Bijstand

In bezwaar tegen de overheid? Reken niet op rechtsbijstand

null Beeld  Lex van Lieshout
Beeld Lex van Lieshout

Het is nog altijd lastig voor burgers om rechtsbijstand te krijgen als ze in bezwaar willen tegen een beslissing van de overheid.

Ondanks het enorme leed dat de toeslagenaffaire blootlegde, is het voor burgers met een kleine beurs nog altijd lastig om rechtsbijstand te krijgen bij complexe bezwaarprocedures tegen de overheid. Dat speelt niet alleen bij de Belastingdienst, maar ook bij instanties als het CBR, Dient Uitvoering Onderwijs en gemeenten. De Raad voor Rechtsbijstand oordeelt in deze gevallen veelal dat burgers die het niet eens zijn met de beslissing van de overheidsinstanties de zaken zelf kunnen afhandelen.

Maar uit de praktijk blijkt dit geloof in de zelfredzaamheid van de burger veelal te groot, en dat burgers zelf verdwalen in de bureaucratie. Sociaal advocaten zien dat deze bezwaarzaken veel te complex zijn om zelf af te wikkelen, terwijl juist in deze bezwaarfase ingrijpende gevolgen als grote schulden voorkomen kunnen worden. Burgers zijn vaak onvoldoende juridisch onderlegd om op de juiste manier bezwaar te maken, blijkt uit ervaringen die belangenbehartiger VSAN (Vereniging Sociale Advocatuur Nederland) opvroeg bij haar leden. Wil de Belastingdienst bijvoorbeeld 30.000 euro aan uitgekeerde toeslagen terugvorderen, dan komen velen niet verder dan ‘ik kan dat bedrag niet binnen zes weken betalen’.

Onwetendheid

Ook weten burgers niet altijd waar ze recht op hebben of wat voor grote gevolgen ogenschijnlijk kleine boetes kunnen hebben. Zo kan een aanvraag om een bijstandsuitkering niet in behandeling worden genomen omdat gegevens ontbreken. Maar soms valt te twisten over welke documenten precies moeten worden aangeleverd, legt Bas Vlieger uit, advocaat en bestuurslid bij VSAN. “Dat kan zomaar een of twee maanden uitkering schelen. Dat is het verschil tussen wel of niet in de spiraal van de schuldenproblematiek terechtkomen.”

De Wet op de rechtsbijstand gaat ervan uit dat burgers conflicten tegen de Belastingdienst die ‘feitelijk of rekenkundig van aard zijn’ wel zelf af kan. Dus de burger zou zelf in staat moeten zijn om alsnog de juiste bonnetjes in te leveren. Ook bij andere instanties dan de belastingdienst ligt de lat hoog voordat een burger subsidie krijgt voor rechtsbijstand. Bij hoge uitzondering , als zaken bijvoorbeeld te complex zijn, mag de Raad voor Rechtsbijstand toch subsidie verstrekken voor een advocaat. Maar uit de beleidsregels van de Raad blijkt over het algemeen niet wanneer zaken te complex zijn. Alleen voor gedupeerden van de toeslagenaffaire is onlangs een regeling getroffen. Over veel andere zaken tasten advocaten in het duister.

Onderzoek

Hoeveel burgers al dan niet onterecht te horen hebben gekregen dat ze een complexe zaak zelf moesten afhandelen, is onbekend. Minister Sander Dekker van rechtsbescherming nam vorige maand wel een motie aan van ChristenUnie-Kamerlid Stieneke van der Graaf en SP-Kamerlid Michiel van Nispen om hier onderzoek naar te doen. De Kamerleden vroegen de minister ook om de lat voor rechtsbijstand te verlagen in bezwaarprocedures tegen de Belastingdienst. Daar gaat de minister niet in mee. Afgelopen jaren is op de rechtsbijstand bezuinigd, na flinke protesten kwam er een relatief klein bedrag bij.

Het past in de lijn van Dekkers plannen om het aantal procedures terug te dringen. De minister juicht toe dat het aantal zaken tegen overheidsinstanties met sociale advocaten in twee jaar tijd met tien procent daalde. Maar, vragen Van der Graaf en Van Nispen zich af, is dat omdat mensen via een andere weg zijn geholpen, of omdat hen de gang naar het recht wordt bemoeilijkt? “Het mag niet zo zijn dat je niet in staat wordt gesteld je recht te halen, omdat je onder een bepaald inkomensniveau valt”, aldus Van der Graaf.

Lees ook:

Alleen tegen de overheid: Rechtsbijstand aanvragen voor de Belastingdienst valt nog niet mee

Burgers met een kleine beurs hebben niet altijd recht op rechtsbijstand als ze bezwaar willen maken tegen beslissingen van overheidsinstanties. Ervaringen van advocaten laten zien wat voor ingrijpende gevolgen het kan hebben als in deze situaties wordt verwacht dat burgers zelfredzaam zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden