Analyse Politiek

Hoe de Kamer dit parlementaire jaar opstond tegen Denk

Tweede Kamerlid Selcuk Öztürk van Denk. Beeld ANP

Het leek ‘normaal’ te zijn geworden dat Denk Kamerleden met een migratieachtergrond aan de schandpaal nagelde. Maar dit parle­men­taire jaar duwde de rest van de Kamer terug.

In de koffiebar van de Tweede Kamer hoort Selcuk Öztürk dat deze krant een verhaal wil schrijven over zijn politieke partij. Het is donderdagmiddag, halverwege juni. Het Kamerlid van Denk, tevens de partijvoorzitter, reageert geïrriteerd. “Je weet al wat je wilt schrijven, en zoekt alleen nog een quootje van Öztürk.”

Na enig aandringen zegt hij alleen vragen te willen beantwoorden als dat ‘op onze voorwaarden’ gebeurt. “Ik wil het stuk voor publicatie kunnen checken op feitelijke onjuistheden, ik wil weten met wie je nog meer gaat spreken en ik wil weten wat de insteek wordt.” En: “Als je geen hoor en wederhoor pleegt stap ik naar de Raad van de Journalistiek.”

De vraag aan Öztürk was geweest waarom de Kamerleden van Denk zo vaak de confrontatie zoeken met collega’s van andere partijen, bij voorkeur die met een Turkse achtergrond. Zij figureerden diverse keren in filmpjes die Denk op de eigen Facebook-pagina plaatst, bedoeld om hen in diskrediet te brengen. Kamerleden als Sadet Karabulut (SP) en Dilan Yesilgöz (VVD) hebben er last van.

De relatie tussen Denk en andere partijen was al jarenlang niet best, maar dit politieke jaar kreeg de rest van de Kamer er definitief genoeg van. Afgelopen maart diende CDA’er Harry van der Molen een motie in die ‘de handelwijze om Kamerleden vanwege hun afkomst uit te kiezen en hen gericht via sociale media te intimideren’ veroordeelt. Dat zorgt er namelijk voor dat zij ‘haatmails, intimidaties en bedreigingen ontvangen.’ Hoewel in de tekst niet direct naar Denk werd verwezen, wist iedereen waar Van der Molen op doelde. Wat vooral opmerkelijk was: ook Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib ondertekende persoonlijk de motie. Het is hoogst ongebruikelijk dat de Kamervoorzitter afstapt van haar neutrale positie.

PKK-link

De motie haalde weinig uit, want enkele maanden later was het weer raak. Tijdens een debat over Turkije begin juni, beschuldigde Öztürk Karabulut, die van Koerdische origine is, van banden met terreurgroep PKK. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) was naderhand furieus. “Dat is gevaarlijk voor haarzelf en haar familie. Als het rechtstreeks gevaarlijk is voor het welbevinden en de veiligheid van een collega, als iemand op straat over haar schouder moet gaan kijken, zak je door een morele ondergrens.” Hij wilde ook kijken naar manieren om Öztürk te ‘straffen’.

Dat ligt ingewikkeld. Er zit politieke tegenstanders voorlopig weinig anders op dan te leren leven met de acties van Denk; middelen om een gekozen volksvertegenwoordiger sancties op te leggen zijn er nauwelijks. Het presidium (bestuur van de Tweede Kamer) is nog wel in beraad gegaan na de confrontatie tussen Öztürk en Karabulut. De uitkomst: de voorzitter kan een Kamerlid het woord ontnemen tijdens een debat, wat Arib die dag ook deed bij Öztürk. De uiterste straf is een parlementariër voor de rest van de dag deelname aan het debat te ontzeggen.

Huisregels aanpassen

Als de Kamer hier verandering in wil brengen, moet het initiatief komen van een commissie onder leiding van Kees van der Staaij (SGP). Deze werkgroep van negen Kamerleden buigt zich sinds 2018 over mogelijke wijzigingen van de huisregels van de Kamer. Van der Staaij komt later dit jaar met zijn aanbevelingen. Arib laat via een woordvoerder weten dat het niet wenselijk is zware sancties in te voeren. “Elk gekozen Kamerlid vertegenwoordigt een deel van de kiezers. Hij of zij moet het grondwettelijke recht kunnen uitoefenen deel te nemen aan de Kamervergadering.”

Zelf wil de Kamervoorzitter geen vragen over de kwestie beantwoorden. Daarin staat ze niet alleen. Ook Kamerleden van andere partijen houden verzoeken om over hun ervaringen met Denk te spreken af. Wie wel kort iets wil zeggen, is Yesilgöz. De VVD-politica werd vorig jaar, net als bijvoorbeeld Karabulut, in Turkse media als landverrader neergezet nadat ze voor een motie stemde die de Armeense genocide erkent. Enkele dagen daarvoor zei fractievoorzitter Tunahan Kuzu tegen een Turkse tv-zender dat Nederlandse Kamerleden met een Turkse achtergrond ‘moeten laten zien waar ze staan.’

Yesilgöz zegt: “Als ik er uitgebreid over spreek, kom ik weer in de hoek van Kamerleden met een bepaalde afkomst, in plaats van te spreken als woordvoerder energie van de VVD. Dan ga ik eigenlijk mee in de manier van werken van Denk. Het is een democratische partij, maar hun manier van werken ondermijnt de democratie. Het is een probleem van de hele samenleving en onze rechtsstaat als je Kamerleden vanwege hun afkomst monddood probeert te maken.”

Özdil spreekt

Wie wel meer kwijt wil is Zihni Özdil. Hij zat van maart 2017 tot juni 2019 in de Kamer voor GroenLinks. “Heel heftig”, noemt hij zijn laatste ervaring met Denk. In een debat betitelde fractievoorzitter Tunahan Kuzu hem als een hypocriet. Vervolgens verspreidde Kuzu een filmpje van dit debat, getiteld ‘Zihni Özdil als de hypocriet’.

Volgens Özdil is dat geen onschuldig verwijt. “Een hypocriet, munafiq in het Arabisch, is een theologische term in de islam die bij een deel van de religieuze achterban van Denk associaties oproept. Het is iemand die doet alsof hij moslim is, dat is erger dan een ongelovige of een afvallige”.

Kuzu komt van de conservatieve Süleymanci-beweging beweging en kan Arabisch lezen, dus hij weet wat hij zegt. Dit soort termen zitten in zijn ideologische DNA.” Na afloop van het incident kreeg Özdil een naar gevoel. “Er werd een doelwit op mijn hoofd geplakt. Er hoeft maar één gek in de achterban te zitten. Als Denk op deze manier doorgaat, gaat het vroeg of laat een keer echt mis.” Hij zegt zelf ook last te ondervinden van het filmpje. “Ik ben concreet en direct bedreigd vanuit de Denk-hoek, dankzij Kuzu.”

Racistisch

Özdil hekelt de manier waarop Denk zich richt op Kamerleden met een allochtone origine. “Het is racistisch om Kamerleden met een migratieachtergrond zo op hun achtergrond te pakken. Zelfs de PVV pakte mij in debatten niet op mijn achtergrond. Denk is de meest racistische partij van de Tweede Kamer.”

Reactie van Denk-Kamerlid öztürk

In een schriftelijke reactie laat een woordvoerder van Denk weten dat Öztürk ‘zich niet kan vinden in de lezing en interpretatie’ van de eerste twee alinea’s, zonder aan te geven wat er niet klopt. De partij zegt geen dubbele boodschap te zien in de term hypocriet. “Denk heeft geen Arabisten in de gelederen. Het woord hypocriet komt vaak voor in Kamerdebatten. Wij vinden het jammer dat Özdil een Nederlands woord op een oriëntalistische wijze duidt.” De partij vindt zich evenmin racistisch. “Wij hebben in meerdere debatten discussies met woordvoerders, waarbij wij zeker niet kijken naar de afkomst. Denk strijdt vanaf dag één tegen racisme en discriminatie.”

Lees ook:

Öztürk weer verbaal slaags met voorzitter en Tweede Kamer

Bij de zwaarste persoonlijke aanvallen in de Tweede Kamer is de afgelopen jaren één Kamerlid opvallend vaak betrokken: Selcuk Öztürk (Denk).

Kamervoorzitter haalt hard uit naar Kuzu en Öztürk

Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib is hard in aanvaring gekomen met de twee Kamerleden van de beweging Denk, Selçuk Öztürk en Tunahan Kuzu. Arib noemde het gedrag van het tweetalop enig moment ‘Kamerlid onwaardig’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden