Beeld Trouw

ColumnLex Oomkes

Houd de oppositie buiten de deur, dat is beter voor de lange termijn

Eindelijk leek er weer iets te ontstaan dat op politiek lijkt. Het valt, was de bewering van minister van sociale zaken Wouter Koolmees, niet langer vol te houden dat ondernemers geen personeel mogen ontslaan als ze overheidssteun willen voor de loonkosten. Schande, riep de linkse oppositie in koor de vakbeweging na. Wel steun en toch ontslag is onaanvaardbaar, zeker als dat ongeclausuleerd zou gebeuren.

Niet dat onenigheid of zelfs conflict nu het zaligmakende doel is waar wij allen naar streven, maar wel omdat politiek zonder onenigheid het wezen van politiek ontkent: dat uiteindelijk de politicus voor keuzes staat, waarbij de alternatieven elkaar tegenspreken.

Het heeft de afgelopen maanden in die zin aan politiek ontbroken. De partijen op de flanken deden hun best hun inzet nog wel op politiek te laten lijken, maar geschreeuw over experimenten met leven en dood (Wilders) of bewust zorgpersoneel zonder beschermingsmiddelen laten optreden (Wilders en Marijnissen) sneed te weinig hout om geloofwaardig te zijn.

Pragmatische politiek

Politiek zoals het hoort, met (in Nederlandse verhoudingen) een regering die steunt op een parlementaire meerderheid en een (inhoudelijk) sterke oppositie is een tijdje geleden. Joop van den Berg, emeritus hoogleraar en parlementair historicus, greep het gebrek aan politiek debat en het overschot aan eensgezindheid van de afgelopen tijd aan om te stellen dat Arend Lijphart nog steeds gelijk heeft. Lijphart stelde in zijn beroemde boek ‘Verzuiling, pacificatie en kentering in de Nederlandse politiek’ dat elites in de vaderlandse politiek pragmatisch zijn ingesteld en uiteindelijk gericht op het compromis. Het spel moet gespeeld worden, als er uiteindelijk aan het einde van de rit maar een resultaat ligt dat voor alle belangengroepen profijtelijk is.

De vrijwillige terughoudendheid van de afgelopen maanden heeft daar veel van weg. Het is nu eenmaal crisis en dus moeten alle schouders eronder. Dat ook in dat geval politiek het maken van keuzes is, die voor hetzelfde geld grotendeels ook anders uit kunnen vallen, wordt in dat geval verhuld. Depolitisering noemen we dat ook wel.

De huidige politieke omstandigheden, met een coalitie die inmiddels in beide kamers niet meer kan rekenen op een meerderheid, maakt nieuwsgierig naar de begroting voor 2021.

In de vorige crisis hielp de oppositie de begroting aan een meerderheid. Het herfstakkoord van 2013 was de redding van het tweede kabinet-Rutte. Het zal niet echt verbazen dat er een compleet Prinsjesdagakkoord komt. Een begroting van coalitie en een groot deel van de oppositie gezamenlijk. Als het crisis is, moeten we immers allemaal bijdragen aan een oplossing. Waarom de oppositie buiten de deur houden als je ze uiteindelijk toch nodig hebt? Nogmaals, of het zover komt is de vraag. Verbaasd staan dat het gebeurt, is gezien het huidige politieke klimaat echter onmogelijk.

Ontroerend deze eensgezindheid, maar ruim een half jaar later staan er wel Kamerverkiezingen op de rol. Het voltallige politieke midden zal dan in de campagne overgeleverd zijn aan de krachten op de flanken. En met een begroting die, zo mag nu al wel worden gesteld, alleen maar zuur zal kennen. Het is een tamelijk zwart vooruitzicht.

Wellicht is dat vooruitzicht één van de redenen om uiteindelijk af te zien van dat grote politieke compromis in de begroting. Lijphart leerde ons echter dat dat niet de natuurlijke reflex is van de Nederlandse politicus. De kortere termijn gaat dan boven het potentiële gevaar op langere termijn.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden