ReportageHerindelingsverkiezingen

Het partijlogo op een flesje desinfectiegel: zo ziet campagnevoeren eruit ten tijde van corona

Een campagnebord van Gemeentebelangen lokaal de beste (lijst 1) voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 november 2020 in het Brabantse Vught. Vanwege de herindeling van diverse gemeenten vinden de verkiezingen vervroegd plaats. Het is de eerste verkiezingsdag van Nederland in coronatijd.Beeld Rob Engelaar, ANP

Niet in partij-jas op het marktplein flyers uitdelen, maar live op Facebook de standpunten toelichten. In zeven Nederlandse gemeenten wordt volop campagne gevoerd. Maar door de tweede golf verloopt die anders dan gewoonlijk. 

Vanachter de camera klinkt een stem: “We gaan beginnen. Toine, je mag in beeld komen.” Toine van de Ven, lijsttrekker van de gezamenlijke lijst PvdA-GroenLinks in de gemeente Vught, stapt het beeld binnen. Lachend, met grote passen. Hij gaat staan naast een groen en rood gekleurde banner met daarop de woorden ‘Vught, Helvoirt, Cromvoirt. Drie groene dorpen, één sociaal hart’. Voor in het beeld zijn nog net de rugleuningen van twee stoelen te zien. Achter de banner langs lopen de verwarmingsbuizen.

Dit is campagnevoeren in coronatijd. Niet met gekleurde jasjes de straat op, om op winderige marktpleinen flyers uit te delen, maar in een krappe fractiekamer praten tegen een mobiele telefoon. Hopend dat niet alleen familie en vrienden, maar ook potentiële nieuwe kiezers mee zullen kijken met de livesessie op Facebook.

Nog even en in heel Nederland zal coronaproof campagne worden gevoerd, wanneer partijen zich opmaken voor de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021. Kiezers in vier Brabantse gemeenten en drie gemeenten in het noorden van Groningen krijgen nu al een voorproefje. Zij mogen woensdag naar de stembus voor gemeentelijke herindelingsverkiezingen. Lokale afdelingen en partijen doen hun uiterste best om de aandacht van de kiezer te krijgen. Ook al vallen veel van de gebruikelijke campagnemethoden af, nu de verkiezingen plaatsvinden in de tweede coronagolf.

Beeld Louman & Friso

Gezondheid voorop

“We waren begonnen met inloopbijeenkomsten in cafés”, vertelt Mariëlle van Alphen, fractievoorzitter van Balans, een lokale partij in de gemeente Boxtel. Toen de horeca sloot, werden de inloopbijeenkomsten verplaatst naar buurthuizen, waar partijleden (twee tegelijk) vanachter een tafel vragen beantwoordden. Naast flyers lagen daar dan ook kleine flesjes desinfecteergel, met daarop het logo van de partij en de woorden ‘Balans reinigt’.

Nu ook de buurthuizen zijn gesloten, blijft Balans, net als de rest van Nederland, zo veel mogelijk binnen. “De gezondheid staat voorop”, zegt Van Alphen daarover. “We overwegen wel nog om met een auto met een magneetsticker met ons partijlogo rond te gaan rijden, om toch nog een beetje reclame te maken.”

De meeste partijen zetten hun campagne zo goed en zo kwaad als het gaat online voort, met filmpjes, zoom-meetings en livesessies op Facebook en YouTube. Wie landelijke partijgenoten heeft, kan hun vragen om virtueel aan te schuiven. Zo kreeg de VVD in de nieuwe Groningse gemeente Eemsdelta, een samenvoeging van Appingedam, Delfzijl en Loppersum, ‘bezoek’ van minister van infrastructuur en waterstaat, Cora van Nieuwenhuizen, en organiseerde GroenLinks in dezelfde gemeente een online meet-up over onderwijs, met Kamerlid Lisa Westerveld. Voor lokale partijen is het lastiger hun zichtbaarheid te vergroten. “Normaal gesproken zie ik het juist als onze kracht dat wij geen last hebben van landelijk partijgedoe”, zegt Bregje Peijnenburg, lijsttrekker van Gemeentebelangen Vught. “Maar in dit geval is het wel een extra handicap.”

‘Mensen zijn angstig’

Peijnenburg is bang dat veel kiezers zich zullen laten weerhouden door de coronacrisis. “Mensen zijn angstig. De verkiezingen staan op het prioriteitenlijstje echt pas op nummer veertien.” Ze vindt dan ook dat minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken) wel heel gemakkelijk heeft geconcludeerd dat de verkiezingen gewoon kunnen doorgaan. Voor de landelijke verkiezingen wordt gewerkt aan een mogelijkheid om per post te stemmen, en om stembureaus gedurende meerdere dagen te openen, maar dat alles is op 18 november nog niet mogelijk. “Bij herindelingsverkiezingen is de opkomst sowieso vaak al laag”, zegt Peijnenburg. “Dan vinden de verkiezingen dit keer ook nog eens niet plaats in het voorjaar, maar in november. Als het op verkiezingsdag regent, gaan mensen dan buiten in de kou netjes op anderhalve meter afstand staan wachten?”

Ze is niet de enige die vreest dat kiezers het stembureau dit jaar links zullen laten liggen. “Als de opkomst straks onder de 30 procent zou liggen, welk mandaat heb je als raad dan eigenlijk?”, vraagt Musetta Blaauw van GroenLinks Eemsdelta zich af. Hoewel het aantal besmettingen in Noord-Groningen nog relatief laag ligt, is ze toch bang dat sommige ouderen op verkiezingsdag thuis zullen blijven. “Bereikbaarheid is in een landelijk gebied zoals dat van ons altijd een punt van aandacht”, zegt ze. “Bij gewone verkiezingen zie je daarom al dat mensen die slecht ter been zijn soms thuisblijven. Nu komt daar mogelijk nog een hele groep mensen met een zwakke gezondheid bij.”

Desondanks concludeerden de lijsttrekkers van de nieuwe Groningse gemeente in een recent overleg dat uitstel eigenlijk ook geen optie is. De herindeling vindt immers hoe dan ook plaats. Ambtenaren van de drie gemeenten hebben al te horen gekregen wat per 1 januari hun nieuwe rol wordt in de gefuseerde organisatie. Annalies Usmany, lijsttrekker van Lokaal Belang Eemsdelta, vindt het daarom zonde om de energie te steken in een hypothetische discussie over opkomstpercentages. “We weten gewoon onvoldoende wat te verwachten”, zegt ze. Bovendien: “De verkiezingen gaan door, de minister heeft besloten. We zijn er ook klaar voor, het is écht helemaal veilig. Dan kun je beter zeggen: kom op mensen, stemmen! Je gemeenteraad, de lokale democratie, die doet er namelijk toe.”

Herindelingsverkiezingen

Vanwege herindelingen vinden woensdag in zeven Nederlandse gemeenten gemeenteraadsverkiezingen plaats. De gemeenten Appingedam, Loppersum en Delfzijl, in het noorden van Groningen, gaan vanaf 1 januari samen verder als de gemeente Eemsdelta. In Brabant wordt de huidige gemeente Haaren opgedeeld. Het centrum van Haaren gaat deel uitmaken van de gemeente Oisterwijk, het dorp Helvoirt wordt samengevoegd met de gemeente Vught, en het dorp Esch komt bij de gemeente Boxtel. Raadsleden in de nieuwe gemeenten worden gekozen voor een termijn van 5,5 jaar. In de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 stemmen de inwoners van de nieuwe gemeenten weer tegelijk met de rest van Nederland.

Lees ook: 

Minister Ollongren: De verkiezingen gaan door, ook als er nog corona heerst

Ook als in het voorjaar nog steeds coronamaatregelen gelden, gaan de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021 gewoon door, schrijft minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren aan de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden