Klimaat

Het wemelt van de groene ministers in het nieuwe kabinet: maar kunnen ze allemaal hun klimaatplannen uitvoeren?

Rob Jetten (D66), de beoogd minister voor klimaat en energie. Beeld ANP
Rob Jetten (D66), de beoogd minister voor klimaat en energie.Beeld ANP

Met eigen ministers en veel geld krijgen klimaat en stikstof een promotie in Rutte IV. Maar de vraag is of al die bewindslieden hun plannen ook kunnen uitvoeren.

Niels Markus

Rutte IV spaart kosten noch personeel om ‘klimaatkoploper’ te worden en het stikstofprobleem eindelijk op te lossen. Een handvol ‘groene’ ministers mag miljarden euro’s gaan uitgeven. Maar wie hakt de knopen door? En hoe voorkom je dat de bewindslieden elkaar in de weg gaan lopen?

Die vragen zullen komend weekend beantwoord worden. Deze week spreekt formateur Mark Rutte met de kandidaat-bewindslieden over hun rol, en zaterdag wordt de exacte rolverdeling vastgelegd tijdens het constituerend beraad, de eerste vergadering van het nieuwe kabinet.

Zeker is: klimaat krijgt een promotie, met D66’er Rob Jetten als beoogd minister voor klimaat en energie. In Rutte III lag die portefeuille eerst bij de minister van economische zaken, en daarna bij een staatssecretaris. Staatssecretarissen zitten niet wekelijks in de ministerraad.

Jetten krijgt bij zijn werk met veel collega’s te maken. Met de minister van economische zaken en klimaat, Micky Adriaansens (VVD). En met Henk Staghouwer (ChristenUnie), minister van landbouw en natuur. Op datzelfde departement is VVD’er Christianne van der Wal minister voor natuur en stikstof. En dan gaan de minister van volkshuisvesting en ruimtelijke ordening en de twee bewindslieden op infrastructuur en waterstaat óók nog over onderwerpen die samenhangen met verduurzaming of circulaire economie.

Overigens zijn ministers ‘van iets’ in Den Haag van oudsher prominenter dan ministers ‘voor iets’. De minister ván economische zaken heeft een eigen begroting, de minister vóór klimaat en energie niet. Bij de verdeling van het geld is die dus de vragende partij.

Alleen ligt dat onderscheid in de komende kabinetsperiode iets genuanceerder. In het coalitieakkoord is afgesproken dat de minister voor klimaat en energie ‘de regie voert’ over een klimaatfonds van 35 miljard euro. Dat geld gaat de komende tien jaar naar het versterken van de energie-infrastructuur en naar subsidies voor vergroening van bedrijven en huishoudens. Ook moet de minister meer ‘uitvoeringskracht’ krijgen. De vraag is echter hoeveel macht hij uiteindelijk zal hebben over beleidsterreinen buiten zijn eigen ministerie.

Afgelopen oktober pleitte de Raad van State voor een klimaatminister die over alle belangrijke kabinetsbesluiten meepraat, en die ook kan tegenhouden, als ze niet in lijn zijn met de klimaatdoelen. Zo’n vetorecht krijgt de minister niet, zeggen ingewijden. Wel zal hij vaak aanschuiven bij voor het klimaat relevante overleggen.

Zo’n rol van oliemannetje maakt de minister kwetsbaar. Tegelijkertijd is Jetten die rol op het lijf geschreven. Door de VVD werd hij weliswaar weggehoond als ‘klimaatdrammer’, maar de oud-D66-fractieleider ligt zeer goed bij de coalitiepartijen, en wordt geroemd om zijn inhoudelijke kennis.

Hervorming landbouwbeleid

Nog ingewikkelder dan klimaat, wordt het landbouwbeleid. Dat ligt nog veel minder vast, en er komen forse hervormingen aan. Landbouwminister Henk Staghouwer zal de landbouw moeten vergroenen, onder meer door hoge Europese ambities voor meer natuurinclusieve landbouw uit te voeren. Ingrepen op het boerenerf leiden steevast tot fel boerenprotest.

De minister voor natuur en stikstof, Christianne van der Wal, krijgt - deels - zeggenschap over een fonds voor natuurmaatregelen en het uitkopen van boeren. Maar veel is nog onduidelijk over hoe je de stikstofuitstoot het beste kunt doen dalen. Van der Wal moet besluiten welke - per definitie controversiële - maatregelen waar getroffen moeten worden.

Betrokkenen in de coalitie vrezen bovendien dat er de komende periode nog wat ‘lijken uit de kast’ zullen vallen. Onlangs bleek dat Schiphol geen milieuvergunning heeft en mogelijk fors moet krimpen. Er dreigen meer van dat soort tegenvallers. Bij grote industriebedrijven, maar ook bij honderden middelgrote bedrijven die nu geen milieuvergunning hebben.

Waar Rutte III vooral pleisters plakte om te voorkomen dat de economie stil zou vallen door de stikstofcrisis, wil Rutte IV een ‘integrale aanpak’. Maatregelen moeten ten goede komen aan het terugdringen van stikstof, het verbeteren van de natuur, én van de waterkwaliteit. De stikstofminister kan niet vroeg genoeg op de koffie bij de collega’s van infrastructuur, wonen en economische zaken. Want zij zal, net als Jetten, vooral meepraten, maar minder kunnen tegenhouden.

Lees ook:

Klimaat en stikstofbeleid: Ook Rutte IV worstelt met het gat tussen glimmend papier en de grillige praktijk

Het klimaat- en stikstofbeleid was een moeizame worsteling voor kabinet-Rutte III. Dat moet anders, zegt het nieuwe regeerakkoord. Maar hoe? En wat gaat dat opleveren? Een analyse in twee delen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden