Minister  Hugo de Jonge

Interview Sociale kwesties

Hugo de Jonge: Ik wil dat mensen weten dat de overheid er voor hen is

Minister Hugo de Jonge Beeld Werry Crone

Voor het CDA staat de overheid niet voorop. Minister Hugo de Jonge bepleit een herwaardering. ‘In Rotterdam heb ik gezien dat de samenleving vaak nergens is zonder sterke overheid.’

De tekst is klaar. Hugo de Jonge, CDA-minister van volksgezondheid, houdt vandaag een lezing op het Sociaal Christelijk Congres in Doorn. Hij schetst daar de nieuwe ‘sociale kwestie’: ‘De verbinding, het overbruggen van de kloven in de samenleving’. De vicepremier signaleert dat ‘het neoliberale mensbeeld en het ongebreidelde marktdenken aan het einde van haar tijd is’.

De Jonge is mogelijk een van de kandidaten om de nieuwe CDA-leider te worden. Zelf houdt hij het erop dat hij er over nadenkt. Hij en een andere gegadigde, minister van financiën Wopke Hoekstra, schetsen in lezingen dezer dagen hun visie op de christen-democratie. Hoekstra trok de aandacht toen hij in mei aan de Humboldt-universiteit in Berlijn een pleidooi hield voor meer Europese integratie en maandag houdt hij de H.J. Schoo-lezing in Amsterdam.

Nieuwe sociale kwesties

Het Christelijk Sociaal Congres werd voor het eerst gehouden in 1891. Daar definieerde ARP-voorman Abraham Kuyper in een ruim drie uur durende speech de ‘sociale quaestie’. Hij bepleitte meer bescherming van arbeiders en kinderen tegen armoede. Sindsdien praten christelijke organisaties met onder anderen CDA’ers en CNV’ers één keer per jaar over nieuwe sociale kwesties.

Volgens Hugo de Jonge is dat nog steeds actueel. Een deel van de werknemers kan de versnelling en globalisering in de economie niet bijbenen, er is eenzaamheid, de top van het bedrijfsleven verdient net zoveel als 150 werknemers bij elkaar en er is een groep kwetsbare schijnzelfstandigen en flexwerkers ontstaan. Daarnaast rekent hij doorgeschoten marktwerking tot de nieuwe sociale kwestie.

De overheid was de afgelopen decennia te afwezig om in te grijpen, liet de marktwerking op zijn beloop, zegt De Jonge in een toelichting op de lezing. “Dat was in de tijd van Abraham Kuyper ook het geval. Er was geen aanspreekbare overheid. De laatste tijd zag je dat opnieuw, ook bij het CDA. Ik wil dat mensen weten dat de overheid er voor hen is, een beschermende en aanspreekbare overheid. Dat geldt voor diverse overheidsdiensten, maar ook in de zorg.”

Hoe werkt dat praktisch?

“Bij de overheid denken wij vaak dat beleid maken bovenaan staat. Maar de uitvoering is minstens zo belangrijk. Mensen die een beroep doen op de overheid hebben vaak een van-het-kastje-naar-de-muur-ervaring. Dat moeten we ons aanrekenen. Net als toen ik wethouder in Rotterdam was, heb ik bij mijn aantreden als minister gezegd: als er een probleem is, gaan we ermee aan de slag, ook al is dat een individueel geval. Ook als iemand anders er eigenlijk van is. Mensen kunnen het ministerie of mij gewoon mailen en we helpen ze op weg. Dat bedoel ik met: aanspreekbare overheid. We kunnen een probleem oplossen èn we kunnen leren van wat er fout gaat.”

Waarom gaat het zo vaak mis tussen overheid en burger. Bijvoorbeeld met toeslagen van de Belastingdienst, het verlengen van een rijbewijs, schulden door boetes?

“Er is een serie oorzaken. We hebben de menselijke maat weggeorganiseerd. We schrijven te vaak aan ambtenaren voor wat wel en niet mag. In de handhaving wordt te weinig rekening gehouden met het onderscheid tussen rakkers en stakkers, mensen die expres iets verkeerd doen en burgers die per ongeluk een fout maken.”

Voormalig CDA-partijleider Sybrand Buma omschreef als een van zijn principes: niet de markt, niet de overheid, maar de samenleving. Is er een kentering?

“Ik pleit niet voor meer overheid, maar voor een andere overheid. Het is een herwaardering van de overheid. In Rotterdam heb ik gezien dat de samenleving vaak nergens is zonder sterke overheid. In de ene wijk moet de overheid meer aanwezig zijn dan in de andere. Te veel overheid kan het initiatief in de samenleving ook verdringen. Dat is niet de bedoeling.”

Gaat u marktwerking in de zorg aanpakken?

“Neoliberale principes, zoals concurrentie, zijn soms inmiddels belangrijker geworden dan het verlenen van zorg. Jongeren bijvoorbeeld hebben daar last van als een instelling voor jeugdzorg de aanbesteding verliest. Dan gaan ze van de ene begeleider naar de andere. Daar moeten we dus mee stoppen.”

Het regeerakkoord bepleit al het verkleinen van de kloof tussen mensen die het goed hebben en degenen die achterblijven. Dat gaat moeizaam.

“Het is moeilijk. Het zit niet alleen in maatregelen, maar ook in een andere houding van de overheid. Maar hier en daar zetten we ook grote stappen. Het Klimaatakkoord is belangrijk. Ook het pensioenakkoord moet het vertrouwen van mensen in de toekomst terugbrengen.”

Lees ook:

Hugo de Jonge beloofde minder marktwerking in de zorg, nu levert hij zijn eerste proeve af

Minister Hugo de Jonge beloofde dit voorjaar dat hij de rem ging zetten op de marktwerking in de zorg. Nu levert hij zijn eerste proeve af, voor de thuiszorg. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden