AnalyseNotitieblunder

Het vertrouwen is onder de formatie weggetrokken

De nieuwe verkenners Van Ark (VVD) en Koolmees (D66) Beeld ANP
De nieuwe verkenners Van Ark (VVD) en Koolmees (D66)Beeld ANP

Nog nauwelijks begonnen, ligt de kabinetsformatie al in scherven. De schade door het lekken van vertrouwelijke informatie is groot.

Een snelle kabinetsformatie wordt een stuk moeilijker, nu de eerste verkenning is gestrand in chaos en wantrouwen. Verkenners Kajsa Ollongren (D66) en Jorritsma (VVD) zagen zich donderdag gedwongen hun taken neer te leggen.

De verkenning gaat vanaf vrijdag overnieuw beginnen, met nieuwe verkenners, die van voren af aan de gesprekken gaan voeren met alle fractievoorzitters. Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66) gaan voor “een nieuwe start, voor een schone lei”.

Het vertrouwen is als een vloerkleed onder de formatie weggetrokken. Een positieve coronatest bij verkenner Ollongren was nog maar de voorbode. In de haast om naar huis te gaan was ze slordig met haar papieren, een beginnersfout die wel vaker is gemaakt bij kabinetsformaties, maar nooit door een verkenner of informateur. Onder haar arm staken geheime stukken, niet afgedekt. Er viel onder andere te lezen dat iemand (wie?) meent dat CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt beter een ‘andere functie’ kan krijgen. En dat de ‘onderhandelingsstijl’ van CDA-leider Hoekstra een kwestie is binnen de formatie. Hoe, dat stond er niet bij.

Kajsa Ollongren (D66) verlaat de Stadhouderskamer na een positieve uitslag van een coronatest – maar houdt haar notities leesbaar voor de aanwezige journalisten in haar hand.  Beeld ANP
Kajsa Ollongren (D66) verlaat de Stadhouderskamer na een positieve uitslag van een coronatest – maar houdt haar notities leesbaar voor de aanwezige journalisten in haar hand.Beeld ANP

De schade beperken, lukte niet meer

De scherven lagen op de grond, want ongemerkt bood Ollongren een inkijkje in hoe er wordt onderhandeld bij de verkenning. Fraai was het niet. Alle zeventien fractievoorzitters zijn deze week langs geweest, en vragen zich nu af: wat staat er in die notities over mijn partij? Kamerleden willen weten: waarom bemoeien verkenners of fractievoorzitters zich met de positie van Kamerleden? De notitie was bedoeld voor gesprekken met VVD-leider Rutte en D66-leider Kaag.

De schade beperken, lukte niet meer. Verkenners Ollongren en Jorritsma probeerden het nog, door zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor de teksten. En daarna hun taak neer te leggen, die onuitvoerbaar was geworden. De notitie over Omtzigt of de notitie dat “een meerderheid in de Eerste Kamer voor niemand een must is”, was blijkbaar niet afkomstig van een van de fractievoorzitters. De vragen worden er alleen maar groter door.

De nieuwe verkenners kunnen de scherven oprapen. Hun belangrijkste missie: hoe komt het vertrouwen terug? Pas daarna kan het echte onderhandelen beginnen. Herstel kost tijd: SP, PvdA, Partij voor de Dieren en PVV willen eerst een debat voeren in de Tweede Kamer.

De verhouding tussen CDA en VVD wordt er niet beter op

De politieke start van de verkenningen heeft nu al schade opgelopen. CDA-lijsttrekker Hoekstra is woest over de notities. Hij bezweert dat de uitspraken over Omtzigt niet van het CDA zelf komen. “Er rust een grote verantwoordelijkheid op de nieuwe verkenners om het vertrouwen te herstellen.” De verhouding tussen CDA en VVD wordt er niet beter op, terwijl de VVD die partij er zo graag bij wil hebben. Van Rutte is bekend dat hij Omtzigt lastig vindt.

Voor D66 is de schade ook groot, met de eigen verkenner, tevens vice-premier die de fout ingaat. De relatie met het CDA wordt zwaar op de proef gesteld, wat in de komende maanden bij de formatie kan doorwerken. De wens van D66 om met een progressieve partij te regeren kan lastiger worden. Eén linkse partij als coalitiepartner zoeken wordt ingewikkelder.

De linkse partijen hebben fel gereageerd op de uitgelekte notitie over hun vermeende zwakke positie in de formatie. De linkse partijen houden “elkaar niet echt vast”, stond onder de arm van Ollongren te lezen. Zowel PvdA-leider Ploumen als GroenLinks-leider Klaver reageerden direct. Ze verzekeren dat zij één front vormen.

Kamervoorzitter Khadija Arib sprak over een “vervelende dag”. Ze hoopt dat de formatie niet teveel vertraging oploopt.

Lees ook:

Tweede dag formatie: ‘Doe recht aan de rechtse stemmen van de kiezers’

Onder meer SGP en JA21 vinden dat er recht moet worden gedaan aan de rechtse voorkeur van de kiezer. Ook premier Rutte wil eerst centrumrechtse coalities onderzoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden