VVD-Kamerlid Arno Rutte.

Werkdruk Tweede Kamer

Hoe druk is een Kamerlid? Nou, zo druk dus

VVD-Kamerlid Arno Rutte. Beeld ANP

Kamerleden durfden jarenlang niet te klagen dat hun werk te zwaar was geworden, met te weinig ondersteuning. Dat taboe is eraf. Er komt tien miljoen extra voor ondersteuning. Ligt het nu aan de werkdruk of aan de politieke cultuur dat Kamerleden zo hard moeten werken?

Heel af en toe kon Kamerlid Arno Rutte op donderdagavond een appje sturen met een smiley, naar zijn vrouw en dochters in Groningen. “Ik eet mee!” Dan was hij toevallig ‘s middags al klaar met ­debatten en afspraken, haalde snel zijn spullen op in zijn doordeweekse appartementje in Den Haag en pakte de intercity. Zo’n maaltijd meemaken, dat was het ventiel dat hijzelf en zijn gezin soms hard nodig hadden.

Hij wil vooral niet klagen, zegt Rutte wel een paar keer, als hij vertelt hoe zwaar het werk van Tweede Kamerlid hem af en toe viel, de afgelopen zeven jaar. Gisteren nam hij afscheid: de VVD-woordvoerder zorg vertrekt voortijdig uit het parlement. Bij de aankondiging van zijn vertrek, een maand geleden, zei hij er openhartig bij wat de reden is: de werkdruk.

“Het is prachtig werk, en veel uren maken vind ik geen enkel probleem. Maar als je ver van Den Haag woont, moet je eigenlijk tegen je gezin zeggen: reken niet op mij, ik ben er niet, ook niet in de weekenden, want dan zijn er vaak nog activiteiten bij de partij. Die boodschap is me steeds zwaarder gevallen.” Rutte wordt consultant in de zorg. Hij vond het besluit een worsteling. “Ik laat toch de fractie in de steek.”

 ‘Binnenblijven’, is de opdracht

De Tweede Kamer, zegt de VVD’er, heeft wel fraaie wensen over regionale spreiding en een goede vertegenwoordiging van alle soorten parlementariërs. “Maar daar komt weinig van terecht, door een werkwijze die daar niet bij past. Zoveel vergaderingen, zoveel ­moties.”

Door de krappe meerderheid waarmee kabinetten de laatste jaren regeren, kunnen Kamerleden minder zelf hun tijd plannen. ‘Binnenblijven’, is dan de opdracht, vooral bij de coalitiefracties. Er kan zomaar een stemming zijn waarbij de oppositie de coalitie wil testen. “Je zit vastgeklonken aan het Binnenhof”. Er kan opeens een motie van wantrouwen zijn, als de PVV daarop uit is.

Beeld Sander Soewargana

Kamerleden hebben er lang niet over willen klagen, over de werkdruk. Ze zijn trots op hun werk. Daar komt bij: in de beeldvorming hebben de ‘zakkenvullers’ op het Binnenhof het toch al te verduren. Onderling weten Kamerleden precies te noemen wie zijn gezin nauwelijks ziet, wie gescheiden is, wie zijn partner te weinig kan ondersteunen bij ziekte. Ze weten ook hoe lastig bijvoorbeeld kleine fracties het hebben om het werk te verdelen, of hoe het zelfs in grote fracties al een hele luxe is dat een Kamerlid één eigen medewerker heeft. Daarmee bereidt hij of zij alle debatten voor, regelt werkbezoeken, ontvangt gasten, doet eigen onderzoek, schrijft moties en wetten, beantwoordt duizenden mails.

Ministers met inleidingen van drie kwartier

Maar er begint iets te veranderen. Het taboe om geld voor zichzelf te vragen, is weg. Opeens. Veel fracties in de Tweede Kamer vinden al langer dat er geld bij kan voor ondersteuning. Nu vindt ook de VVD dat, al blijft die fractie vinden dat de Kamer vooral ‘naar zichzelf moet kijken’.

Maar ook de regering moet naar zichzelf kijken, vindt vertrekkend ­Kamerlid Rutte. “Waarom duren debatten zo lang? Dat is mede omdat ministers veel meer podium krijgen en ­nemen dan de Kamerleden met wie ze debatteren. Met inleidingen van soms drie kwartier, waarna ze met weinig geestdrift de vragen van Kamerleden beantwoorden. Terwijl dat is waarvoor ze naar de Kamer zijn geroepen. Ook VVD-ministers doen dat. En hoeveel tijd krijgt een staatssecretaris die niet to the point komt? De voorzitter mag veel strenger zijn. Een minister is te gást bij het parlement.”

Anders dan de VVD vinden veel andere fracties dat de hoge werkdruk beslist niet alléén een kwestie van politieke cultuur is, maar vooral van organisatie. Waar gebrek aan geld de kwaliteit van het werk bedreigt.

De Tweede Kamer gunt zichzelf voor het eerst in vele jaren extra geld voor haar taken: tien miljoen euro per jaar erbij voor de hele Tweede Kamer, en negen miljoen euro per jaar voor de politieke partijen samen, is onlangs ­besloten. Alleen PVV, SP en Forum voor Democratie stemden tegen.

Onvrede over de sobere bekostiging

Het had wel wat voeten in de aarde. “Wij hoeven de eer niet te claimen. Maar we zijn wel heel blij”, zegt een ­tevreden Selçuk Öztürk, Kamerlid van Denk, die een onverwachte sleutelrol speelde. Hij zit op de werkkamer die hij deelt met de andere fractieleden. De drie bureaus staan tegen elkaar geschoven, met één gezamenlijke computer. Zo bespaart de kleine fractie op de kosten.

Denk, normaal vaak in het nieuws om snoeiharde botsingen met andere partijen, liep voorop in de zoektocht naar meer geld. Kamerlid Öztürk kreeg in juni een meerderheid van de Kamer achter zich in de roep om ‘onderzoek’. Zijn motie maakte zichtbaar maakte hoe groot de onvrede in de Tweede ­Kamer is over de sobere bekostiging. Het was het moment dat het taboe eraf ging.

Selçuk Öztürk, Kamerlid van Denk. Beeld ANP

“Het is niet te doen hoe Kamerleden moeten werken, maar niemand durfde dat hardop te zeggen”, zegt Öztürk. “Toen ik in 2012 begon, nog als Kamerlid van de PvdA, wist ik niet wat ik meemaakte. Ik heb meteen gezegd: dat red ik niet, met minder dan één fulltime eigen medewerker. Het controleren van de regering is onze belangrijkste taak, dan moeten we dat wel kunnen doen.”

Öztürk ergerde zich er ook aan dat veel geld voor ondersteuning van een fractie opging aan politieke adviseurs, persvoorlichters en spindoctors. “Terwijl het geld formeel toekomt aan het Kamerlid persoonlijk. Ik wil mijn geld terug, zei ik.”

De Kamervoozitter was sceptisch

Dat er vanaf volgend jaar miljoenen euro’s extra komen, is te danken aan samenwerking tussen Denk en regeringspartij D66. Fractievoorzitter Rob Jetten van D66 benaderde Denk na de zomer: wilde Denk als eerste oppositiepartij het pleidooi om extra geld ondertekenen? Die troef werkte. Bijna alle partijen sloten zich aan, een bont gezelschap dat indruk maakte.

Tegenover zoveel dynamiek kan ook Kamervoorzitter Khadija Arib niet op. Zij is steeds sceptisch geweest over meer geld voor de Tweede Kamer. “Het moet niet leiden tot nog meer moties”, waarschuwt zij regelmatig. Ze ziet nu al dat het aantal debatten ‘ontploft’ en dat de Tweede Kamer een hang heeft naar details. “Voor je het weet gaan we als Kamer een beetje mee zitten regeren”. In Trouw zei ook Kamerlid Bram van Ojik van GroenLinks deze zomer al dat extra geld de Kamer niet effectiever maakt.

Veel Kamerleden herkennen zich allerminst in die kritiek. “Mijn ogen gingen open toen ik als Kamerlid een keer even binnenmocht in de ‘ministerskamer’ naast de plenaire zaal”, zegt D66-Kamerlid Vera Bergkamp. Zij combineert haar portefeuille zorg met de taak van fractiesecretaris. Veel Kamerleden hebben naast hun gewone werk een taak erbij. Bergkamp is ook nog ‘aanspreekpunt’ voor de provincie Drenthe in haar partij.

De verhoudingen zijn soms wel erg scheef

Bergkamp: “Daar zat de minister in zijn kamer, omringd door vele ambtenaren, allemaal specialisten op hun terrein. Terwijl ik één medewerker heb, die in z’n eentje zat te zwoegen op een motie. Kamerleden moeten de regering controleren, maar de verhoudingen zijn soms wel erg scheef. We krijgen stukken soms pas op de avond voor een ­debat. We verliezen onze medewerkers gemiddeld al na drie, vier jaar. Fracties kunnen startsalarissen wel betalen, daarna wordt het moeilijker.” Een vrijwilliger uit de partij hielp om het wetsvoorstel voor de wietwet te schrijven. “Anders was het niet gelukt”.

Vera Bergkamp van D66. Beeld ANP

Op Twitter deelde ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers een foto die veel aandacht trok. Het was een lege werkkamer met een leeg bureau, die als contrast diende van de foto van minister Hugo de Jonge tussen zijn staf in de ministerskamer. “En hoe ziet ondertussen de ondersteuning voor de kamerleden in datzelfde debat eruit? Nou, zo dus”, schreef een verontwaardigde ­Segers.

Het werk zelf is niet per se drukker ­geworden de afgelopen jaren, zegt Bergkamp, daar ligt het niet aan. Cijfers bevestigen dat. Sinds 2013 houdt de Tweede Kamer zelf bij wat ze zoal doet in een jaar. De takenlijst is duizelingwekkend, maar de werklast is sinds 2013 vrij stabiel.

Waar gaat het geld naartoe?

Veel taken spelen zich af buiten het zicht van de camera’s: debatten in kleine zaaltjes, moties, Kamervragen, werkbezoeken, initiatiefnota’s, wetsvoorstellen, procedurebesluiten, hoorzittingen, e-mails van burgers en organisaties, gesprekken met deskundigen, eigen onderzoeken etcetera, etcetera. “Het is niet méér geworden, wel complexer: veel informatie, snel reageren, ingewikkelde kwesties.”

Er is nu druk overleg gaande hoe het extra geld besteed zal worden. Het gaat niet automatisch naar de fracties zelf, dat staat al vast. Een deel wordt gestoken in algemene ondersteuning. Maar welk deel? Nieuwe discussies liggen op de loer. Denk wil het in de fractie zelf investeren: “Betere screening van politieke kandidaten, betere opleidingen én betere ondersteuning bij Kamerdebatten”, zegt Öztürk. De VVD is aan het nadenken. D66 hoopt onder meer te ­investeren in specialistische kennis binnen de fractie.

“Het blijft lastig uit te leggen wat het werk inhoudt”, zegt D66-Kamerlid Bergkamp. Op Twitter ziet ze soms kritiek dat de Kamer in een bijna lege zaal debatteert. “Ik schrijf terug: er zijn nu ook diverse debatten in kleine zalen gaande, u kunt daar en daar de livestream volgen als u wilt”. Het heeft iets van zendingswerk.

VVD-Kamerlid Arno Rutte begint volgende week aan zijn nieuwe baan. Zijn werkkamer is al leeg. “Ik ga het ­ondanks alles toch vreselijk missen.”

Lees ook: 

Kamerleden met kippendrift

Ook de Tweede Kamer wil nu een eigen ‘designated survivor’ hebben op Prinsjesdag, schrijft columnist Lex Oomkes. Het zou niet verbazen als Netflix parlementariërs op dat idee heeft gebracht. Daar loopt een maar niet eindigende serie over een nietsvermoedende minister van huisvesting die als enige niet op het Capitool is tijdens een aanslag die de complete Amerikaanse politieke top het leven kost. Kennelijk moet dit scenario ook hier tot vergaande stappen leiden.  

De verhuiswagens komen een jaar later naar het Binnenhof

De grootscheepse renovatie van het Binnenhof kan waarschijnlijk pas in de zomer van 2021 beginnen. Verantwoordelijk staatssecretaris Raymond Knops schrijft dinsdag aan de Tweede Kamer dat hij de geplande start van de verbouwing komende zomer niet kan garanderen. Dat betekent vrijwel zeker uitstel met een jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden