Nieuws Politiek

Het parlementair stelsel moet op de schop, vindt het kabinet

Kiezers staan in de rij om in het laatste uur hun stem uit te brengen in een stemlokaal op het Binnenhof. Beeld ANP

Het parlementair stelsel is aan vernieuwing toe, vindt het kabinet. Zelfs het referendum is niet van tafel.

Er zijn staatscommissies die van kabinetten een slechtere behandeling kregen. Precies een half jaar na publicatie van het advies van de staatscommissie parlementair stelsel, de commissie-Remkes, komt het kabinet met een uitgebreid antwoord op het advies. Een aantal aanbevelingen wordt overgenomen. Maar volgens het kabinet en de commissie-Remkes is er dan ook echt iets aan de hand: het parlementair stelsel is toe aan groot onderhoud.

Vele staatscommissie bogen zich voor de commissie-Remkes al over het politiek stelsel en zelden kwamen de aanbevelingen verder dan het stadium van de tekentafel. Deze keer mogelijk wel. Minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken stelde woensdag in haar reactie op de aanbevelingen dat het kabinet mét de commissie vindt dat het parlementaire stelsel aan modernisering toe is, wil het ook in de toekomst kunnen zorgen voor een breed draagvlak voor de representatieve democratie.

Deel bevolking voelt zich niet gehoord

Populistische partijen roepen het al veel langer, maar ook het kabinet kan er niet meer omheen. “Het kabinet herkent dat een substantieel deel van de bevolking zich binnen onze parlementaire democratie onvoldoende gehoord voelt”, schrijft Ollongren. “Dit is sinds het begin van deze eeuw steeds zichtbaarder geworden.”

Toch wordt het grote punt van die populistische partijen en ook in het advies van de commissie-Remkes niet overgenomen: er komt vooralsnog geen dwingend correctief referendum. Via zo’n referendum kan de kiezer achteraf besluiten van de Tweede Kamer terugdraaien.

Maar een referendum in deze vorm is ook niet definitief van tafel, en dat alleen al is een doorbraak in de gevestigde politiek. Ollongren kondigt nader onderzoek aan, zonder duidelijk te maken of dat de kansen op invoering vergroot. Dit najaar, zo stelt ze, wil het kabinet de knoop doorhakken. Hoe onzeker de uitkomst ook is, die aankondiging is in een discussie die al zo lang muurvast zit, een stap van betekenis.

Oud-vicepremier Johan Remkes, voorzitter van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, overhandigde in december 2018 een adviesrapport over de vernieuwing van het parlementair stelsel aan minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties (D66). Beeld ANP

Ollogren kondigt een aantal maatregelen aan, die dit kabinet nog zelf in de hem resterende tijd wil nemen. Zowel de Eerste als de Tweede Kamer moet anders gekozen worden, en er komt ook één alles omvattende wet op de politieke partijen. Het onderwijs moet meer aandacht gaan besteden aan de ontwikkeling van burgerschap.

Ook moeten er volgens het kabinet nieuwe vormen van burgerparticipatie ontwikkeld worden, bijvoorbeeld via de nu al vaak voorkomende internetconsultatie. De commissie-Remkes constateerde dat internetconsultatie rond bijvoorbeeld wetsontwerpen de hoogopgeleiden bevoordeelt. Die hebben betere toegang tot digitale systemen en weten er beter gebruik van te maken. Het kabinet is het daar mee eens.

Grondwetswijzigingen worden makkelijker

De Grondwet moet iets gemakkelijker kunnen worden gewijzigd, vindt het kabinet ook. Nu dienen Tweede en Eerste Kamer zich twee keer over een wijzigingsvoorstel te buigen – de tweede keer na verkiezingen en dan is voor goedkeuring tweederde meerderheid nodig in beide Kamers. Die tweede keer mag van het kabinet ook in een verenigde vergadering, zodat de invloed van de Eerste Kamer op grondwetswijzigingen als vanzelf kleiner wordt.

Het kabinet wil ook nadenken over het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien jaar – en voor dat voorstel valt zelfs meer sympathie te proeven dan voor het correctief referendum. Een derde voorstel waarover nog wordt nagedacht, is de toetsing door de rechter van nieuwe wetten aan de Grondwet. Het kabinet is bang dat dat voorstel het evenwicht tussen de wetgevende en de rechterlijker macht zal uithollen.

Een gekozen formateur, zoals de commissie-Remkes ook voorstelde, komt er zeker niet. Het kabinet ziet er de meerwaarde niet van als maar wordt erkend dat de kiezer op een of andere manier wel invloed zou moeten hebben op de formatie. Hoe, dat laat Ollongren onvermeld.

Nieuw kiesstelsel

Nog deze kabinetsperiode moet de kieswet zodanig worden gewijzigd dat de kiezer zich meer vertegenwoordigd voelt. Dat wil het kabinet langs drie wegen bevorderen. Allereerst dient de stem op een individuele kandidaat meer gewicht te krijgen.

Daarnaast wil het kabinet bekijken of het Deense stelsel (deels) kan worden overgenomen. In dat systeem is de regionale herkomst van de kandidaat van groter belang.

Dat belang kan vervolgens ook vergroot worden door de mogelijkheid te openen per kiesdistrict (Nederland kent er momenteel twintig) een andere kandidatenlijst in te dienen. Het kabinet denkt daarbij aan de variant waarbij de eerste kandidaten overal hetzelfde zijn en de daaropvolgende per kiesdistrict verschillen.

Eerste Kamer

Het kabinet wil voor de verkiezing van de Eerste Kamer terug naar de situatie van voor 1983. In dat jaar werd besloten de gehele Eerste Kamer eens in de vier jaar, na de verkiezingen voor de Provinciale Staten, te vernieuwen.

De commissie-Remkes adviseerde om dat zo te laten, maar het kabinet wil daarvan af, onder meer gezien de ervaring van de laatste jaren dat de verkiezingen voor de Provinciale Staten vooral in het teken van de landelijke politiek zijn komen te staan.

Het kabinet wil dat eens in de drie jaar de helft van de senaat gekozen gaat worden, nog steeds niet rechtstreeks door de kiezer, maar net als nu door de Provinciale Staten. Zo, aldus Ollongren, wordt de speciale positie van de Eerste Kamer, los van de actuele politiek, beter benadrukt.

Lees ook: 

Het advies van de commissie-Remkes verdient een diepgravend debat

Het advies van de staatscommissie parlementair stelsel werd in december enthousiast ontvangen.

Vernieuwing van de democratie kan veel verder gaan

Niet iedereen vond de voorstellen ver genoeg gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden