Gronings gas

Hoe het kabinet zo snel mogelijk zonder Russisch gas wil; Groningen ‘minder’ omhoog

Gaswinnings- en gasbehandelingslocatie het Groningse Kolham.  Beeld ANP
Gaswinnings- en gasbehandelingslocatie het Groningse Kolham.Beeld ANP

Nederland wil zo snel mogelijk van Russisch gas af. Het kabinet gaat daarom ‘onconventionele’ ingrepen doen in de gasmarkt en sneller verduurzamen, maar denkt niet veel meer gas uit Groningen nodig te hebben.

Wendelmoet Boersema

Bericht uit een andere wereld: afgelopen zomer dacht het kabinet méér Russisch gas nodig te hebben voor het komend decennium. De oorlog in Oekraïne en de nieuwe Koude Oorlog met Rusland hebben alles op z’n kop gezet. Nederland wil er vanaf, en liefst zo snel mogelijk.

Daarvoor trekt het kabinet alles uit de kast, zo blijkt uit de plannen die minister van klimaat en energie Rob Jetten en staatssecretaris Hans Vijlbrief maandag naar de Tweede Kamer sturen. Meevaller is de huidige warme winter. Tegenvaller is dat heel Europa er tegelijkertijd vanaf wil.

Verdubbeling in Groningen is te gevaarlijk

In Groningen wordt volgens Vijlbrief waarschijnlijk 4,6 miljard kuub gewonnen in dit gasjaar – tot 1 oktober. Eind december schokte het kabinet de Groningers met de mededeling dat de gaswinning mogelijk verdubbeld zou worden, van 3,9 naar 7,6 miljard kuub. “Te gevaarlijk”, noemt de staatssecretaris zo’n verdubbeling nu, vanwege de veiligheid van de huizen.

Het kabinet is nog steeds van plan de winning onder Groningen volgend jaar helemaal te stoppen. “Dat kan mislukken als het te moeilijk wordt”, waarschuwt Vijlbrief, doelend op de oorlog in Oekraïne en het onvoorspelbare gedrag van Rusland.

Voorop staat dat Nederland zeker voor de komende winter genoeg gas moet hebben. Per 1 april begint het ‘vulseizoen’, waarbij landen hun gasvoorraden na een winter weer aanvullen. Dat moet dus uit andere bronnen dan Rusland komen en met maatregelen die tot voor kort in een vrije geliberaliseerde energiemarkt onmogelijk leken.

Noodgrepen, in overleg met Brussel

Zo wil het kabinet de gasopslagen in Nederland verplicht laten vullen. Het haalt hiervoor ‘noodgrepen’ uit de kast, aldus minister Jetten, vergelijkbaar met die in de coronacrisis, terwijl zijn ministerie ondertussen werkt aan wettelijke verplichtingen. Dat gaat in nauw overleg met Brussel, omdat het grotendeels Europese wetgeving betreft. Halflege gasopslagen waren afgelopen zomer al een probleem bij de stijging van de gasprijzen.

Het afdekken van de risico’s van verplichte vulling kost ‘vele miljarden’, aldus Jetten, hoeveel precies is nog niet bekend. De overheid dwingt dan immers energiebedrijven hun opslagcapaciteit tegen de huidige torenhoge prijzen te vullen, terwijl dat gas pas volgende winter wordt verkocht. Het is bijvoorbeeld maar de vraag of een van de eigenaren van de grote opslag Bergermeer, het Russische Gazprom (40 procent) wel wil luisteren.

Over zee moet er meer vloeibaar gas naar Nederland komen. In de haven van Rotterdam en met drijvende faciliteiten in de Eemshaven komt extra LNG-capaciteit, respectievelijk 5 tot 8 miljard en 4 miljard kuub gas.

Meer en snellere aanleg van wind- en zonneparken

De totale behoefte aan gas in Nederland was in 2021 nog 40 miljard kuub per jaar, waarvan 20 miljard kuub zelf geproduceerd, voornamelijk uit de Noordzee. Ook uit die velden gaat de komende tijd de productie omhoog.

De omslag naar een duurzame energievoorziening moet nog sneller dan het kabinet al had gepland. Er komt een nieuwe publiekscampagne, een isolatieprogramma voor huizen en er komen meer en sneller wind- en zonneparken. Hier zal het kabinet stuiten op bekende problemen.

Er is een groot tekort aan personeel dat zonnecellen kan plaatsen of warmtepompen installeren. Procedures voor energieparken zijn traag, daarom wil Jetten met de Raad van State kijken of de doorloop van vergunningen sneller kan. Bestaande eisen voor energiebesparing door bedrijven wil de minister strenger handhaven; de thermostaat in overheidsgebouwen gaat naar beneden.

Heropening kolencentrales alleen in extreemste scenario

EU-klimaatchef Frans Timmermans kondigde vorig week aan de afname van Russisch gas eind dit jaar met twee derde (100 miljard kuub) te willen verminderen. Nederland draagt op deze manier voldoende bij aan dit streven, aldus Jetten. Maar hij erkent ook dat de EU-lidstaten nauwer moeten samenwerken en solidair zijn met landen die volledig afhankelijk zijn van Rusland. Anders drijft concurrentie om vloeibaar gas uit het Midden-Oosten en de VS alsnog de prijzen verder op.

Alleen “in het extreemste scenario” wil Jetten heropening van kolencentrales in Nederland niet uitsluiten. Want dan komen ook de klimaatdoelen weer in gevaar.

Volgens Vijlbrief is op dit moment nog niet aan de orde dat het Nederlandse Gasunie zich terugtrekt als partner (9 procent) in de Nord Stream 1. Die gasleiding van Rusland naar Duitsland levert dagelijks ondanks de oorlog een derde van de Europese gasbehoefte.

Lees ook:

Isolatie, zonnepanelen én kolen als alternatief voor Russisch gas

De oorlog in Oekraïne leidt tot een gascrisis in Europa. De gasprijzen exploderen en het is onzeker of er voldoende gas beschikbaar is. De Tweede Kamer werd woensdag bijgepraat door experts over Russisch gas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden