Staatskas raakt leeg

Hoelang gaan de steunpakketten voor burgers door?

Sigrid Kaag tijdens het 116de D66-partijcongres in de Rotterdamse Doelen.  Beeld ANP
Sigrid Kaag tijdens het 116de D66-partijcongres in de Rotterdamse Doelen.Beeld ANP

Als burgers of bedrijven het de afgelopen jaren moeilijk hadden, konden ze vrijwel altijd rekenen op steun vanuit Den Haag. Maar aan die tijd komt een eind, want de staatskas blijkt niet meer oneindig diep.

Esther Lammers

Minister Sigrid Kaag van financiën probeert sinds kort de geesten rijp te maken voor bezuinigingen, want die lijken na 2023 onontkoombaar. Kaag gaf haar boodschap zaterdag af tijdens het D66-congres. “Ik heb geen gemakkelijke boodschap, we kunnen niet elke tegenslag op ons nemen”, zei ze. En ook: “We willen de rekening toch niet neerleggen bij toekomstige generaties?” Zij bracht het probleem terug tot de kern. De staatskas raakt langzaam leeg, terwijl geld lenen voor steunpakketten erg duur wordt vanwege de stijgende rente. Kaag: “Onze schuld is nu nog laag, maar dat kan snel omslaan als we te grote jaarlijkse tekorten krijgen en de rente blijft oplopen.”

Het ministerie van financiën verwacht nu tussen de 5,8 miljard en 9,2 miljard euro aan rente (oftewel 2,6 tot 4 procent rente) op de staatsleningen kwijt te zijn, zo staat in de deze week uitgekomen Najaarsnota. Nog geen jaar geleden, bij het schrijven van het coalitieakkoord, ging het kabinet uit van nul procent rente. Daarom kon de vorige minister van financiën, Wopke Hoekstra, tijdens de coronacrisis, zeggen dat de overheid ‘hele diepe zakken’ heeft.

Reële kans op een recessie

Maar de overheidsfinanciën zijn snel veranderd. De rente stijgt en de inflatie blijft onveranderd hoog. Er is weer een reële kans op een recessie in Nederland. Het afgelopen kwartaal was er al een negatieve groei. Dat heeft gevolgen voor het beleid. De Nederlandse Bank waarschuwde al dat nog meer steunpakketten de inflatie alleen maar aanjagen. Die boodschap heeft de minister in haar oren geknoopt. De kans dat het energieprijs-plafond nog lang kan doorgaan, lijkt daarom klein. “We zullen ons moeten aanpassen aan de hogere energieprijzen”, zei Kaag hierover.

De verandering is zichtbaar in de Najaarsnota. Jarenlang kon de minister van financiën in november steevast meevallers melden, omdat de economie zich gunstiger ontwikkelde dan verwacht en de belastinginkomsten hoger uitvielen. Dit jaar zijn de meevallers (van 2,7 miljard euro) vooral te vinden bij Defensie en Infrastructuur, omdat zij de investeringen nog onvoldoende kunnen realiseren door gebrek aan personeel.

Maar door de verslechterende economie zijn er nu minder belastinginkomsten. De tegenvallers lopen op tot 3,3 miljard euro. Dat betekent dat de overheidsschuld naar verwachting met 0,6 procent stijgt, en uitkomt op 50,4 procent van het nationaal inkomen.

Renteverhoging

Bovendien heeft de Europese Centrale Bank al een verdere renteverhoging voor komend jaar aangekondigd. De rente- en schuldlasten van het Rijk nemen verder toe als er niet wordt ingegrepen. In de Haagse politiek geldt de vaste regel dat rentetegenvallers moeten worden gecompenseerd met lastenverhoging of bezuinigingen. Maar Kaag heeft het liever over ‘hervormingen’. Zo noemde ze langer doorwerken na je pensioen, langere werkweken en een extra belasting op kapitaal en milieuvervuiling.

Hoe het kabinet de tegenvallers wil financieren en met welke pijnlijke maatregelen, is uiteindelijk aan de coalitie. Die zal moeten besluiten of het kabinet helemaal stopt met de energiecompensatie, of bijvoorbeeld nog wel voor de laagste inkomens ermee doorgaat.

De onderhandelingen kunnen de coalitie weer op scherp zetten. Het kabinet maakt echter geen haast en wil pas in het voorjaar de maatregelen bekendmaken. In de tussentijd kunnen de geesten in het land rijp gemaakt worden voor bezuinigingen of lastenverhogingen.

Lees ook:

Onrust bij D66 over asiel moet plaatsmaken

voor vechtlust, vindt Kaag

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden