Felle acties in Amsterdam tegen de CPN na de Russische inval in Hongarije in 1956. Ook daar dook soms de galg op. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Felle acties in Amsterdam tegen de CPN na de Russische inval in Hongarije in 1956. Ook daar dook soms de galg op.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Déjà vuDemonstraties

Hugo de Jonge is niet de eerste politicus die met een galg te maken krijgt

Vanuit een raam op driehoog in de Amsterdamse Laurierstraat hing op 19 september 1933 een pop opgeknoopt aan een touw. Voor wie nog twijfels had over wie het moest voorstellen, was er het tekstbordje Weg met Colijn!

De actie kon midden tijdens de grootste crisis rekenen op veel sympathie van bewoners van de Jordaan, destijds een echte, dwarse arbeidersbuurt. De oproep van de politie om de minister-president aan de galg binnen te halen werd niet gehoorzaamd.

’s Nachts, toen het rustiger was geworden in de Laurierstraat, verwijderde de brandweer de pop alsnog. ’s Ochtends had de bewoner op driehoog alweer een rode vlag uit het raam hangen en een oproep om uit protest de straat op te gaan. Ophef was er nauwelijks. Dat was anders toen afgelopen weekeinde tijdens een coronademonstratie in Amsterdam een metershoge houten galg meereed.

Voor de oorlog waren dit soort taferelen in Nederland sporadisch te zien. Poppen aan een strop pasten eerder bij het buitenland. In Duitsland grepen actievoerders er met enige regelmaat op terug. Het politieke klimaat was er zeer gepolariseerd en gewelddadig.

‘Monarchistische moordenaarsbende’

Het waren niet alleen de partijen op de flanken zoals de nazi’s en de communisten die de galg meedroegen tijdens protesten, maar ook meer gematigde types. Als ze maar boos genoeg waren, schuwden ze dit middel niet. Bijvoorbeeld in een massademonstratie na de moord door rechtsextremisten op de invloedrijke Duitse democratische politicus Walter Rathenau in 1922. Een gelynchte pop moest de ‘monarchistische moordenaarsbende’ voorstellen.

In de Sovjet-Unie was de politieke propaganda al vroeg tot kunst verheven. Daar werd tijdens een al dan niet geënsceneerd volksprotest het opgeknoopte, imperialistische Westen meegevoerd.

Andersom richtte woedend Nederland in 1956 zijn pijlen op de Sovjet-Unie na de inval in opstandig Hongarije. Van 4 tot 6 november van dat jaar en ook nog in de maanden daarna was het onrustig en werd onder meer het hoofdkwartier van de CPN in Felix Meritis in Amsterdam bestormd door een woedende menigte. In een van de demonstraties droeg iemand een galg mee waaraan een pop hing die Georgi Zjoekov voorstelde. De grootste oorlogsheld van de Sovjets was inmiddels minister van defensie en had leidinggegeven aan de inval in Hongarije.

In hetzelfde jaar probeerde minister van onderwijs, kunsten en wetenschappen Jo Cals (KVP) de bestuurscolleges van de twee Nederlandse Technische Hogescholen de mogelijkheid te geven studenten aan te pakken als ze twee keer hun propedeuse-examen niet hadden gehaald of er meer dan twee keer zo lang over deden. Met name studenten in Delft gingen in verzet. Andere studenten hielden adhesiebetogingen. Bij die in Wageningen werd behalve een overwerkte student op een brancard een Cals-pop aan een galg meegesjouwd.

Delftse studentensociëteit

De Kamer keerde zich massaal tegen Cals’ voorstel. Die toonde zich niet onder de indruk van het persoonlijke karakter van de kritiek en pakte de nederlaag sportief op. De avond na het debat toog hij naar een Delftse studentensociëteit voor felicitaties en een borrel.

In het klimaat, dat vanaf de jaren zestig ontstond en waarin autoriteiten minder op een voetstuk stonden dan voorheen, gingen mensen nog vaker en luidruchtiger de straat op. Ook de galg was daarbij een geregeld terugkerend verschijnsel.

Dat leidde net als bij gevallen in een verder verleden weleens tot verbazing, maar zelden tot echte verontwaardiging. Tijdens een demonstratie tegen de dictatuur in Spanje bungelde niet alleen een Franco-pop aan een touw, hij had ook een rood hakenkruis op zijn rug en werd tijdens het protest in brand gestoken.

Actievoerders bedoelden het vooral overdrachtelijk, dachten de meeste mensen. Het waren de tijden voor moorden op een politicus, een filmmaker, een advocaat en een journalist.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden