die ‘in veertig jaar in één richting is gegaan, heb je niet in veertig dagen gekeerd’. Koos Herman Tjeenk Willink, de grijze waker van de democratische rechtsstaat, toevallig een bijbels getal voor zijn winstwaarschuwing?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden