Toeslagenaffaire

Hoekstra kreeg dringend advies: blijf vaag over gebruik dubbele nationaliteit bij Belastingdienst

Minister van financiën Wopke Hoekstra wordt gehoord door de commissie.Beeld EPA

Minister Wopke Hoekstra van financiën kreeg in mei het dringende ambtelijk advies vaag te blijven aan de Tweede Kamer over de vraag of de Belastingdienst/Toeslagen de dubbele nationaliteit gebruikte bij de zoektocht naar fraude. 

“Ik kreeg te horen, blijf aan de veilige kant, want we weten niet zeker of het niet zo is”, zei minister Hoekstra van financiën donderdag bij de parlementaire commissie die de kinderopvangtoeslagaffaire onderzoekt. Hoekstra viel op 21 mei 2019 tijdens het vragenuurtje in de Kamer in voor zijn staatssecretaris Menno Snel, die in het buitenland was. Daar waren door SP-kamerlid Leijten vragen gesteld naar aanleiding van publicaties door Trouw en RTL dat Toeslagen gebruikmaakte van de dubbele nationaliteit in de fraude jacht. 

“Het was glashelder dat als dit waar was, dat het onacceptabel was. Ik werd die ochtend bijgepraat door een groep ambtenaren over de vraag en werd toen onaangenaam verrast over de onenigheid die er onderling heerste. En ze konden zelfs niet voldoende informatie geven om dit te ontkennen”, aldus Hoekstra.

Voor de minister was het vanaf die datum duidelijk dat de problemen bij de Belastingdienst groot waren. “Als je op zo’n belangrijk punt als selectie op nationaliteit niet kunt garanderen dat dit niet gebeurt, zit het in de kern niet goed. Voor mij was dit de eerste keer dat ik zo weinig informatie kreeg, maar staatssecretaris Snel had hier dus met de Belastingdienst vaak mee te maken.” In de Kamer sprak Hoekstra toen over ‘aanhoudende problemen’ bij de Belastingdienst. Later hoorde hij dat de dienst geërgerd was over deze uitspraken.

De verdedigende houding van de Belastingdienst

Al direct bij zijn aantreden had Hoekstra een aanvaring met de Belastingdienst gehad. Toen bleek de Belastingdienst bij de erf- en schenkbelasting door computerproblemen 400 miljoen euro niet te hebben geïnd, maar dit werd niet gemeld aan het ministerie. Hoekstra ergerde zich aan de reactie van de Belastingdienst. “Ze deden heel ontspannen, we lossen dit op, zeiden ze. Alsof ze ons hier niet tijdig over hadden moeten inlichten en natuurlijk was het een paar maanden later niet opgelost.”

Hoekstra zei zich wel te herkennen in de analyse die de afgetreden staatssecretaris Snel woensdag gaf aan de commissie. Hij zei dat de Belastingdienst ‘te defensief was en te weinig gevoel had voor urgentie en politieke en maatschappelijke sensibiliteit’. De minister begrijpt ook de conclusie die Snel trok, namelijk dat hij te lang in deze verdedigende houding van de Belastingdienst was meegegaan. Die opstelling leidde uiteindelijk tot het verlies aan vertrouwen van de Tweede Kamer in Snel, en zijn vertrek.

Nadat Snel was afgetreden, nam Hoekstra voor zes weken de taken waar. Hij sprak in die periode drie keer met gedupeerde ouders en kreeg toen een indringend beeld van hoe ingrijpend de consequenties zijn geweest. “Ik kreeg het schaamrood op de kaken. Hoe onze eigen mensen, Nederlanders als u en ik, dit is aangedaan door een overheid waarop ze vertrouwden. De huisuitzettingen, de scheidingen. Het is heel pijnlijk.”

‘Aanpak van fraude is geen vrijbrief om rechten met voeten te treden’

De minister zette daarna ‘alles op alles’ om de Eindhovense ouders in de CAF11-zaak in december 2019 vóór de kerst compensatie te geven. “Ik heb vlak voor kerst nog op een avond de ambtelijke top gebeld en geëist dat het werd geregeld. Moeilijk, moeilijk, kreeg ik te horen. Toen heb ik gezegd dat niemand vrij krijgt, als de compensatie en dossiers niet vóór kerst aan deze ouders was gegeven.” Toen zijn zelfs ambtenaren van de buitendienst ingezet om bij alle 300 ouders persoonlijk langs te gaan.

Uiteindelijk is volgens Hoekstra alleen dankzij de aanhoudende speurtocht van journalisten en vragen uit de Kamer deze misstand aan het licht gekomen. En hij meldde dat 8600 andere gedupeerde ouders deze week een bedrag van 750 euro krijgen overgemaakt. “We gaan alles op alles zetten om dit op te lossen”, beloofde hij aan de ouders.

Rutte maakt excuses

Premier Rutte maakte donderdag publiekelijk excuses aan de gedupeerde ouders, namens hemzelf en het hele kabinet. Hij was zelf als premier niet concreet betrokken geweest bij de Toeslagenaffaire. Rutte had destijds, als voorzitter van de ministeriële commissie fraude, gezegd dat “alles op alles moet worden gezet om fraude aan te pakken”.

Maar dat was vanwege de Bulgarenfraude die toen voor grote commotie zorgde. Het is geen excuus, volgens Rutte, voor ambtenaren om de balans tussen dienstverlening en fraude te overschrijden. “Daar is geen enkele rechtvaardiging voor.”

Lees ook:

Volg hier de parlementaire verhoren over de Toeslagenaffaire

Wie wist wat in de toeslagenaffaire? De kluwen van hoofdrolspelers ontward

Hoe kon de toeslagen­affaire ontstaan? Waarom werd niets gedaan met signalen van ouders die in de problemen raakten door de doorgeschoten fraudeaanpak?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden